Former Interior Minister Sandër Lleshaj describes citizens’ right to protest as an essential element of democracy and views the latest wave of protests as an important development for the country. In an interview, he criticizes political representation in Albania and the country’s inherited political class.

Lleshaj says the protests have highlighted the need for a profound change to the system and calls for a new law on political parties to be drafted. According to him, Albania’s current model of governance and democratic functioning must be fundamentally overhauled.

The former Socialist minister delivers a direct message to Prime Minister Edi Rama, stressing that resignation should not be seen as a tragedy, but as a decision that can be taken when “the time is ripe.”

Regarding the case of Belinda Balluku, Lleshaj stresses that justice cannot function only if someone decides to surrender or hand over another person.

Mr. Lleshaj, how do you view the wave of citizen protests demanding Prime Minister Edi Rama’s resignation? What do you think has prompted Albanians to take to the streets again?

The protests have brought a new and necessary movement to the country’s public life after a long period of political and social stagnation. Their scale is also demonstrated by the widespread attention they have received internationally.

While in democratic countries parliament is the arena in which political parties operate and the streets belong to citizens who do not feel represented, Albania has experienced the opposite in recent years. Parliamentary parties have protested in the streets, while playing an almost peripheral role in the Assembly.

This time, something normal appears to be happening: citizens are in the streets, while the politicians paid with their taxes no longer seem to have a place there. Moreover, it is unclear where those politicians are today.

Could the situation worsen because the protesters’ demands are not being answered?

Politics must take seriously even the protest of a single citizen. It must show respect toward the people who finance it with their taxes. That respect begins with listening, without commentary and without attempts to downplay what is being demanded.

The attempt to delegitimize protesters by looking for motives other than the fact that they are citizens expressing their dissatisfaction is outdated. Ultimately, the government is also responsible for ensuring the safety of its own citizens’ protests.

It must also protect protests from possible foreign influence or infiltration, about which there has been much speculation but no evidence. Even during the protests and tragic events of 1997, the government of the time readily attributed responsibility to foreign intelligence services, as if it had no obligation to protect the country from them.

Under the present circumstances, there is only one way forward: the protests must be heard, understood and met with understanding.

In your view, should Edi Rama resign to pave the way for a political solution?

If I were still in communication with the prime minister and if he showed a willingness to accept advice, perhaps I would offer it. But time has also brought that communication to an end. For that reason, under present circumstances, all that is left for me is the ethical and professional silence associated with my former political relationship with the prime minister.

Nevertheless, my personal conviction is that resignation is not a tragedy. It can be a kind of blessing that a person experiences when the time is ripe. I experienced that feeling myself in 2020, when I stepped down as interior minister after one of thousands of police officers committed a crime at midnight while on patrol duty.

Every day that has passed since then has only strengthened my conviction that the decision was a blessing.

As a former interior minister, how do you assess the way the state is managing large citizen protests, particularly when there have also been cases of violence against protesters?

Once, during an interview, I was asked how the police would respond if the people attacked polling stations on election day. My answer was that the police would do nothing, because their mission is not to prevent the people from expressing their will, whatever that may be.

That is also my answer today. The police’s mission is to ensure that protests proceed normally. At the same time, they must confront crime and every violation of the law, while always respecting the principles of proportionality and restraint.

I have summarized this approach in what I call the 110 principle. It means that the police should respond to violent actions one step later in time, with one level less force than that used against them, and that the outcome of police intervention must be zero casualties.

That is the entire strategy: 110. The police belong to the citizens before they belong to the state. I regret that I did not have the opportunity to complete an initiative I once considered to change its name from the “State Police” to the “Albanian Police.” A police force that has historically belonged only to the state must increasingly become a police force for the citizens.

The protesters are demanding the transformation of the system, the removal of the old political class and the building of a new Albania that should be led by young people. How do you view this demand?

The protests have highlighted Albania’s most fundamental problem: the complete exhaustion of the political class inherited from the Party of Labour of Albania, in the form of the daughter parties it created at the end of its existence.

This is, in fact, the first and last problem the country must address. But instead of focusing on this issue, the protest has expanded to such a large number of topics and proposals that it has reached the level of cacophony.

Before addressing laws on strategic investments, protected areas, elections and other similar issues, Albania must change the political system that has produced the anomalies of recent decades.

The protest appears to be pursuing many objectives simultaneously, and it is well known what result comes from trying to hit two targets with one stone. Under the legislation developed over three decades, Albania is, de jure and de facto, hostage to political parties—or worse still, hostage to their leaders.

