Nga Esiona Konomi 

Kina është një partner i rëndësishëm ekonomik për Shqipërinë, duke ruajtur ndër vitet vendin e dytë ose të tretë për shkëmbimet tregëtare.

INSTAT dëshmon përmes shifrave, se pavarësisht kësaj rëndësie, flukset tregëtare bazohen mbi produktet kineze që vijnë e shiten në Shqipëri, me një diferencë 10 herë më të ulët të prodhimeve shqiptare që mund të shiten në Kinë.

Pra, ne importojmë 10 herë më shumë, se sa eskportojmë në Kinë, një raport ky që konfirmohet në shifrat zyrtare gjatë 5 viteve të fundit.

Shkëmbimet tregtare me Kinën zënë 8.5 % të të gjithë vëllimit të tregtisë së jashtme të Shqipërisë.

Importet dominohen nga pajisjet elektrike, hidrosanitarë, makineri. Për tu pasuar nga  artikujt të gizës dhe çelikut. Veshjet janë kategoria e 3-të më e rëndësishme e mallrave që vijnë nga Kina, për të vazhduar me plastikën dhe mobiljet kineze, si: krevatët, dyshekët, llampat dhe pajisjet e ndriçimit etj. Eksportet Shqiptare në Kinë dominohen nga kromi, por nuk përjashtohen edhe frutat dhe perimet.

Tabela: Shkëmbimet tregëtare me Kinën (milionë lekë)

Burimi: Instat

Çfarë eksportojmë në Kinë?

Krom

Fruta-perime

Çfarë importojmë nga Kina?            

Pajisje elektrike, hidrosanitarë, makineri

Gizë dhe çelik

Veshje

Plastikë

Mobilje

INVESTIMET KINEZE

Pavarësisht se Kina ngel një partner strategjik për ekonominë dhe tregjet tona janë të mbushura me produkte të saj, qeveria shqiptare nuk e ka Pekinin një aleat të preferuar, aq më pak në sektorë strategjikë.

AEROPORTI

E orientuar nga balancat politike, Shqipëria është distancuar nga aleancat e diplomacisë ekonomike kineze, duke dhënë shenjën e parë në vitin 2020 kur largoi nga pika më strategjike, aeroporti i vetëm i vendit, investitorin kinez.

Në vitin 2016, REAL FORTRESS PRIVATE LIMITED një kompani kineze – bleu 100 për qind të aksioneve në Aeroportin Ndërkombëtar të Tiranës “Nënë Tereza”. Marrëveshja u prish në 2020 kur kinezët ja transferuan aksionet grupit shqiptar Kastrati që ende menaxhon Aeroportin e Rinasit. Aksionet kishin vlerë 71 milionë euro.

Problemet nisën pas grabitjes spektakolare të 10 milionë eurove në Rinas në prill 2019, gjë që për kryeministrit ishte provë se kinezët kishin dështuar me sigurinë.

“Kompania kineze që bleu aeroportin nga e mëparshmja, dështoi njësoj si në garantimin e sigurisë. Shteti shqiptar s’do pranojë asnjë justifikim nga kompania dhe do marrë kontrollin e perimetrit të jashtëm e të sigurisë së brendshme.Respekt për policinë që sulmohet veshëgjatësisht”,-tha Edi Rama, prill 2019.

Por a ishte vërtetë kjo arsye apo pretekst?

‘Vjedhja në Rinas ishte një ngjarje mjaftueshmërisht e fortë për të tu përdorur për një qëllim që nuk lidhej me atë që ndodhi në vetvete. Po ngjarja ishte e madhe dhe krijoi të gjitha premisat që qeveria ta largonte koncesionarin kinez. Por nuk ishte kjo arsyeja e vërtetë. E vërteta është se kinezët, duke pasur aeroportin, kishin në dorë një aset strategjik jo vetëm të Shqipërisë, por edhe të NATO-s. Pra vjedhja ka qenë justifikim. Partnerët patën një udhëzim, presion, që ky aerport i NATO-s tashmë, të menaxhohet nga një kompani lokale ose kompani e një vendi partner, por jo nga një kompani kineze’,-vlerëson Pano Soko, ekspert ekonomie.

