Këshilli i Sigurimit diskuton sot për Kosovën në Nju Jork: temat në tryezë

Situata në Kosovë do të shqyrtohet sot nga Këshilli i Sigurimit i Organizatës së Kombeve të Bashkuara (OKB). Në mbledhje do të paraqitet raporti i ri gjashtëmujor i sekretarit të përgjithshëm të OKB-së, ndërsa diskutimet pritet të përqendrohen te zhvillimet politike, siguria, tensionet në veri dhe mungesa e përparimit të dukshëm në dialogun Kosovë-Serbi.

Takimi në Nju Jork nis në orën 15:00 sipas kohës lokale, që përkon me orën 21:00 në Kosovë.

Raportin, të publikuar më 30 shtator, pritet ta paraqesë Peter Due, përfaqësues special i sekretarit të përgjithshëm dhe shef i Misionit të Kombeve të Bashkuara në Kosovë (UNMIK), transmeton “Bota sot”.

Dokumenti mbulon periudhën nga 16 marsi deri më 15 shtator 2026. Ai shqyrton zhvillimet politike dhe të sigurisë, raportet mes autoriteteve qendrore dhe komuniteteve, si edhe përpjekjet për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit.

Në vlerësimin e raportit, siguria në Kosovë ka qenë përgjithësisht e qëndrueshme, ndonëse gjendja në veri mbetet e brishtë. Aty evidentohen mosmarrëveshjet mes autoriteteve qendrore dhe komunave, sidomos në veri, të lidhura me kompetencat komunale, rrënimet e objekteve dhe dëbimet.

Dokumenti ndalet edhe te veprimet e Policisë së Kosovës dhe pretendimet për keqtrajtim gjatë ndalimeve. Sipas raportit, këto zhvillime kanë ndikuar që një pjesë e komunitetit serb të ndiejë pasiguri dhe trajtim të pabarabartë.

Në të përmenden gjithashtu ndërhyrjet ndaj objekteve që vepronin brenda sistemit serb, krahas shqetësimeve për simbolet fetare dhe kulturore. Sekretari i përgjithshëm i OKB-së nënvizon se vendimet që prekin drejtpërdrejt komunitetet joshumicë duhet të merren duke u konsultuar me to dhe duke respektuar procedurat ligjore.

Një tjetër pikë e diskutimit pritet të jetë dialogu për normalizimin e marrëdhënieve Kosovë-Serbi, i ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian. Raporti vëren se, gjatë periudhës që mbulon, zbatimi i marrëveshjeve ekzistuese nuk ka pasur përparim thelbësor dhe palët nuk kanë zhvilluar asnjë takim të nivelit të lartë.

Përfaqësuesi i posaçëm i BE-së për dialogun, Peter Sørensen, ka vijuar kontaktet me të dyja palët. Më 22 shtator, përfaqësuesja e lartë e BE-së për politikë të jashtme, Kaja Kallas, u takua veçmas me kryeministrin e Kosovës, Albin Kurti, dhe presidentin e Serbisë, Aleksandar Vuçiq. Ajo rikujtoi se marrëveshjet e arritura në dialog, veçanërisht Marrëveshja e Ohrit e vitit 2023, janë të detyrueshme.

BE-ja ka theksuar se normalizimi i marrëdhënieve duhet të përparojë krahas rrugës drejt integrimit evropian. Në mbledhjen e sotme, anëtarët e Këshillit të Sigurimit mund t’u kërkojnë Kosovës dhe Serbisë zbatimin në mirëbesim të marrëveshjeve ekzistuese. Këtu përfshihen çështja e Asociacionit të komunave me shumicë serbe dhe zotimi i Serbisë për të mos kundërshtuar anëtarësimin e Kosovës në organizata ndërkombëtare.

Vëmendje e veçantë pritet t’u kushtohet zhvillimeve në veri. Raporti përmend rrënimin e objekteve në pronësi të serbëve të Kosovës pranë Liqenit të Ujmanit, si dhe veprime të tjera gjatë shtatorit në vendbanimet Rezallë dhe Megjipotok.