These leaders have the legal right to determine themselves the lists of candidates for whom Albanian citizens must vote. As a result, the Assembly has been filled with people appointed by the leaders of the parliamentary parties.

This situation is more than alarming. If parliament is not protected as the temple of democracy, nothing else can be protected: neither lagoons as the “temple” of flamingos, nor natural resources, nor public property.

If the protest were to bring about one genuine benefit for society, it would be to force the adoption of a new law on political parties. This law must strip them of their exclusive hold over representation and establish legal standards for the democratic election of party leaders, governing bodies and, above all, the candidates that parties field in elections, as happens in the Europe we aspire to join.

As long as Albanian citizens cannot exercise their constitutional right to stand for election and to vote without being dependent on the will of political party leaders, democracy in Albania will remain merely a propaganda slogan.

As for the idea of “power for the young,” I would say that it is a cliché that, although it sounds appealing, can be dangerous. It is similar to the cliché that women are incorruptible.

Young people undoubtedly have the right and the duty to participate in building the country’s future, which is also their own future. But this does not justify any kind of discrimination based on age.

The issue should not be framed as a choice between the departure of the old and the arrival of the young. In the state administration and the private sector, people should be engaged according to their skills and capabilities.

The knowledge and experience of the “old” cannot be excluded merely to make way for the energy of the “young.” Both qualities must be combined to achieve the best result.

Behind slogans promoting the “young” and “women” often lies the risk of their misuse. In certain cases, it is precisely a lack of qualifications and experience that becomes the weak point from which failure and corruption begin.

Have we still not understood that experiments in this regard have embarrassed us at international negotiating tables? In quite a few cases, young officials with polished appearances but insufficient knowledge and experience have made a very poor impression when facing international officials experienced in matters of state.

Have we not understood that the many failures of recent decades also bear the mark of numerous young people promoted solely because of their age, who failed for precisely that reason? Compared with other countries, Albania has an extraordinarily large number of young people in parliament and throughout state offices, but this has not helped the country.

Young people should have every opportunity and avenue to demonstrate their talent and energy. But rapidly placing them in positions that would normally require experience is harmful to everyone.

Perhaps it would be useful to understand the meaning of the English word “senior,” which is used to describe many high-level positions in the economy, public administration and politics.

One of the protesters’ demands is also the formation of a technical government with a one-year mandate. What do you think of this proposal?

This is another element that adds to the protest’s cacophony. A technical government would simply be a waste of time and the best way to bring the protest itself to an end without achieving any result.

Albania needs the fundamental political change I mentioned earlier: a new law on political parties. If that does not happen, a technical government would merely give party leaders the opportunity to catapult the same political kamikazes into the next parliament and create a replica of the current one.

The country does not need another political cycle with new actors, but a fundamental change to the system that produces the Albanian parliament.

The protesters are also demanding that Belinda Balluku’s immunity be lifted and that she be arrested. In your view, why is the justice system not acting against the former deputy prime minister? Is the argument that the Socialist Party is not handing her over convincing?

Justice must not depend on someone’s willingness to hand over a person or to submit to a process. If being handed over or surrendering voluntarily are prerequisites for justice to function, then justice appears to be absent.

Do you think SPAK is applying the same standard to all senior officials? What message would be conveyed by investigating every official against whom there is sufficient evidence or indication of wrongdoing?

I think the public’s expectations of SPAK have turned into a form of great naivety and illusion. SPAK has an obligation to bring before justice those who violate the law, but we cannot expect it to solve the fundamental problems associated with the lack of democratic legitimacy of institutions that rank above SPAK itself.

SPAK cannot give legitimacy or credibility to a discredited parliament. At best, this parliament produces anecdotes and ridiculous stories about the country; at worst, it passes laws that harm the public interest.

Without a dignified parliament elected by Albanians rather than by party leaders, neither SPAK nor the creation of a thousand other bodies would be enough. Things would continue along the same course.

To be continued tomorrow…

The post INTERVIEW/ Sandër Lleshaj Backs Protesters and Addresses Rama: Resignation Is Not a Tragedy, the Time Is Ripe! appeared first on Albeu.com.

Lleshaj shprehet se protestat kanë nxjerrë në pah nevojën për një ndryshim të thellë të sistemit dhe kërkon hartimin e një ligji të ri për partitë politike. Sipas tij, modeli aktual i qeverisjes dhe i funksionimit të demokracisë shqiptare duhet rishikuar nga themeli.

Ish-ministri socialist i përcjell një mesazh të drejtpërdrejtë kryeministrit Edi Rama, duke theksuar se dorëheqja nuk duhet parë si dramë, por si një vendim që mund të merret kur “koha është pjekur”.

