Prania e 48 bazave serbe pranë kufirit dhe paralelja me Ukrainën — sa serioz është rreziku për Kosovën?

Ministri i Mbrojtjes i Kosovës, Ejup Maqedonci, ka deklaruar se Serbia ka vendosur 48 baza ushtarake dhe të xhandarmërisë në afërsi të kufirit me Kosovën, duke e konsideruar këtë një faktor shqetësues për sigurinë kombëtare.

Ai ka bërë një krahasim mes kësaj gjendjeje dhe manovrave të Rusisë përpara aneksimit të territoreve ukrainase, duke nënvizuar se Kosova, krahas sulmeve hibride, po përballet edhe me kërcënime që vijnë nga dislokimi i trupave ushtarake dhe policore serbe përgjatë vijës kufitare.

“Janë 48 baza ushtarake dhe të xhandarmërisë së forcave të armatosura dhe policore serbe të pozicionuara pranë kufirit me Kosovën. Kjo situatë na kujton atë që ndërmori Rusia para aneksimit të Ukrainës”.

Hoxha: Serbia nuk e pranon shtetësinë e Kosovës dhe e trajton atë si territor të vetin

Ish-ushtaraku Hafir Hoxha, në një intervistë për “Bota sot”, ka komentuar deklaratat e ministrit Maqedonci lidhur me vendosjen e 48 bazave ushtarake dhe të xhandarmërisë serbe në kufi me Kosovën.

Ai ka vlerësuar se rreziku i një krize të re me Serbinë nuk duhet të përjashtohet, por ka shtuar se ekzistenca e bazave ushtarake nuk tregon domosdoshmërisht përgatitje për konflikt të armatosur.

“Nga perspektiva e sigurisë, Kosova nuk duhet ta hedhë poshtë mundësinë e një krize të re me Serbinë, por nuk duhet as ta identifikojë praninë e bazave me një vendim për fillimin e luftës. Deklarata e ministrit Maqedonci për 48 bazat serbe afër kufirit është shqetësuese dhe kërkon një vlerësim serioz të situatës së sigurisë”, u shpreh Hoxha.

Sipas tij, shifra e bazave ishte bërë publike nga institucionet kosovare që në vitin 2023, ku ishin raportuar 28 baza të avancuara ushtarake dhe 20 baza të xhandarmërisë.

“Prania e këtyre bazave përbën një element thelbësor për planifikimin e mbrojtjes së Kosovës, por nuk provon në vetvete se Serbia ka marrë vendim për sulm. Për të vlerësuar kërcënimin real, duhet të shqyrtohen lëvizjet e trupave, armatimi, gatishmëria operacionale, kapacitetet logjistike dhe të dhënat e inteligjencës. Numri i bazave më vete nuk mjafton për të përcaktuar nëse ekziston rrezik i drejtpërdrejtë”, shpjegoi ai.

Hoxha ka theksuar se Serbia mbetet një kërcënim potencial për Kosovën, duke pasur parasysh qëndrimin e saj ndaj pavarësisë dhe sovranitetit të vendit.

“Beogradi zyrtar nuk e njeh Kosovën si shtet dhe vijon ta shohë atë si pjesë të territorit serb. Në këtë kuadër, Kosova duhet ta marrë seriozisht retorikën politike të Beogradit, modernizimin e forcave ushtarake serbe, incidentet e armatosura dhe përpjekjet për destabilizimin e veriut.

Gjithashtu, nuk duhet përjashtuar mundësia që Serbia të përfitojë nga ndonjë krizë politike apo rajonale për të ushtruar presion mbi Kosovën. Megjithatë, pa të dhëna konkrete, nuk mund të thuhet se një sulm i gjerë është i pashmangshëm”, nënvizoi ish-ushtaraku.

Duke komentuar paralelen e ministrit Maqedonci mes Serbisë dhe Rusisë, Hoxha ka vlerësuar se ka ngjashmëri në përdorimin e presionit ushtarak e politik, por edhe dallime thelbësore ndërmjet dy rasteve.

“Përpara pushtimit të Ukrainës në shkurt 2022, Rusia kishte grumbulluar më shumë se 150 mijë trupa rreth territorit ukrainas, ndërsa NATO kishte paralajmëruar për përgatitjet e një ofensive të gjerë.

Në rastin e Kosovës, prania e 48 bazave serbe është një sinjal i rëndësishëm ushtarak, por jo dëshmi se Serbia ka vendosur të pushtojë. Ngjashmëria qëndron te mundësia e përdorimit të presionit ushtarak, retorikës politike dhe destabilizimit për të ndryshuar realitetin në terren.

