Raporti i DASH-it: Në Kosovë u identifikuan 13 viktima të trafikimit me qenie njerëzore

Raporti i Departamentit Amerikan të Shtetit (DASH) për trafikimin me qenie njerëzore në Kosovë gjatë vitit 2026 vlerëson se Qeveria e Kosovës nuk i ka përmbushur plotësisht standardet minimale për luftimin e këtij fenomeni, ndonëse ka ndërmarrë përpjekje të konsiderueshme në këtë drejtim.

Sipas dokumentit, në krahasim me periudhën e mëparshme të raportimit, është evidentuar progres i përgjithshëm. Për këtë arsye, Kosova vazhdon të renditet në Nivelin 2.

Raporti përmend si zhvillime pozitive rritjen e numrit të trafikantëve të dënuar dhe shtimin e rasteve kur ndaj tyre janë shqiptuar dënime me burgim. Po ashtu, qeveria ka shtuar fondet për shërbimet në mbështetje të viktimave dhe për aktivitetet parandaluese. Gjatë zbatimit të Planit Kombëtar të Veprimit për periudhën 2024-2025, është kryer edhe një vlerësim, sipas të cilit janë realizuar pothuajse gjysma e objektivave të planifikuara.

Megjithatë, autoritetet nuk kanë arritur t’i përmbushin standardet minimale në disa fusha të rëndësishme. Numri i personave të dyshuar për trafikim, ndaj të cilëve janë ngritur aktakuza, ka rënë. Edhe pse gjykatat kanë dhënë më shumë dënime me burgim për trafikantët, në pjesën më të madhe të rasteve dënimet kanë qenë më të ulëta se minimumi i përcaktuar nga Ligji për parandalimin dhe luftimin e trafikimit me qenie njerëzore.

DASH-i nënvizon gjithashtu se jo të gjitha rastet e lypjes së detyruar të fëmijëve janë hetuar si vepra të mundshme të trafikimit me qenie njerëzore. Mangësitë në procedurat për identifikimin e viktimave të kësaj forme shfrytëzimi kanë bërë që qeveria të mos e parandalojë në mënyrë të efektshme ndëshkimin e mundshëm të viktimave për veprime të paligjshme që kanë ardhur drejtpërdrejt si pasojë e trafikimit.

Gjatë periudhës së raportimit, qeveria identifikoi 13 viktima, ndërsa në vitin 2024 ishin identifikuar 14. Të gjitha viktimat e këtij viti ishin shfrytëzuar seksualisht. Prej tyre, dy ishin gra dhe 11 vajza, ndërsa asnjëra nuk ishte shtetase e huaj.

Kosova kishte në fuqi Procedurat Standarde të Veprimit (PSV) dhe Mekanizmin Kombëtar të Referimit (MKR). Sidoqoftë, vëzhguesit raportuan mungesë udhëzimesh dhe nismash proaktive për identifikimin e viktimave të lypjes së detyruar, veçanërisht kur bëhej fjalë për fëmijë.

Sipas PSV-ve, një hetues i Njësisë për Hetimin e Trafikimit me Qenie Njerëzore (THBD) dhe një avokat i viktimave nga Zyra për Ndihmë dhe Avokim të Viktimave (VAAO) duhej të mblidheshin për të kryer një vlerësim të plotë të rrezikut, si dhe për të koordinuar kujdesin dhe referimin e viktimave te shërbimet përkatëse. Në rastet që përfshinin fëmijë, në proces duhej të përfshihej edhe një punonjës social. Organizatat joqeveritare deklaruan se mekanizmi i referimit funksiononte mirë.

Qeveria ofroi strehim, kujdes mjekësor, këshillim, asistencë ligjore dhe mbështetje për riatdhesim, qoftë drejtpërdrejt, qoftë në bashkëpunim me organizatat e shoqërisë civile. Në kuadër të këtij bashkëpunimi, 18 viktima morën ndihmë.

Autoritetet administronin objektin e specializuar të përkohshëm të sigurisë (ISF), i cili u shërbente viktimave me rrezik të lartë. Në këtë kategori përfshiheshin rastet kur trafikanti ndodhej ende në arrati, viktimat që dëshmonin në gjykatë dhe personat që prisnin riatdhesimin. Për viktimat me rrezik të ulët dhe të mesëm, qeveria kishte licencuar dhe financonte dy strehimore të menaxhuara nga organizata joqeveritare.

Viktimave nuk iu caktua dëmshpërblim në kuadër të vendimeve penale. Megjithatë, Zyra për Ndihmë dhe Avokim të Viktimave paraqiti në dy raste kërkesa për kompensim pranë Fondit Shtetëror. Si rezultat, viktimat morën nga 2.000 euro (2.350 dollarë) secila.