Sa i takon çështjes së Belinda Ballukut, Lleshaj thekson se drejtësia nuk mund të funksionojë vetëm nëse dikush vendos të dorëzohet apo të dorëzojë një person tjetër.

Zoti Lleshaj, si e komentoni valën e protestave qytetare që kërkojnë dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama? Çfarë mendoni se i ka nxitur shqiptarët të dalin sërish në rrugë?

Protestat kanë sjellë një lëvizje të re dhe të domosdoshme në jetën publike të vendit, pas një periudhe të gjatë plogështie politike dhe shoqërore. Përmasat e tyre dëshmohen edhe nga jehona e gjerë që kanë marrë në arenën ndërkombëtare.

Ndërsa në vendet demokratike parlamenti është hapësira ku veprojnë partitë politike dhe rruga u përket qytetarëve që nuk ndihen të përfaqësuar, Shqipëria e këtyre viteve ka përjetuar të kundërtën. Partitë parlamentare kanë protestuar në rrugë, ndërsa në Kuvend kanë pasur një rol pothuajse periferik.

Këtë herë duket se po ndodh diçka normale: qytetarët janë në rrugë, ndërsa politikanët që paguhen nga taksat e tyre duket se nuk kanë më vend aty. Për më tepër, nuk është e qartë se ku ndodhen sot këta politikanë.

A mund ta përkeqësojë situatën fakti që kërkesat e protestuesve nuk po marrin përgjigje?

Politika duhet të marrë seriozisht edhe protestën e një qytetari të vetëm. Përballë njerëzve që e financojnë me taksat e tyre, ajo duhet të tregojë respekt. Ky respekt nis me dëgjimin, pa komente dhe pa përpjekje për të relativizuar atë që po kërkohet.

Është e vjetëruar përpjekja për t’i delegjitimuar protestuesit duke kërkuar motive të tjera përtej faktit se janë qytetarë që shprehin pakënaqësinë e tyre. Në fund të fundit, qeveria ka përgjegjësi edhe për garantimin e sigurisë së protestës së qytetarëve të vet.

Ajo duhet ta mbrojë protestën edhe nga ndikimet apo infiltrime të mundshme të huaja, për të cilat janë bërë shumë aludime, por pa prova. Edhe gjatë protestave dhe ngjarjeve tragjike të vitit 1997, qeveria e asaj kohe ia atribuonte me lehtësi përgjegjësinë shërbimeve të huaja, sikur të mos kishte detyrimin të mbronte vendin prej tyre.

Në rrethanat e sotme, rruga është vetëm një: protestat duhet të dëgjohen, të kuptohen dhe të mirëkuptohen.

A duhet, sipas jush, Edi Rama të japë dorëheqjen për t’i hapur rrugë një zgjidhjeje politike?

Po të kisha ende komunikim me kryeministrin dhe po të shfaqte vullnet për të marrë një këshillë, ndoshta do t’ia kisha dhënë. Por koha ka sjellë edhe përfundimin e këtij komunikimi. Për këtë arsye, në kushtet e sotme, më takon vetëm heshtja etike dhe profesionale që lidhet me marrëdhënien e dikurshme politike me kryeministrin.

Megjithatë, bindja ime personale është se dorëheqja nuk përbën ndonjë dramë. Ajo mund të jetë një lloj bekimi që njeriu e përjeton kur momenti është pjekur. Këtë ndjesi e kam provuar vetë në vitin 2020, kur lashë detyrën e ministrit të Brendshëm, pasi njëri prej mijëra punonjësve të policisë kreu një krim në mesnatë, gjatë shërbimit në patrullë.

Çdo ditë që ka kaluar prej asaj kohe vetëm ma ka forcuar bindjen se ai vendim ishte një bekim.

Si ish-ministër i Brendshëm, si e vlerësoni mënyrën se si shteti po administron protestat e mëdha qytetare, veçanërisht në kushtet kur janë shënuar edhe raste dhune ndaj protestuesve?

Dikur, në një intervistë, më pyetën se si do të sillej policia nëse populli do të sulmonte qendrat e votimit gjatë ditës së zgjedhjeve. Përgjigjja ime ishte se policia nuk do të bënte asgjë, sepse nuk e ka mision të pengojë popullin të shprehë vullnetin e tij, cilido qoftë ai.

Kjo është edhe përgjigjja ime sot. Misioni i policisë është të garantojë zhvillimin normal të protestave. Në të njëjtën kohë, ajo duhet të përballet me krimin dhe çdo shkelje të ligjit, gjithmonë duke respektuar parimin e proporcionalitetit dhe të vetëpërmbajtjes.