Sidoqoftë, duhet të merren në konsideratë kapacitetet reale të Serbisë, gatishmëria e forcave të saj dhe roli i KFOR-it. Prandaj, krahasimi me Rusinë mund të funksionojë si paralajmërim strategjik, por jo si provë se Serbia do të ndjekë medoemos të njëjtin skenar”, theksoi ai.

Për sa i përket sigurisë së Kosovës, Hoxha vlerëson se prania e KFOR-it dhe mbështetja e aleatëve ndërkombëtarë janë faktorë parandalues me peshë, por vendi duhet të investojë vazhdimisht në kapacitetet e veta mbrojtëse.

“Rrethanat ndërkombëtare mund të ndryshojnë shpejt, por kjo nuk do të thotë se aleatët do ta braktisin Kosovën apo se Serbia do të ndërmarrë një sulm. KFOR-i vazhdon të ketë mandat për ruajtjen e një mjedisi të sigurt dhe lirisë së lëvizjes, duke shërbyer si një faktor i rëndësishëm parandalues.

Megjithatë, Kosova nuk duhet ta mbështesë tërë sigurinë e saj vetëm te reagimi i aleatëve. Ajo duhet të vazhdojë forcimin e FSK-së me pajisje moderne, mbrojtje ajrore, sisteme zbulimi dhe kapacitete për reagim të shpejtë. Po ashtu, nevojitet përgatitja e rezervës ushtarake, thellimi i bashkëpunimit me Shqipërinë dhe NATO-n, si dhe forcimi i inteligjencës, sigurisë kibernetike dhe mbrojtjes së infrastrukturës kritike.

Nuk mjafton vetëm blerja e armatimit. Rëndësi kanë edhe personeli i trajnuar, mirëmbajtja, komandimi dhe koordinimi me aleatët.

Deklarata për 48 bazat serbe duhet të trajtohet si çështje serioze e sigurisë kombëtare, por pa krijuar panik. Kosova duhet të përgatitet për çdo rrezik të mundshëm, në mënyrë që të mos gjendet e papërgatitur.

Paqja ruhet jo vetëm përmes diplomacisë dhe aleancave, por edhe përmes institucioneve të forta dhe kapaciteteve mbrojtëse. Një shtet i vogël nuk mund t’i kontrollojë ndryshimet gjeopolitike, por mund ta rrisë aftësinë e vet për t’u përballur me to”, përfundoi Hoxha për “Bota sot”.

Gecaj: Paralelja me Rusinë duhet të shihet si paralajmërim për vigjilencë dhe gatishmëri, jo si tregues se sulmi është i pashmangshëm

Ndërkohë, Hysen Gecaj, njohës i çështjeve të sigurisë, vlerëson se 48 bazat ushtarake dhe të xhandarmërisë serbe pranë Kosovës përbëjnë një element të rëndësishëm për sigurinë kombëtare.

Megjithatë, ai thekson se numri i bazave nuk tregon në vetvete se Serbia ka vendosur të sulmojë Kosovën, duke nënvizuar domosdoshmërinë e analizimit të kapaciteteve dhe gatishmërisë së forcave serbe.

“Kjo çështje duhet parë nga këndvështrimi i sigurisë kombëtare, i aftësive ushtarake të Serbisë dhe i mundësisë që këto kapacitete të përdoren për presion ose veprime të armatosura ndaj Kosovës.

Thelbi është ky: prania e bazave ushtarake dhe të xhandarmërisë serbe pranë vijës kufitare është një faktor real i rëndësishëm për vlerësimin e sigurisë së Kosovës, por shifra 48, e vetme, nuk dëshmon se Serbia ka marrë vendim për ta sulmuar Kosovën. Për këtë duhen shqyrtuar vendndodhja, madhësia, përbërja, armatimi, gatishmëria dhe lëvizjet e forcave.

Për të kuptuar domethënien e tyre, duhet të bëjmë dallimin ndërmjet tri çështjeve: kapacitetit për të ndërhyrë, qëllimit për të ndërhyrë dhe kushteve që do ta mundësonin një ndërhyrje”, tha ai.

Sipas njohësit të sigurisë, 48 bazat serbe pranë Kosovës kanë peshë për shkak të afërsisë me kufirin, mundësisë së reagimit të menjëhershëm dhe potencialit për presion ushtarak e politik.

Megjithatë, Gecaj thekson se rëndësia e tyre ndryshon në varësi të kapaciteteve dhe funksionit që ka secila bazë.