Autoritetet e Kosovës i kanë lidhur disa prej këtyre ndërhyrjeve me çështje pronësore dhe mbrojtjen e burimeve ujore. Beogradi dhe Lista Serbe i kanë kundërshtuar veprimet, ndërsa Bashkimi Evropian ka shprehur shqetësimin se rrënimet mund të cenojnë sundimin e ligjit.

Dokumenti trajton po ashtu urën kryesore mbi Ibër në Mitrovicë dhe planet e KFOR-it për ta përshtatur gradualisht praninë e tij në atë zonë.

Mes çështjeve të ngritura është edhe kthimi i gjyqtarëve dhe prokurorëve serbë në sistemin gjyqësor të Kosovës. Riintegrimi i tyre ka mbetur i bllokuar pas refuzimit të kërkesave për rikthim dhe vendimeve për shkarkimin e disa prej tyre. BE-ja ka shprehur shqetësim për respektimin e procedurave të rregullta dhe për ndikimin e këtyre vendimeve në funksionimin e një gjyqësori shumetnik.

Raporti rikthen në vëmendje përgjegjësinë për dhunën e së kaluarës dhe fatin e personave të zhdukur gjatë luftës në Kosovë. Ai përmend vendimin e 24 prillit, kur një gjykatë në Prishtinë dënoi tre serbë të Kosovës në lidhje me sulmin në Banjskë të shtatorit 2023, ku humbi jetën një polic i Kosovës.

Dy prej të dënuarve u shpallën fajtorë dhe morën dënim me burgim të përjetshëm, ndërsa i treti u dënua me 30 vjet burgim. Serbia e ka kundërshtuar vendimin. Disa anëtarë të Këshillit të Sigurimit mund të kërkojnë që para drejtësisë të dalin të gjithë përgjegjësit për sulmin, përfshirë të dyshuarit që vijojnë të jenë në arrati.

Sipas raportit, deri më 15 shtator 2026, 1.579 persona vazhdonin të figuronin të zhdukur në lidhje me ngjarjet e viteve 1998 dhe 1999. Sekretari i përgjithshëm i OKB-së u bën thirrje Prishtinës dhe Beogradit të bashkëpunojnë për të zbardhur fatin e tyre, duke mbajtur në qendër të procesit nevojat humanitare të familjeve.

Në tryezën e Këshillit të Sigurimit pritet të jetë edhe e ardhmja e UNMIK-ut dhe roli i misionit në Kosovë. Vendet anëtare mbajnë qëndrime të ndryshme për këtë çështje.

Shtetet e Bashkuara kanë kërkuar mbylljen e UNMIK-ut dhe transferimin e funksioneve që i kanë mbetur te institucione të tjera. Mbretëria e Bashkuar dhe disa vende të tjera mbështesin një rishikim strategjik të rolit, përgjegjësive dhe financimit të misionit.

Franca është shprehur në favor të masave që do ta bënin misionin më efikas, duke e lidhur mandatin e tij me normalizimin e marrëdhënieve. Rusia dhe Kina, nga ana tjetër, kundërshtojnë shkurtime të mëtejshme të personelit dhe financimit. Greqia mbështet vazhdimin e mandatit të UNMIK-ut për aq kohë sa të jetë e nevojshme, por është e gatshme edhe për masa që rrisin efikasitetin e tij.

Këto dallime mund të pasqyrohen në diskutimet e sotme. Megjithatë, shqyrtimi i raportit nuk do të thotë domosdoshmërisht se do të miratohet një rezolutë e re apo një vendim detyrues.

Takimi zhvillohet pas zhvillimeve të fundit politike në Kosovë dhe formimit të institucioneve të reja. Përfaqësuesit e vendeve anëtare pritet të shprehin qëndrimet e tyre për gjendjen në vend, dialogun me Serbinë dhe rolin e bashkësisë ndërkombëtare në ruajtjen e stabilitetit.