RRJETI 5G

Në fund të vitit 2019, Shqipëria hoqi dorë edhe nga nënshkrimi i një marrëveshjeje me Kinën për rrjetin e internetit 5G. SHBA-të u shfaqën të shqetësuara mbi rrezikun e mbikqyrjes nga Kina në jetën digjitale të Ballkanit Perëndimor. Kjo marrëveshje, më pas, u firmos me Amerikën, moment kyç ky për të dëshmuar zgjedhjet e Shqipërisë.

“Zgjedhja politike e Shqipërisë ndaj Kinës, ka sjellë edhe kosto për shoqërinë shqiptare, dhe rrjeti 5G ka qenë një prej sakrificave. Sot ne nuk e marrim dot këtë teknologji, sepse e vetmja që e ofron është Kina. Tendenca jonë për të ruajtur devizën politike, ka qenë më e fortë se sa përfitimet që mund të merrnim. Këtu përfshihen edhe investimet potenciale kineze që mund të kishim pasur në hekurudha, rrugë, etj. Shqipëria ka qëndruar besnike e linjës për të mos qenë në varësi, sepse varësia ekonomike, sjell varësi politike. Ka një konsensus popullor për këtë zgjedhje dhe nuk shoh ndonjë reaksion të brendshëm, e as ndonjë tendencë nga vetë Kina së jashtmi për tu imponuar. Palët janë të qarta e nuk ka vend për avancim të mëtejshëm”,-argumenton Pano Soko.

BANKERS DHE BERALB

Megjithëkëtë, në Shqipëri vijojnë të jenë prezente dy investime të huaja kineze të përqëndruara në nxjerrjen e lëndëve të çmuara nga nëntoka.

Bankers Petroleum është investimi më i rëndësishëm kinez në Shqipëri. Kompania kineze Geo-Jade Petroleum bleu 100% të aksioneve të kompanisë Bankers në 2016. Dhe prej 7 vitesh shfrytëzon fushën naftëmbajtëse të Patos-Marinzës.

Zyrtarisht, Agjencia Kombëtare e Burimeve Natyrore tregon se numri i punonjësve të Bankers gjatë 2023 ishte 463 vendas dhe 32 të huaj. Prodhimi i naftës dhe nënprodukteve të saj gjate vitit 2023 u llogarit përafërisht 527,000 tonë. Renta minerare për 2023 u vlerësua rreth 22 milion USD.

Marrëveshja e shfrytëzimit të nëntokës sonë në Patoz Marinzë nga kompania kineze përfundon në vitin 2029.

Në 2014, gjiganti kinez i bakrit “Jiangxi Koper” nisi operimin në të gjitha vendburimet e bakrit në Shqipëri, pasi bleu 50% aksionet nga kompania turke “Beralb”.  Deri në 2043, kinezët do operojnë bashkë me turqit koncensionin e bakrit në minierat e Munellës, Lakrosh, Karma si dhe Fush-Arrëz.

E pyetur për performancën e kësaj kompanie, Agjencia Kombëtare e Burimeve Natyrore thotë se, sipas vetdeklarimeve të subjektit, numri i të punësuarve në lejet minerare që zotëron shoqëria është 196 persona.

Sasia e mineralit të bakrit e prodhuar për vitin 2023 është 275 190 ton.

Por pavarësisht kësaj, siç thuhet zyrtarisht nga AKBN, renta minerare që ajo paguan, është zero.

Por çfarë rëndësie specifike kanë këto dy kompani në sferën ekonomike të vendit?

“Sot që flasim, volumi ekonomik i gjeneruar nga kompanitë kineze është i rëndësishëm, 0.4-0.7 %  e PPB. Kryesori është Bankersi, i zotëruar nga një kompani shtetërore kineze. Edhe pse sektori i naftës është strategjik, risku ngel i ulët, pasi pjesa tjetër e zinxhirit kontrollohet nga shteti shqiptar dhe ligjet e tij. Kompanitë në fjalë kanë fare pak autonomi. Kjo autonomi e kushtëzuare na mbron nga sabotimet që mund të vijnë nga një partner jo partner politik. Varësia e ekonomisë shqiptare nga investimet kineze është shumë e ulët. Ndoshta jemi vendi me impaktin më të vogël në rajon. Ne si shtet jemi kujdesur që të kemi politikë konservatore. Nuk e shoh me risk edhe nuk shoh as interes nga Kina për tu zgjeruar në Shqipëri. E ka kuptuar devizën tonë politike. Cdo qeveri do të vijojë ta ruajë këtë qasje,”-sqaron eksperti Pano Soko.