“Sipas një interviste të mëhershme të Maqedoncit, bazat ndodhen afërsisht 300 metra deri në 5 kilometra nga vija kufitare. Ai i ka cilësuar si baza operacionale të përparme të ushtrisë dhe xhandarmërisë serbe.

Në shtator të vitit 2023, Qeveria e Kosovës deklaroi se bëhej fjalë për 28 baza ushtarake dhe 20 baza të xhandarmërisë. Sipas njoftimit të atëhershëm, gjatë një dislokimi të forcave serbe në drejtim të kufirit, në këto pozicione ishin përfshirë edhe kapacitete të artilerisë së rëndë dhe të mbrojtjes kundërajrore.

Kjo ka disa domethënie ushtarake:

Afërsia gjeografike: forcat mund të reagojnë më shpejt sesa njësitë që ndodhen larg kufirit.

Vëzhgimi dhe kontrolli: bazat mundësojnë mbikëqyrjen e terrenit dhe mbështetjen e patrullave.

Përqendrimi i forcave: nëse bazat mbështeten nga njësi më të mëdha, ato mund të jenë pjesë e një strukture më të gjerë operacionale.

Presioni psikologjik dhe politik: prania e vazhdueshme e forcave mund të krijojë pasiguri te popullsia dhe të përdoret si mjet presioni ndaj institucioneve të Kosovës.

Megjithatë, duhet dalluar një bazë e përhershme nga një pozicion i përkohshëm, si dhe një bazë e vogël e xhandarmërisë nga një objekt që mbështet njësi të rënda luftarake. Pa të dhëna të përditësuara për secilën bazë, nuk mund të supozojmë se të gjitha kanë të njëjtën peshë ushtarake”, thekson ai.

Krahas kësaj, Gecaj shprehet se krahasimi me Rusinë para pushtimit të Ukrainës shërben si paralajmërim për Kosovën, pasi përqendrimi i forcave pranë kufirit mund të gjenerojë rrezik ushtarak.

Megjithatë, bazat serbe nuk dëshmojnë se Serbia ka vendosur të sulmojë Kosovën, prandaj krahasimi duhet të shërbejë për vigjilencë dhe gatishmëri, jo për panik.

“Krahasimi që ka bërë Maqedonci ka një bazë në aspektin ushtarak: përqendrimi i forcave pranë territorit të një shteti mund të krijojë mundësi për një operacion të shpejtë, veçanërisht nëse shoqërohet me përgatitje logjistike dhe me një vendim politik për përdorimin e forcës.

Por ekziston një dallim i rëndësishëm. Në rastin e Rusisë, përgatitjet ushtarake u pasuan nga pushtimi i Ukrainës më 24 shkurt 2022. Në rastin e Kosovës, ekzistenca e bazave serbe nuk mjafton për të arritur në përfundimin se Serbia ka vendosur të ndjekë të njëjtin skenar.

Krahasimi duhet të shërbejë si paralajmërim për vëzhgim dhe përgatitje, jo si provë se një sulm është i pashmangshëm”, tha ai.

Më tej, eksperti i sigurisë deklaron se Kosova duhet të forcojë sigurinë përmes monitorimit të bazave serbe, koordinimit me KFOR-in dhe përgatitjes ndaj kërcënimeve ushtarake e kibernetike.

Ai thekson se qytetarët duhet të informohen me fakte të verifikuara, duke ruajtur qetësinë dhe duke shmangur panikun.

“Sipas meje, përgjigjja duhet të jetë e matur, por serioze. Kosova duhet të jetë e përgatitur për skenarë të ndryshëm pa krijuar panik në popullatë.

Të ketë një pasqyrë të përditësuar të bazave: vendndodhjen, llojin, kapacitetet dhe ndryshimet në aktivitetin e tyre, nëpërmjet burimeve të ligjshme të inteligjencës dhe bashkëpunimit me aleatët.

Të dallojë aktivitetin rutinor nga përgatitjet e pazakonta: jo çdo lëvizje ushtarake është shenjë sulmi, por lëvizjet e koordinuara dhe grumbullimi i kapaciteteve duhet të vlerësohen seriozisht.

Të forcojë koordinimin me KFOR-in: me kanale të qarta komunikimi, shkëmbim informacioni dhe procedura për reagim ndaj incidenteve.

Të përgatitet për kërcënime jo vetëm ushtarake: sulme kibernetike, dezinformim, sabotim dhe veprime të grupeve të armatosura.

Të ruajë qetësinë dhe unitetin shoqëror: qytetarët duhet të informohen me fakte të verifikuara, jo me thashetheme apo skenarë të pakonfirmuar”, përfundon Hysen Gecaj për “Bota sot”.