Nis hetimi parlamentar për rastin Zekaj, Haxhiu kërkon veprime nga Prokuroria Speciale

Komisioni hetimor parlamentar për rastin e Arlinda Zekajt filloi punën më 2 nëntor. Në të njëjtën ditë, kryetarja e Kuvendit të Kosovës, Albulena Haxhiu, kërkoi që Prokuroria Speciale të hetojë veprimet dhe mosveprimet e zyrtarëve institucionalë lidhur me rastin e Zekajt, e vrarë më 25 tetor në Pejë.

Pas mbledhjes së Kryesisë së Kuvendit, Haxhiu tha se hetimi parlamentar duhet të shoqërohet me hapa konkretë nga organet e drejtësisë. Sipas saj, Prokuroria Speciale duhet të shqyrtojë çdo mosveprim ose veprim të gabuar të zyrtarëve.

Ajo e cilësoi komisionin si një mekanizëm shtesë për shqyrtimin e rastit. Raporti që do të përgatisë ai do t’i përcillet prokurorisë kompetente. Haxhiu kërkoi gjithashtu që personat e thirrur për të dëshmuar t’u përgjigjen kërkesave të komisionit.

Kryetarja e Kuvendit mirëpriti pezullimin e 11 zyrtarëve policorë, të kryeprokurores së Pejës dhe të prokurores që kishte trajtuar rastin. Megjithatë, ajo shprehu shqetësim që Këshilli Gjyqësor i Kosovës dhe Komuna e Pejës nuk kishin vepruar ende. Haxhiu kërkoi masa edhe ndaj zyrtarëve komunalë përgjegjës për mirëqenien sociale dhe tha se rasti duhet të shërbejë që në të ardhmen zyrtarët të mos lënë pa kryer detyrat e tyre.

Fusha e hetimit parlamentar

Kuvendi i Kosovës e miratoi themelimin e komisionit me 90 vota pro, katër ditë përpara se ai të niste punën më 2 nëntor. Hetimi do të shqyrtojë si veprimet, ashtu edhe mosveprimet e institucioneve që u morën me rastin e Zekajt. Ai do të trajtojë gjithashtu, në një plan më të gjerë, mënyrën se si institucionet u përgjigjen rasteve të dhunës në familje ndaj grave dhe fëmijëve.

Kryetari i komisionit, Burim Ramadani, tha se puna duhet të bazohet në fakte e prova dhe të mos politizohet. Ai shpjegoi se procesi do të ketë tri faza: mbledhjen e provave, vlerësimin e tyre dhe hartimin e raportit përfundimtar.

Në komision bëjnë pjesë 11 deputetë nga pushteti, opozita dhe komunitetet joshumicë. Ligji për Hetim Parlamentar i jep atij gjashtë muaj afat për t’ia paraqitur Kuvendit raportin përfundimtar.

Paralajmërimet para vrasjes

Arlinda Zekaj u vra më 25 tetor në Vitomiricë të Pejës. Për vrasjen dyshohet ish-kunati i saj. Para ngjarjes, Zekaj kishte kërkuar mbrojtje nga institucionet dhe kishte paralajmëruar se jeta e saj ishte në rrezik.

Inspektorati Policor i Kosovës (IPK) evidentoi në gjetjet preliminare disa lëshime në trajtimin e rastit. Sipas IPK-së, Policia nuk kishte dokumentuar ekzekutimin e urdhrit mbrojtës të lëshuar më 7 shtator. Një urdhër tjetër, i datës 16 tetor, ishte zbatuar gjashtë ditë me vonesë dhe vetëm pas ndërhyrjes së Inspektoratit.

IPK-ja konstatoi gjithashtu se drejtuesit policorë në Pejë nuk kishin trajtuar kërkesën që një hetues kishte dërguar më 23 tetor për rivlerësimin e rastit dhe shtimin e masave të sigurisë për Zekajn.

Pas vrasjes u pezulluan nga detyra 11 zyrtarë policorë, mes tyre drejtues të Policisë në Pejë. Masa të ngjashme u morën ndaj kryeprokurores së Pejës dhe prokurores që ishte marrë me rastin. Më 30 tetor, drejtori i përgjithshëm i Policisë së Kosovës, Gazmend Hoxha, dha dorëheqje, duke e përshkruar vendimin si akt të përgjegjësisë morale.

Vrasja solli protesta në disa qytete të Kosovës. Protestuesit kërkuan llogari nga institucionet që kishin trajtuar paralajmërimet e viktimës.

Tetë gra të vrara në vitin 2026

Arlinda Zekaj është njëra prej tetë grave të vrara në Kosovë gjatë vitit 2026. Në shumicën e këtyre rasteve, autorët ishin partnerë, ish-partnerë ose familjarë të viktimave.

Dhuna ndaj grave vijon të jetë e përhapur në vend. Të dhënat e Policisë së Kosovës tregojnë se nga janari deri në shtator të këtij viti janë raportuar 2.052 raste të dhunës në familje. Në to u regjistruan gjithsej 2.138 viktima, prej të cilave 1.626 gra. Vetëm në 24 orët e fundit, Policia raportoi edhe shtatë raste të dhunës në familje; në gjashtë prej tyre, viktimat ishin gra.

Rezultatet e kufizuara të hetimeve të mëparshme

Komisioni për rastin Zekaj nis punën në një kohë kur hetimet e mëparshme parlamentare në Kosovë janë shoqëruar me përplasje politike dhe rezultate të kufizuara.

Në një raport të publikuar në dhjetor 2024, Instituti i Kosovës për Drejtësi (IKD) bëri të ditur se nga viti 2001 deri në atë kohë ishin themeluar 15 komisione hetimore parlamentare. Sipas institutit, shumica e tyre nuk kishin arritur të sqaronin faktet për çështjet që kishin marrë përsipër të hetonin.

IKD-ja renditi si pengesa kryesore mungesën e vullnetit politik, bojkotet, mungesën e kuorumit dhe mangësitë ligjore. Sipas raportit, komisionet shpesh ishin kthyer në vende përplasjesh mes pushtetit dhe opozitës, në vend që të ushtronin mbikëqyrje dhe të kërkonin llogaridhënie.

Mes rasteve të analizuara nga instituti ishte hetimi parlamentar për dëbimin e gjashtë shtetasve turq nga Kosova në vitin 2018. Edhe pse Kuvendi e kishte miratuar raportin e atij komisioni, IKD-ja konstatoi se, për më shumë se pesë vjet, Kuvendi dhe Qeveria nuk kishin adresuar problemet e identifikuara dhe nuk kishin miratuar Ligjin për të Huajt.

Instituti kërkoi ndryshime në Ligjin për Hetim Parlamentar, përfshirë dërgimin e raporteve te Prokurori i Shtetit dhe Zyra Kombëtare e Auditimit, si dhe ngritjen e mekanizmave që do të monitoronin zbatimin e rekomandimeve.

Edhe Komisioni Evropian, në raportin e vitit 2024 për Kosovën, vlerësoi se Kuvendi nuk i kishte përdorur në mënyrë efektive komisionet hetimore parlamentare të krijuara me nismën e opozitës.

Kjo përvojë lë të hapur pyetjen nëse komisioni për rastin Zekaj do të identifikojë përgjegjësitë institucionale dhe do të nxisë ndryshime konkrete për mbrojtjen e viktimave të dhunës, apo nëse puna e tij do të mbyllet pa rezultate të prekshme.