ANALIZA GJEO-POLITIKE

Në përfundim, edhe pse Kina na intereson për produktet e saj, politika shqiptare ka zbehur shkëmbimet dhe ka ulur përfaqësimin në aleanca të inicuara nga Pekini, duke zgjedhur qartazi aksin amerikan, në duelin ekonomik botëror: Kine-SHBA.

“Nuk është se kemi pasur marrëdhënie të forta ekonomike. Dinamika ka qenë me antitudë të ulët. Sidomos nga koha kur ne instaluam marrëdhënien me NATO-n. Kemi pasur cikle të shkurtra, por pa ndonjë impakt domethënës. Nuk pres që kjo të ndryshojë në të ardhmen e afërt. Investimet kineze do të ishin të rrezikshme, nëse do të ishin aq shumë të mëdha sa për të krijuar presion për të ndikuar në politikën, sidomos të jashtme. Misioni i Kinës është të blejë politikën e jashtme të vendeve duke u krijuar varësi ekonomike. Në Shqipëri investimet kineze nuk janë aq të mëdha sa të na kushtëzojnë në politikën ndërkombëtare, apo në të brendshmen, pse jo”,-përfundon vlerësimin e tij eksperti Pano Soko.

The post Kina partnere, por jo strategjike: Si i preu Shqipëria “fijet” e Pekinit në sektorët e ndjeshëm appeared first on Albeu.com.

Sipas të dhënave të INSTAT, në tremujorin e fundit të vitit 2023, paga mesatare në ekonomi arriti në 75,025 lekë, me rritje vjetore 13.7%, por pagat për punonjësit e bujqësisë, ndërtimit, tregtisë dhe industrisë ishin poshtë këtij niveli.

Në tremujorin e fundit të vitit 2023, paga mesatare bruto në bujqësi arriti nivelin e 49,140 lekë, me rritje 15.8%, por niveli i saj ishte sa 65% e pagës mesatare në shkallë vendi.

Pagat në bujqësi janë rritur me ritme më të shpejta se në sektorët e tjerë të ekonomisë, por për shkak të bazës së vogël, diferenca me pagën mesatare vijon të jetë më e larta nga të gjithë kategoritë.

Megjithatë, ky hendek është ngushtuar me 1 pikë përqindje gjatë një viti.

Megjithëse puna në ndërtim është e mirëpaguar, por pagat zyrtare në këtë sektor janë më të ulëta se niveli mesatar në shkallë vendi.

Të dhënat zyrtare tregojnë se në tremujorin e fundit të vitit, paga mesatare mujore bruto në ndërtim ishte 58,387 lekë, me rritje vjetore 14,4%, por ky nivel ishte 22% më i ulët se paga mesatare në shkallë vendi.

Vlerësime të mëparshme nga Organizata Ndërkombëtare Punës ILO, tregojnë se sektori i ndërtimit në vendin tonë vuan nga një nivel i lartë i informalitetit si në punësim dhe në paga.

Informaliteti në punësim në këtë sektor arrin deri në 60%, teksa deklarimet e pagave zyrtare vijojnë të jenë shumë më të ulëta se pagesat reale.

Sektori i tregtisë ofron pagë mesatare mujore bruto së paku 19% më të ulët se paga mesatare në shkallë vendi. Në tremujorin e fundit 2023 paga mesatare në tregti, transport dhe shërbime ishte 60,179 lekë, me rritje vjetore 14.3%. Sektori i industrisë gjithashtu ofron pagë 14% më të ulët se paga mesatare në shkallë vendi.

Në tremujorin e katërt të vitit 2023, paga mesatare në këtë sektori arrit në 64,381 lekë nga 75,025 lekë që ishte paga mesatare.

