Oferta e Kurtit për LDK-në nën lupën e shifrave: çfarë nënkupton raporti 53 me 18?

Dështimi i bisedimeve mes Lëvizjes Vetëvendosje dhe Lidhjes Demokratike të Kosovës ka nxitur një debat që deri tani është përqendruar kryesisht te përplasja politike. Lumir Abdixhiku pretendon se propozimi i LVV-së synonte ta reduktonte LDK-në në një forcë me funksion “dekorativ”, kurse Albin Kurti këmbëngul se oferta pasqyronte balancën e krijuar nga rezultati zgjedhor.

Megjithatë, përtej deklaratave politike, një përllogaritje e thjeshtë mund të tregojë se çfarë thonë konkretisht numrat.

Raporti parlamentar është 53 me 18.

VV numëron 53 deputetë, ndërsa LDK ka 18.

Nëse këto dy parti do të bashkoheshin në koalicion, shumica e tyre do të arrinte në:

53 + 18 = 71 deputetë.

Në përbërjen e një koalicioni të tillë, fuqia përkatëse e partnerëve do të llogaritej kështu:

VV: 53 / 71 = 74.65%

LDK: 18 / 71 = 25.35%

Me fjalë të tjera, VV-ja do të zotëronte afërsisht tri të katërtat e peshës parlamentare të shumicës, ndërsa LDK-së do t’i takonte rreth një e katërta.

Ky raport përbën bazën nga e cila mund të gjykohet nëse propozimi ishte proporcional apo jo.

Sa dikastere do të përfitonte LDK-ja?

Duke marrë si model një kabinet me 20 ministri dhe duke i shpërndarë postet në mënyrë mekanike sipas raportit 53 me 18, përllogaritja jep këtë rezultat:

VV: 20 × 74.65% = 14.93 ministri

LDK: 20 × 25.35% = 5.07 ministri

Pra, një ndarje vetëm mbi bazën e matematikës do t’i siguronte VV-së rreth 15 ministri dhe LDK-së afërsisht 5.

Në pamje të parë, këto shifra duket se e përforcojnë qëndrimin e Abdixhikut. Nëse LDK-së i vihen në dispozicion vetëm tri ministri, ndonëse përllogaritja e peshës së saj nxjerr afërsisht pesë, atëherë oferta nuk rezulton tërësisht proporcionale.

Mirëpo, ekuacioni nuk mund të mbyllet vetëm me këtë llogari të thjeshtë.

Tri ministritë që nuk mund të ndahen si “plaçkë” mes VV-së dhe LDK-së

Sipas Kushtetutës së Kosovës, një qeveri që ka më shumë se 12 ministra duhet të përfshijë të paktën tre ministra përfaqësues të komuniteteve joshumicë.

Për këtë arsye, këto tri pozita nuk mund të përfshihen automatikisht në ndarjen ndërmjet VV-së dhe LDK-së.

Nëse nga gjithsej 20 ministri zbriten tri postet e rezervuara për komunitetet, për dy partnerët mbeten:

20 – 3 = 17 ministri.

Shpërndarja e këtyre 17 dikastereve sipas raportit të fuqisë 53:18 prodhon këto shifra:

VV: 17 × 74.65% = 12.69

LDK: 17 × 25.35% = 4.31

Kështu, një ndarje reale e mbështetur në proporcionalitet do të përkthehej përafërsisht në:

VV – 13 ministri

LDK – 4 ministri

Komunitetet – 3 ministri

Nën këtë këndvështrim, propozimi i Kurtit që LDK-ja të kishte katër ministri fiton një domethënie tjetër.

Nga ana matematikore, katër dikastere përputhen pothuajse plotësisht me pjesën proporcionale të LDK-së në numrin e ministrive që mund të ndaheshin realisht ndërmjet dy partive.

Çfarë peshe ka posti i zëvendëskryeministrit?

Në versionin e paraqitur nga Kurti, propozimi nuk kufizohej te katër ministri. Njëri prej varianteve parashikonte që LDK-ja të merrte edhe postin e zëvendëskryeministrit.

Kjo pozitë nuk mund të vlerësohet vetëm si një numër shtesë. Në planin politik, ajo ka rëndësi më të madhe sesa një ministri e zakonshme, pasi partnerit më të vogël i siguron prani të drejtpërdrejtë në nivelin më të lartë të pushtetit ekzekutiv.

Për rrjedhojë, formula:

4 ministri + zëvendëskryeministër

vështirë se mund të përshkruhet matematikisht si një rol “dekorativ” për një subjekt që përfaqëson 25.35 për qind të deputetëve të koalicionit.

Në terma numerikë, kjo paketë ndodhet mjaft pranë ndarjes proporcionale.

Atëherë, përse LDK-ja e sheh ofertën si të pamjaftueshme?

Arsyeja është se marrëveshjet e koalicionit nuk përcaktohen vetëm nga aritmetika.

LDK-ja ka një histori të gjatë në skenën politike dhe pretendon statusin e njërës prej shtyllave kryesore politike në Kosovë. Nga perspektiva e Abdixhikut, pjesëmarrja në një kabinet ku VV-ja do të kishte dominim të qartë mund të krijonte perceptimin se LDK-ja po kthehej në një shtojcë të Kurtit.

