Rruga e Kosovës drejt BE-së: mes mbështetjes evropiane, reformave dhe pengesave politike

Mesazhi i presidentit të Këshillit Evropian, Antonio Costa, se të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor e kanë të ardhmen në Bashkimin Evropian, ka sjellë sërish në vëmendje procesin e integrimit të rajonit. Për Kosovën, deklarata ngre pyetjen se kur mbështetja politike mund të pasohet nga hapa konkretë.

Zgjerimi mbetet ndër temat kryesore të agjendës politike evropiane, por vendet e Ballkanit Perëndimor përballen ende me sfida në rrugën drejt anëtarësimit. Në rastin e Kosovës, krahas reformave dhe përmbushjes së kritereve evropiane, procesin e ndërlikojnë edhe pengesat politike.

Sundimi i ligjit, institucionet demokratike dhe lufta kundër korrupsionit janë ndër fushat ku kërkohet përparim. Një vështirësi tjetër është mosnjohja e pavarësisë së Kosovës nga pesë shtete anëtare të BE-së, që e bën më të vështirë arritjen e konsensusit brenda Unionit dhe ndikon në ecurinë e integrimit.

Mbetet e paqartë nëse deklarata e Costës do të shoqërohet me një qasje institucionale më të qartë ndaj Kosovës. Shpejtësia e zgjerimit do të varet edhe nga zhvillimet politike në shtetet anëtare, vullneti i tyre për të kapërcyer dallimet dhe gatishmëria e institucioneve evropiane për t’i dhënë vendit një perspektivë më konkrete e të besueshme. Në këtë rrugë, rëndësi kanë po ashtu reformat e brendshme.

Lushaj kërkon veprime konkrete për Kosovën

Adem Lushaj e sheh deklaratën e Costës si një sinjal pozitiv që riafirmon perspektivën evropiane të Kosovës. Në një prononcim për “Bota sot”, ai thotë se pesha e këtij mesazhi duhet të dëshmohet me veprime, jo të mbetet vetëm në nivel deklaratash politike.

Sipas Lushajt, Kosova duhet të përshpejtojë reformat për sundimin e ligjit, luftimin e korrupsionit dhe forcimin e institucioneve demokratike. Në të njëjtën kohë, ai kërkon që BE-ja të tregojë vullnet politik për ta trajtuar Kosovën si pjesë të pandashme të perspektivës evropiane.

Mosnjohjen nga pesë shtetet anëtare të BE-së ai e cilëson pengesë serioze politike, por mendon se ajo nuk duhet ta përcaktojë pafundësisht të ardhmen e vendit. Për këtë arsye, sipas tij, Unioni duhet të gjejë mekanizma që mospajtimet e brendshme të mos e bllokojnë përparimin e Kosovës. Lushaj thekson se integrimi duhet të mbështetet te kriteret, reformat dhe rezultatet konkrete, në vend që të mbetet peng i qëndrimeve politike të ndryshme.

Ai kërkon që perspektiva evropiane të marrë formën e një procesi me hapa dhe afate të qarta. Kosova aplikoi për anëtarësim në BE në dhjetor të vitit 2022, kujton Lushaj, por ende nuk ka marrë statusin e vendit kandidat. Për të, kjo tregon hendekun mes deklaratave dhe veprimeve.

Lushaj e konsideron përgjegjësinë të dyanshme: institucionet e Kosovës duhet të kryejnë reformat dhe të përmbushin obligimet e tyre, ndërsa BE-ja duhet të paraqesë një udhërrëfyes me hapa të matshëm dhe afate orientuese. Ai nënvizon se Kosova nuk kërkon privilegje, por trajtim të drejtë e të barabartë, dhe se orientimin e saj drejt Bashkimit Evropian e ka dëshmuar vazhdimisht.

Në vlerësimin e tij, një Kosovë demokratike, e qëndrueshme dhe e integruar u shërben si qytetarëve të saj, ashtu edhe paqes e sigurisë në mbarë Evropën. Lushaj përfundon se është koha që premtimi politik për të ardhmen evropiane të Kosovës të kthehet në një proces konkret integrimi.

Bexheti: Njohja mund të zgjidhet në një paketë të përbashkët evropiane

Analisti Nexhat Bexheti e vlerëson deklaratën e Costës si mesazh të rëndësishëm për rajonin, por kujton se anëtarësimi në BE kushtëzohet nga reformat dhe plotësimi i kërkesave të institucioneve evropiane. Në një prononcim për “Bota sot”, ai thotë se vendet e Ballkanit Perëndimor nuk i kanë kuptuar ende në thelb parimet, rregullat dhe standardet e Unionit për përmbushjen e parakushteve të anëtarësimit.

Sipas Bexhetit, ndër sfidat më të vështira për rajonin janë përmbyllja e tranzicionit, lufta kundër korrupsionit financiar brenda qeverive, ngritja e nivelit të demokracisë dhe forcimi i sundimit të ligjit. Ai vlerëson se Kosova ka përparuar më shumë se vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor në përmbushjen e këtyre kushteve.

Me reforma të mëtejshme, thotë analisti, Kosova mund të ecë më shpejt drejt BE-së dhe madje të anëtarësohet para Serbisë. Sipas tij, kjo do të shmangte mundësinë që Serbia të bëhej pengesë për integrimin e Kosovës, si në rastin e kushtëzimit të Maqedonisë së Veriut nga Bullgaria. Bexheti u kërkon institucioneve të Kosovës t’i trajtojnë seriozisht ndryshimet e nevojshme dhe harmonizimin e legjislacionit me kërkesat evropiane.

Për dallim nga vlerësimi se mosnjohja nga pesë anëtare të BE-së përbën pengesë serioze, Bexheti mendon se ajo nuk duhet ta pengojë anëtarësimin e Kosovës. Sipas tij, njohja mund të realizohet si pjesë e një pakete të përbashkët evropiane, duke i hapur vendit rrugën konkrete drejt BE-së.

Analisti përmend edhe elemente të sistemit institucional të Kosovës që, sipas tij, janë ngritur mbi përvojën evropiane që nga administrimi i UNMIK-ut. Në atë periudhë u zbatuan ligje dhe rregulla në fushën fiskale, doganore dhe në sektorë të tjerë të shërbimeve civile. Ai thotë se disa prej këtyre sistemeve e praktikave përdoren ende, përfshirë dokumentacionin civil, formatin e dokumenteve personale dhe euron në qarkullimin e pagesave.

Këto elemente, sipas Bexhetit, ua lehtësojnë institucioneve përafrimin me standardet evropiane. Ai shton se orientimi evropian nuk ndesh pengesa të mëdha politike brenda Kosovës, pasi të gjitha partitë politike e kanë përfshirë anëtarësimin në NATO dhe BE në programet e tyre.

Sa i përket NATO-s, Bexheti vë theksin te forcimi i kapaciteteve mbrojtëse të Kosovës dhe te mbështetja e Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe aleancës euroatlantike. Sipas tij, vendi duhet të synojë fillimisht anëtarësimin në NATO e më pas në BE, duke përmbushur edhe kriteret e sigurisë dhe mbrojtjes që lidhen me këtë orientim strategjik.

Bexheti mbetet optimist për të ardhmen evropiane të Kosovës. Ai e lidh përshpejtimin e procesit me përkushtimin e institucioneve dhe vazhdimin e reformave, duke vlerësuar se me angazhimin e qeverisë, anëtarësimi i Kosovës në BE mund të arrihet shpejt.