Sektorët që po ofrojnë paga më të ulëta se paga mesatare vuajnë nga graviteti i sektorëve me paga më të larta, duke ndikuar zhvendosjen e punonjësve nga këto sektorë drejt atyre me fitime më të larta.

Bujqësia është sektori më i prekur nga kjo zhvendosje, duke bërë që forca e punës të pakësohet vit pas viti si rrjedhojë e migrimit te të rinjve jashtë vendit, ose drejt qyteteve në sektorë që kanë paga më të larta.

Në krahun tjetër aktivitet financiare që ofrojnë pagën më të lartë për punonjësit, kanë paga 98 për qind më të larta se mesatarja kombëtare, informacioni dhe komunikimi ofron paga 53% më shumë se mesatarja kombëtare, administratat publike ofron 16% më të lartë se mesatarja kombëtare dhe aktivitet e pasurive të paluajtshme 10% më shumë se mesatarja kombëtare.

The post Bujqësia, ndërtimi, tregtia, industria ofrojnë paga poshtë mesatares kombëtare appeared first on Albeu.com.

Yellen i bëri këto komente gjatë takimit me kompani amerikane që veprojnë në Kinë. Paraprakisht, ajo u takua me ish-udhëheqësin e ekonomisë kineze, Liu He, i cili është njeri i afërt me presidentin kinez, Xi Jinping. Zyrtarja amerikane po ashtu është paraparë të takohet edhe me kryeministrin Li Qiang.

Vizita e Yellen është pjesë e një sërë vizitash që synojnë të ulin tensionet mes Uashingtonit dhe Pekinit pasi ushtria amerikane rrëzoi një balonë kineze që po fluturonte mbi SHBA.

Muajin e kaluar Kinën e vizitoi sekretari amerikan i Shtetit, Antony Blinken, i cili u pajtua me presidentin kinez Xi se rivaliteti i ndërsjellë nuk duhet të shkojë drejt një konflikti. Po ashtu, më vonë gjatë këtij muaji Pekinin pritet ta vizitojë edhe i dërguari për klimën i Uashingtonit, John Kerry.

Përpjekjet diplomatike amerikane vijnë para një takimi të mundshëm mes presidentit Joe Biden dhe Xi-së në shtator, gjatë takimit të G20-s në Nju Dehli. Dy presidentët po ashtu mund të takohen gjatë mbledhjes së Bashkëpunimit Ekonomik Azi-Paqësor, e planifikuar për nëntor në San Francisko.

Yellen tha se vizita e saj në Kinë synon thellimin e komunikimit dhe punën drejt “një raporti të qëndrueshëm dhe konstruktiv” midis dy shteteve, teksa e bëri të qartë se Uashingtoni do të veprojë për të mbrojtur interesat e tij kombëtare dhe të drejtat e njeriut.

“Ne besojmë se është në interesin më të mirë të të dyja shteteve që të kemi kanale të qarta dhe të drejtpërdrejta komunikimi në nivel të lartë”, tha Yellen.

Ajo shtoi se këmbimet e rregullta mund të ndihmojnë të dyja shtetet që të monitorojnë rreziqet ekonomike dhe financiare, në kohën kur ekonomia globale po përballet me ngjarje “sikurse lufta e Rusisë kundër Ukrainës dhe efektet afatgjata të pandemisë”.

Sekretarja e Thesarit tha se do t’ua bëjë të qartë zyrtarëve kinezë se Uashingtoni nuk po kërkon “ndarje të ekonomive tona”, por do të ngrehë shqetësimet lidhur me subvencionet e mëdha për ndërmarrjet shtetërore, barrierat për qasjen e firmave të huaja në tregun kinez dhe për disa masa ndëshkuese që Kina ka vendosur së fundi ndaj kompanive amerikane.

Gjatë qëndrimit të Yellen në Kinë zyrtarët kinezë pritet të shprehin shqetësimet e tyre lidhur me planet e administratës Biden për të kufizuar investimet e kompanive amerikane në Kinë, në kohën kur ekonomia e Kinës po rimëkëmbet më ngadalë se sa pritej pas heqjeve të kufizimeve për COVID-19.