Për këtë shkak, pozicioni i LDK-së nuk mund të interpretohet vetëm si kërkesë për më shumë ministri.

Në thelb, bëhet fjalë për kërkesën që partia të ketë ndikim politik brenda kabinetit.

Katër ministri me rëndësi dytësore nuk kanë medoemos të njëjtën vlerë politike si katër dikastere të tilla si Punët e Jashtme, Drejtësia, Financat apo Punët e Brendshme.

Rrjedhimisht, çështja vendimtare nuk është vetëm se sa ministri iu propozuan LDK-së.

Po aq e rëndësishme është të dihet se cilat ministri iu ofruan.

Posti i presidentit e transformon të gjithë llogarinë

Pikërisht në këtë fazë shfaqet faktori politik me peshën më të madhe.

Sipas Kurtit, në tryezë kanë qenë dy mundësi. Varianti i parë i jepte LDK-së katër ministri dhe zëvendëskryeministrin, ndërsa VV-ja do të dilte me kandidatin e vet për president. Mundësia e dytë parashikonte kërkimin e një presidenti konsensual, ndërkohë që LDK-ja do të merrte tri ministri dhe postin e zëvendëskryeministrit.

Nëse kjo paraqitje merret si pikënisje, krahasimi nuk mund të bëhet thjesht ndërmjet tri dhe pesë ministrive.

Funksioni i presidentit mbart një peshë institucionale shumë më të madhe se posti i një ministri.

Nëse VV-ja ishte e gatshme të tërhiqej nga kandidatura e saj për Presidencën dhe të pranonte një emër të përbashkët, logjikisht ky kompromis do të duhej të pasqyrohej në një pjesë tjetër të marrëveshjes.

Për këtë arsye, propozimi:

3 ministri + zëvendëskryeministër + president konsensual

duhet vlerësuar në tërësinë e tij dhe jo duke u përqendruar vetëm te numri tre.

Cili prej palëve ka më shumë të drejtë?

Nëse analiza kufizohet rreptësisht te matematika, LDK-ja ka të drejtë në një aspekt: 18 nga 71 deputetët e koalicionit i japin asaj një peshë prej rreth 25 për qind dhe shpërndarja e të 20 ministrive do të rezultonte me afërsisht pesë poste ministrore.

Megjithatë, kjo përllogaritje mbetet e mangët, sepse anashkalon detyrimin kushtetues për përfaqësimin e komuniteteve.

Pasi nga llogaria përjashtohen tri ministritë që u takojnë komuniteteve, pjesa proporcionale e LDK-së bie në rreth 4.3 ministri.

Kjo nënkupton se paketa:

4 ministri + zëvendëskryeministër

është, në aspektin matematikor, shumë pranë fuqisë reale që LDK-ja do të kishte në një koalicion VV–LDK.

Nga ana tjetër, formula:

3 ministri + zëvendëskryeministër

mbetet poshtë nivelit proporcional të nxjerrë nga shifrat. Sidoqoftë, diferenca mund të marrë shpjegim politik nëse marrëveshja përfshin edhe kompromisin e VV-së lidhur me Presidencën.

Duket se mosmarrëveshja thelbësore nuk lidhet me numrat

Në përfundim, përplasja mes Kurtit dhe Abdixhikut duket shumë më tepër çështje politike sesa një debat matematikor.

Me një total prej 71 deputetësh, VV-ja dhe LDK-ja do të formonin një nga shumicat parlamentare më të forta të viteve të fundit. Një konfigurim i tillë do ta ulte dukshëm mundësinë e krizave të përsëritura në Kuvend dhe do t’i siguronte qeverisë një shkallë të konsiderueshme stabiliteti.

Por kjo forcë e mundshme e koalicionit krijon njëkohësisht dilemën kryesore për LDK-në.

Partia duhet të peshojë nëse i leverdis të bëhet pjesë e një qeverie ku do të zotëronte rreth një të katërtën e peshës së koalicionit, apo të mbetet në opozitë për të mbrojtur identitetin e saj dhe për të synuar rritje në zgjedhje.

Nga këndvështrimi i Kurtit, katër ministri së bashku me postin e zëvendëskryeministrit mund të paraqiten si një ofertë proporcionale.

Për Abdixhikun, i njëjti propozim mund të jetë politikisht i pamjaftueshëm në rast se LDK-ja nuk do të kishte ndikim të vërtetë mbi kursin e qeverisë.

Kësisoj, shifrat mbështesin më shumë argumentin e Kurtit, ndërsa logjika politike e bën të kuptueshëm vendimin e Abdixhikut për ta refuzuar ofertën.

Megjithatë, nëse diskutimi kufizohet te pretendimi se një LDK me 18 deputetë duhej të merrte shumë më tepër se katër ministri, ky qëndrim nuk gjen mbështetje të fuqishme te numrat.

Në një kabinet me 20 ministri, pasi garantohen vendet që Kushtetuta ua rezervon komuniteteve, ndarja e katër ministrive për LDK-në është pothuajse plotësisht në përputhje me proporcionalitetin matematikor.

Ky mund të jetë edhe dallimi themelor ndërmjet një argumenti që tingëllon bindshëm në retorikën politike dhe përfundimit që shfaqet kur llogaritjet bëhen me kalkulator.