Detyrimi për kthimin e librave të financuar nga shteti mbetet pa zbatim të plotë

Tekstet shkollore të blera me fonde shtetërore nuk konsiderohen pronë individuale e nxënësve. Rregulloret përcaktojnë se ato duhet të mirëmbahen gjatë vitit mësimor dhe t’i dorëzohen shkollës pas përfundimit të tij. Nëse librat humbin ose dëmtohen, prindërit mbajnë përgjegjësinë për zëvendësimin e tyre.

Ndonëse ky detyrim është i përcaktuar, zbatimi i tij vazhdon të hasë vështirësi. Disa nga librat e subvencionuar janë vendosur për shitje në platforma online, ndërsa prindërit dhe institucionet nuk ndajnë të njëjtin qëndrim lidhur me administrimin dhe ruajtjen e këtyre teksteve.

Në SHFMU “Emin Duraku” në Prishtinë, dorëzimi i librave pas mbylljes së vitit shkollor është vendosur si kusht për përfundimin e procesit mësimor. Sipas drejtuesve të shkollës, tekstet e përdorura janë kthyer nga rreth 80 për qind e nxënësve.

Visar Osmani, drejtor i SHFMU “Emin Duraku” në Prishtinë, tha për RTK-në se kjo shkollë e ka zbatuar rregullin që nga nisja e subvencionimit përmes mjeteve financiare. Ai theksoi se nuk ka lëshuar dokumente për nxënësit pa u kthyer librat, pasi kjo ka qenë kriter për përmbylljen e vitit shkollor. Sipas tij, përderisa mjetet ndahen për secilin nxënës, duhet të blihen libra të rinj dhe të përdoren për qëllimin e paraparë. Osmani vlerësoi se nuk është e drejtë të merren fondet e më pas të keqpërdoren, ndërkohë që fëmijët shkojnë në shkollë me libra të vjetër dhe fletore pune të plotësuara, kur mjetet janë ndarë pikërisht për libra dhe materiale të reja.

Pavarësisht kërkesave të shkollave për kthimin e tyre, tekstet e financuara nga shteti mund të gjenden në platformat online të shitjeve, ku çmimet e ofruara variojnë nga 20 deri në 50 euro.

Udhëzimi Administrativ i Ministrisë së Arsimit e përcakton se këto tekste nuk u përkasin personalisht nxënësve. Ato duhet të ruhen dhe të dorëzohen në shkollë kur përfundon viti mësimor, ndërsa prindërit duhet të mbulojnë zëvendësimin e librave të humbur apo të dëmtuar.

Anita Kadriu, drejtoreshë e Departamentit për Arsim Parauniversitar në Ministrinë e Arsimit, deklaroi për RTK-në se, sipas Udhëzimit Administrativ në fuqi, ky është viti vijues kur subvencionohen librat nga niveli i parë deri në nivelin e nëntë. Ajo sqaroi se në vitin pasues subvencionimi, sipas këtij udhëzimi, do të përfshijë nivelet nga i pari deri në të pestin. Kadriu tha se të gjithë nxënësit në Kosovë, në përputhje me legjislacionin në fuqi, janë të obliguar që në fund të vitit t’ua kthejnë shkollave mjetet mësimore, tekstet dhe materialet shkollore. Çdo dëm në tekst, shtoi ajo, duhet të kompensohet nga prindërit, prandaj ruajtja e librave është përgjegjësi e secilit nxënës.

Njohësit e fushës së arsimit konsiderojnë se çështja nuk lidhet me mungesën e rregullave ligjore, por me moszbatimin e tyre.

Rinor Qehaja, njohës i çështjeve arsimore, tha për RTK-në se Ligji për Arsimin Parauniversitar, Ligji për Tekstet Shkollore dhe Udhëzimi Administrativ për ruajtjen e teksteve shkollore janë miratuar dekada më parë. Sipas tij, nevoja për ruajtjen e teksteve nuk është risi, ndërsa e papritur është mungesa e ruajtjes së tyre dhe mosmbajtja e përgjegjësisë për dështimin e kthimit të librave. Qehaja vlerësoi se përgjegjësia nis nga shkollat, të cilat, sipas tij, deri më sot nuk i kanë inkurajuar nxënësit që t’i kthejnë tekstet, por shtrihet edhe te institucionet komunale dhe Ministria e Arsimit, të cilat nuk i kanë kujtuar ose nuk i kanë mbajtur përgjegjës palët e tjera për detyrimet e përcaktuara në legjislacionin për kthimin e teksteve të subvencionuara nga Ministria.

Edhe Argjend Osmani, njohës i çështjeve arsimore, vlerëson se kujdesi për tekstet duhet të ndahet mes të gjitha palëve. Ai tha se ruajtja e librave të financuar me paratë e taksapaguesve duhet të jetë prioritet si për Qeverinë, ashtu edhe për nxënësit dhe prindërit. Sipas tij, masa që prindërit të kompensojnë dëmtimin ose humbjen e tyre është e duhur, pasi do të ndihmonte edhe në rritjen e ndërgjegjësimit për ruajtjen e këtyre teksteve për gjeneratat e ardhshme.

Këshilli i Prindërve, përmes një përgjigjeje me shkrim, ka thënë se detyrimi për kthimin e teksteve ekziston prej kohësh, por nuk është zbatuar mjaftueshëm ndër vite.

Sipas Këshillit, një prej shkaqeve është cilësia e ulët e disa librave, përfshirë edhe letrën e përdorur për to. Ata theksojnë se problem paraqet gjithashtu fakti që në disa tekste nxënësve u kërkohet të shkruajnë drejtpërdrejt.