The post Yellen i bën thirrje Kinës të bëjë reforma të tregut appeared first on Albeu.com.

Nga përpunimi i të dhënave mbi importet në sasi të 90 kapitujve të mallrave shihet se për 32 grupime kishte rënie dyshifrore në shumicën e tyre. Rënia e importeve po tregon tendencat e reja të konsumatorëve pas rritjes së çmimeve.

Importet kanë rënë për mallrat jo të domosdoshëm (disa kategori që ka të bëjnë me furniturën e shtëpisë dhe lëndë të para për disa industri), teksa shihet një rritje jo e sasive të importuara të ushqimeve. Trendi i blerjeve po fokusohet tek produktet jetike sipas sasive të importeve.

Grupi i dytë më i madh i importeve në sasi lëndët djegëse dhe mineralet shënuan rënie me 11.8%, kryesisht prej tkurrjes së importeve në naftës në muajin mars. Grupi i katërt më i importuar në sasi (drithërat) shënuan rënie me 4.1%.

Plehëruesit e bujqësisë, grupi i 13-të për nga sasia e lartë e importeve shënoi rënie vjetore me 75% në janar-mars 2022. Më rënie ishin edhe importet e makinerive dhe pajisjeve, produktet farmaceutike, mobiliet dhe pajisje të tjera të furniturës së shtëpisë, etj.

Përjashtim kanë bërë produktet e lidhura me ndërtimin. Importet e “Materiale ndërtimi dhe metale” u rritën me gati 10% për tremujorin me bazë vjetore. Në rritje ishte dhe grupi “Ushqim, pije duhan” (+15%) për shkak të rendjes së konsumatorëve për të siguruar furnizime, pas panikut fillestar që u shkaktua nga sulmi i Rusisë ndaj Ukrainës.

Rënia e volumeve të importeve u konfirmua edhe nga sektori i transportit. Sipas të dhënave nga INSTAT, volumi i mallrave të transportuar me det, ajër dhe hekurudhë ka shënuar rënie në mars. Në të kundërt, transporti i pasagjerëve ka shënuar rritje të ndjeshme, si nga deti dhe nga ajri.

Volumi i mallrave të ngarkuara/shkarkuara në porte, në muajin mars 2022 është 355,9 mijë tonë, duke u ulur me 4,0%, krahasuar me mars 2021. Në tremujorin e parë të vitit 2022, volumi i mallrave të ngarkuara/shkarkuara në porte është 1.000 mijë tonë, duke u ulur me 7,4%, krahasuar me tremujorin e parë të vitit 2021.

Përkundër rënies në sasi, importet në vlerë shënuan rritje vjetore me 28% në tremujorin e parë si rrjedhojë e rritjes së pazakontë të çmimeve të mallrave në tregjet ndërkombëtare.

Grupet që kanë ndikuar pozitivisht në rritjen vjetore të importeve në vlerë janë “Minerale, lëndë djegëse dhe energji elektrike” me +10,7 pikë përqindje, “Materiale ndërtimi dhe metale” me +7,3 pikë përqindje dhe “ Ushqime, pije, duhan” me +4,3 pikë përqindje./MONITOR

The post Çmimet e larta frenojnë tregtinë, importet në sasi nisën uljen në 3 mujorin e parë appeared first on Albeu.com.

Kjo kompani, e cila veprimtarinë e saj e ka të shtrirë edhe në Shqipëri dhe Maqedoni të Veriut, merret me kultivimin, grumbullimin, shitjen dhe shpërndarjen e frutave dhe perimeve.

“’Doni Fruits’ është i aprovuar në 77 vende të botës, ku i lejohet të furnizojë ‘Burger King’-un me produkte. Ne kemi marrë aprovimin nga qendra e ‘Burger King’-ut në Amerikë”, thotë pronari i kësaj kompanie, Ejup Ahmeti, duke iu referuar zinxhirit amerikan të ushqimeve të shpejta.

Furnizimet në dhjetëra vende, si: Gjermania, Holanda, Italia, i bën tash e sa vite, ndërsa në të tjera pret të nisë shpejt. Ahmeti thotë se kompania që drejton, është pajisur me disa certifikata ndërkombëtare të cilësisë dhe sigurisë, të tilla si: Global G.A.P, ISO 9001 dhe HACCP.