Unë e kam përmbledhur këtë qasje në atë që e quaj parimi 110. Ai nënkupton se policia duhet të reagojë një hap në kohë më vonë ndaj veprimeve të dhunshme, një nivel force më poshtë se ai me të cilin përballet dhe se bilanci i ndërhyrjes policore duhet të jetë zero viktima.

Kjo është e gjithë strategjia: 110. Policia është e qytetarëve përpara se të jetë e shtetit. Më vjen keq që nuk pata mundësi të çoja deri në fund një nismë që kisha menduar dikur për ndryshimin e emrit të saj, nga “Policia e Shtetit” në “Policia Shqiptare”. Një polici që historikisht ka qenë vetëm e shtetit duhet të shndërrohet gjithnjë e më shumë në një polici të qytetarëve.

Protestuesit kërkojnë transformimin e sistemit, largimin e klasës së vjetër politike dhe ndërtimin e një Shqipërie të re, që duhet të drejtohet nga të rinjtë. Si e shihni këtë kërkesë?

Protestat kanë nxjerrë në pah problemin më themelor të Shqipërisë: konsumimin e plotë të klasës politike të trashëguar nga Partia e Punës së Shqipërisë, në formën e partive bija që ajo krijoi në fundin e ekzistencës së saj.

Ky është në të vërtetë problemi i parë dhe i fundit me të cilin duhet të merret vendi. Por, në vend që të përqendrohej te kjo çështje, protesta është shtrirë në një numër kaq të madh temash dhe propozimesh, saqë ka arritur në nivelin e kakofonisë.

Para ligjeve për investimet strategjike, zonat e mbrojtura, zgjedhjet dhe çështje të tjera të ngjashme, Shqipëria duhet të ndryshojë sistemin politik që ka prodhuar anomalitë e këtyre dekadave.

Protesta duket se po ndjek shumë objektiva njëkohësisht dhe dihet se çfarë rezultati sjell përpjekja për të goditur dy objektiva me një gur. Në bazë të legjislacionit të ndërtuar gjatë tri dekadave, Shqipëria është, de jure dhe de facto, peng i partive politike, ose më keq akoma, peng i kryetarëve të tyre.

Këta kryetarë kanë të drejtë ligjore të përcaktojnë vetë listat e kandidatëve për të cilët qytetarët shqiptarë duhet të votojnë. Si pasojë, Kuvendi është mbushur me persona të emëruar nga drejtuesit e partive parlamentare.

Kjo situatë është më shumë se alarmante. Nëse parlamenti nuk mbrohet si tempulli i demokracisë, nuk mund të mbrohet asgjë tjetër: as lagunat si “tempull” i flamingove, as pasuritë natyrore dhe as pronat publike.

Nëse protesta do të arrinte të sillte një përfitim real për shoqërinë, ai do të ishte imponimi i një ligji të ri për partitë politike. Ky ligj duhet t’u heqë atyre ekskluzivitetin e përfaqësimit dhe të vendosë standarde ligjore për zgjedhjen demokratike të kryetarëve, forumeve dhe, mbi të gjitha, të kandidatëve që partitë paraqesin në zgjedhje, ashtu siç ndodh në Europën që synojmë.

Për sa kohë qytetarët shqiptarë nuk mund ta ushtrojnë të drejtën kushtetuese për t’u zgjedhur dhe për të zgjedhur pa qenë të varur nga vullneti i kryetarëve të partive politike, demokracia në Shqipëri do të mbetet vetëm një shprehje propagandistike.

Sa i përket idesë së “pushtetit të të rinjve”, do të thosha se kemi të bëjmë me një klishe që, edhe pse tingëllon bukur, mund të jetë e rrezikshme. Është e ngjashme me klisheen se gratë janë të pakorruptueshme.

Të rinjtë kanë padyshim të drejtë dhe detyrë të marrin pjesë në ndërtimin e së ardhmes së vendit, e cila është edhe e ardhmja e tyre. Por kjo nuk justifikon asnjë lloj diskriminimi mbi bazën e moshës.

Çështja nuk shtrohet si një zgjedhje mes largimit të të vjetërve dhe ardhjes së të rinjve. Në administratën shtetërore dhe në sektorin privat, njerëzit duhet të angazhohen në përputhje me aftësitë dhe kapacitetet e tyre.

Dituria dhe përvoja e “të vjetërve” nuk mund të përjashtohen vetëm për t’i hapur rrugë energjisë së “të rinjve”. Të dyja këto cilësi duhet të ndërthuren për të arritur rezultatin më të mirë.