Ai thotë se afati i tyre është njëvjeçar. Ekspertët e kompanive që i kanë lëshuar ato, bëjnë auditime në tre apo gjashtë muaj.

Për të arritur deri këtu, Ahmeti thotë se është dashur shumë angazhim.

“Ne kemi disa vite që jemi fokusuar në sigurinë ushqimore. Çfarë do të thotë kjo? Ne monitorojmë prodhimin. Prodhimet tona janë të sigurta. Në bazë të analizave në fund, produktet tona dalin pa mbetje të pesticideve dhe pa mbetje të ndonjë metali të rëndë”, thotë Ahmeti për Radion Evropa e Lirë.

Kompania “Burger King”, e themeluar në vitin 1954, është një nga rrjetet më të mëdha të hamburgerëve në botë. Ajo ka hapur pika të saj të shitjes edhe në Kosovë, në vitin 2019.

Shkumbin Muçolli, menaxher i përgjithshëm i përfaqësisë në Kosovë të “Burger King”-ut, thotë se një nga sfidat më të mëdha për këtë brend ndërkombëtar ka qenë sigurimi i produkteve të Kosovës.

Por, “pas një procesi shumë të gjatë, kemi arritur që perimet t’i marrim nga një prodhues vendor”, thotë ai.

“Ne kemi të licencuar për herë të parë në Kosovë kompaninë ‘Doni fruits’ që bën furnizimin edhe jashtë Kosovës të ‘Burger King-ut’”, thotë Muçolli.

Sipas tij, Kosovës nuk i mungojnë prodhimet cilësore, por mbetet prapa me standardet ndërkombëtare.

“Çdo produkt që prodhohet, i ka disa faza dhe standarde që duhet të plotësohen. Ato janë ndërkombëtarisht të rregulluara. Standardet tregojnë se si prodhohet, si ruhet dhe si transportohet një produkt. Janë standarde ndërkombëtare që duhet të përcillen nga prodhuesi vendor”, thotë Muçolli.

Komisioni Codex Alimentarius, ose CAC, është organi përgjegjës që zhvillon dhe miraton standarde ushqimore, të cilat shërbejnë si referencë për tregtinë ndërkombëtare të ushqimit.

Ky komision mbështetet nga Organizata e Ushqimit dhe Bujqësisë e Kombeve të Bashkuara dhe nga Organizata Botërore e Shëndetësisë.

Sipas të dhënave të Ministrisë së Tregtisë dhe Industrisë, në Kosovë janë gjithsej 2,400 kompani prodhuese eksportuese.

Megjithatë, Kosova vazhdon të përballet me deficit të lartë tregtar.

Sipas të dhënave që ka publikuar Agjencia e Statistikave të Kosovës (ASK) në dhjetor të vitit të kaluar, eksportet nga Kosova kanë shënuar rritje, por vazhdojnë të jenë shumë të ulëta, krahasuar me importet.

Sipas ASK-së, eksporti i mallrave në muajin dhjetor ka pasur vlerën e 65 milionë eurove, ndërsa importi 460 milionë euro.

Krahasuar me periudhën e njëjtë të vitit paraprak, eksporti ka shënuar rritje për 39.3 për qind.

Sipas ASK-së, vlera totale e eksportit të mallrave gjatë vitit 2021 ka qenë 750 milionë euro.

Eksporti i ushqimit dhe kafshëve të gjalla, vitin e kaluar, ka qenë më i larti në pesë vjetët e fundit. Vlera e eksporteve nga ky sektor më 2021 ka qenë afro 50 milionë euro. Një vit më herët, kjo vlerë ka qenë 41 milionë euro, ndërsa më 2018 rreth 33 milionë euro.

Kosova më së shumti eksporton mallra të përpunuara. Gjatë vitit 2021, shuma e eksportuar e mallrave të përpunuara ka qenë rreth 223 milionë euro.

Në anën tjetër, vlera e importit në Kosovë gjatë vitit 2021 ka kaluar 4.5 miliardë euro./REL/

The post Si të dilet jashtë me “Made in Kosova”? appeared first on Albeu.com.