Pas sloganeve për promovimin e të “rinjve” dhe të “grave” fshihet shpesh rreziku i keqpërdorimit të tyre. Në raste të caktuara, pikërisht mungesa e kualifikimit dhe e përvojës bëhet pika e dobët ku nisin dështimi dhe korrupsioni.

A nuk e kemi kuptuar ende se eksperimentet në këtë drejtim na kanë turpëruar në tryezat ndërkombëtare? Në jo pak raste, zyrtarë të rinj, të kuruar në pamje, por pa dije dhe përvojë të mjaftueshme, kanë lënë përshtypje shumë të keqe përballë zyrtarëve ndërkombëtarë me eksperiencë në çështjet e shtetit.

A nuk kemi kuptuar se në dështimet e shumta të këtyre dekadave ka edhe gjurmën e shumë të rinjve të promovuar vetëm për shkak të moshës, të cilët dështuan pikërisht për këtë arsye? Shqipëria ka në parlament dhe në të gjitha zyrat e shtetit një numër jashtëzakonisht të madh të rinjsh, krahasuar me vendet e tjera, por kjo nuk e ka ndihmuar vendin.

Të rinjtë duhet të kenë çdo hapësirë dhe mundësi për të treguar talentin e energjinë e tyre. Por vendosja e tyre me shpejtësi në poste që normalisht kërkojnë përvojë është e dëmshme për të gjithë.

Ndoshta do të ishte e dobishme të kuptonim domethënien e fjalës “senior” në anglisht, e cila përdoret për të përcaktuar shumë poste të larta në ekonomi, administratë dhe politikë.

Një nga kërkesat e protestuesve është edhe krijimi i një qeverie teknike me mandat njëvjeçar. Çfarë mendoni për këtë propozim?

Ky është një tjetër element që e shton kakofoninë e protestës. Një qeveri teknike do të ishte thjesht humbje kohe dhe mënyra më e mirë për ta mbyllur pa rezultat vetë protestën.

Shqipëria ka nevojë për ndryshimin rrënjësor politik që përmenda më parë: për një ligj të ri për partitë politike. Nëse kjo nuk ndodh, një qeveri teknike vetëm do t’u krijonte mundësinë kryetarëve të partive të katapultojnë në parlamentin e ardhshëm të njëjtët kamikazë politikë dhe të ndërtojnë një kopje të parlamentit aktual.

Vendi nuk ka nevojë për një cikël tjetër politik me aktorë të rinj, por për ndryshimin themelor të sistemit që prodhon parlamentin shqiptar.

Protestuesit kërkojnë edhe heqjen e imunitetit të Belinda Ballukut dhe arrestimin e saj. Përse, sipas jush, Drejtësia nuk po vepron ndaj ish-zv.kryeministres? A është bindës argumenti se PS-ja nuk po e dorëzon?

Drejtësia nuk duhet të varet nga vullneti i dikujt për të dorëzuar një person apo për t’iu dorëzuar një procesi. Nëse dorëzimi ose vetëdorëzimi janë kushte paraprake për funksionimin e drejtësisë, atëherë duket se drejtësia mungon.

A mendoni se SPAK po përdor të njëjtin standard ndaj të gjithë zyrtarëve të lartë? Çfarë do të përcillte hetimi i çdo zyrtari për të cilin ekzistojnë prova ose indicie të mjaftueshme?

Mendoj se pritshmëritë e publikut ndaj SPAK-ut janë shndërruar në një formë naiviteti dhe iluzioni të madh. SPAK-u ka detyrimin të çojë përpara drejtësisë personat që shkelin ligjin, por nuk mund të presim prej tij zgjidhjen e problemeve themelore që lidhen me mungesën e legjitimitetit demokratik të institucioneve më të larta se vetë SPAK-u.

SPAK-u nuk mund t’i japë legjitimitet apo kredibilitet një parlamenti të diskredituar. Nga ky parlament, në rastin më të mirë, dalin anekdota dhe histori qesharake për vendin, ndërsa në rastin më të keq miratohen ligje që dëmtojnë interesin publik.

Pa një parlament dinjitoz, i cili zgjidhet nga shqiptarët dhe jo nga kryetarët e partive, nuk do të mjaftonte as SPAK-u dhe as krijimi i njëmijë strukturave të tjera. Gjërat do të vazhdonin të ndiqnin të njëjtën rrjedhë.

Vijon nesër…

The post INTERVISTA/ Sandër Lleshaj mbështet protestuesit dhe i drejtohet Ramës: Dorëheqja nuk është tragjedi, momenti është matur! Për Ballukun: Drejtësia nuk mund të presë vullnetin e dikujt appeared first on Albeu.com.