“Ne bëjmë thirrje për monitorim nga afër dhe menaxhim të rreqiqeve të mundshme nga rritja e lartë e kreditimit gjatë viteve të fundit, përfshirë huadhënien e rritur në monedhë të huaj.

Në këtë kuadër, mirëpresim përpjekjet e BSH për të adresuar mungesën e konsiderueshme të të dhënave mbi tregun e pasurive të paluajtshme dhe ndërtimin, si dhe bëjmë thirrje për mbikëqyrje të shtuar të ndikimit të këtij sektori mbi stabilitetin financiar”, thuhet në deklaratën zyrtare.

FMN u trembet dhe pasojave që mund të ketë një rënie e çmimeve të pasurive të paluajtshme.

“Ekonomia është gjithashtu e ndjeshme ndaj kushteve të pafavorshme të motit dhe ndryshimit të kahut të rritjes në çmimet e pasurive të paluajtshme”, citohet në deklaratë.

Vitet e fundit ndërtimi, sidomos ai rezidencial po merr një rol parësor në ekonomi, teksa sipërfaqet e lejeve janë shtuar ndjeshëm dhe tregu i pasurive të paluajtshme është zgjeruar, sidomos në kryeqytet.

Sipas INSTAT, në vitin 2021, sipërfaqja e dhënë për leje ndërtimi në kryeqytet ishte 1.6 milionë metra katror, nivel rekord të paktën që nga viti 2010 kur raportohen të dhënat, nga të cilat gati 80% ishin për ndërtime rezidenciale (shiko grafikun: Sipërfaqja e dhënë për leje ndërtimi në Tiranë, 2010-2021).

E njëjta tendencë vijoi dhe në gjysmën e parë të këtij viti. Po sipas INSTAT, vetëm në 6-mujorin e parë 2022 u dha në kryeqytet gati 1.2 milionë m2 sipërfaqe leje ndërtimi, ose sa 75% e sipërfaqes së dhënë për gjithë vitin 2022 (shiko grafikun: Sipërfaqja e lejeve të ndërtimit dhënë në Tiranë, 6 M I).

Tirana mori 70% të gjithë sipërfaqeve të lejeve të dhëna në vend për periudhën përkatëse.

Ndonëse oferta në treg sa vjen e rritet edhe çmimet kanë shënuar të njëjtën prirje, duke reflektuar shtrenjtimin e kostove të ndërtimit dhe qarkullimit të parasë informale.

Sipas Indeksit Fischer të Çmimeve të Banesave, i llogaritur nga Banka e Shqipërisë, çmimi mesatar i banesave të shitura gjatë 6-mujorit I 2022 është rritur me 28.4% në krahasim me 6-mujorin e kaluar dhe me 39% në krahasim me një vit më parë.

Kjo është rritja më e lartë 6-mujore e këtij indeksi që prej vitit 2013, kur Banka e Shqipërisë nisi llogaritjen e tij. Në raport me periudhën bazë, indeksi i çmimeve të banesave është rritur me afërsisht 110%.

Në linjë me këto zhvillime kredia e dhënë nga sistemi bankar për ndërtimin dhe pasuritë e paluajtshme ka shënuar zgjerim të dukshëm vitet e fundit.

Kredia për sektorin e ndërtimit këtë vit po shënon nivelet më të larta në të paktën gjashtë vitet e fundit. Sipas të dhënave nga Banka e Shqipërisë, për 7-mujorin 2022, kredia e re për ndërtimin kishte vlerën e 22.7 miliardë lekëve ose 194 milionë eurove.

Kredia e re për sektorin e ndërtimit është rritur me 38% krahasuar me të njëjtën periudhë të një viti më parë. Vlera totale e portofolit të kredisë për ndërtimin në fund të muajit korrik arriti në 70.4 miliardë lekë, në rritje vjetore me pothuajse 30% (shiko grafikun: Kredia e re në rritje për ndërtimin)./monitor

The post FMN paralajmëron për rreziqet që mund të vijnë nga bumi i ndërtimit dhe pasurive të paluajtshme në stabilitetin financiar appeared first on Albeu.com.

Sovraniteti është një koncept abstrakt, ndërsa targat jo. Në fund të korrikut, qeveria e Kosovës u kërkoi qytetarëve të saj serbë që të zëvendësonin targat në makinat e tyre,
akt që nxiti protesta në mesin e atyre që vazhdojnë ta refuzojnë sovranitetin e Prishtinës.

Ndërhyrja ndërkombëtare ndihmoi në shtyrjen e zbatimit të këtij vendimi. Por tensionet rrezikojnë të shfaqen sërish më 1 nëntor, kur janë planifikuar të hyjnë në fuqi rregulloret e reja të qeverisë së Kosovës. Kriza e fundit përbën një tjetër kujtesë se ku ka gabuar Evropa në Ballkan.

Gjatë 15 viteve të fundit, udhëheqësit dhe organizatat perëndimorë kanë punuar për të zbutur tensionet mes Kosovës dhe Serbisë, duke mbështetur stabilokratët e korruptuar, të
cilët mbeten për shumë vite në pushtet. Për të ruajtur paqen dhe stabilitetin në rajon, vendet perëndimore kanë mbështetur zyrtarët në Beograd dhe Prishtinë, të cilët premtuan të zgjidhin mosmarrëveshjet e tyre përmes dialogut, dhe të zgjedhin integrimin evropian në vend të rreshtimit me Rusinë.

Në këmbim, këtyre stabilokratëve iu dha legjitimitet ndërkombëtar, dhe dorë e lirë në drejtimin e vendeve të tyre. Kjo qasje ka sjellë një përparim real, siç është integrimi i Kosovës Veriore me shumicë serbe në sistemin ligjor dhe politik të vendit.

Por nga ana tjetër, liderët në Beograd dhe Prishtinës e kanë instrumentalizuar këtë progres për të konsoliduar imazhin e tyre ndërkombëtar si paqe-bërës, dhe për t’iu shmangur kritikave për sjelljet tyre jodemokratike. Kjo u ka dhënë mundësi atyre të grumbullojnë pushtet, të nxisin nacionalizmin dhe shkelin të drejtat e njeriut dhe dëmtojnë sundimin e ligjit.

Veprime këto që do ta bëjnë të pamundur paqen reale dhe të qëndrueshme. Rezultati është se pas 11 vitesh negociata, udhëheqësit serbë dhe ata kosovarë nuk i kanë normalizuar marrëdhëniet, nuk i kanë afruar vendet e tyre me Bashkimin Evropian dhe nuk e kanë kufizuar ndikimin e Rusisë në Ballkan.

Përkundrazi, ata vazhdojnë të provokojnë kriza të shumta me intensitet të ulët, për t’u siguruar që të mbeten të pazëvendësueshëm si partnerë në dialog dhe si paqe-bërës. Në vend se ta fajësojnë Rusinë për problemet e rajonit apo të këmbëngulin tek strategjitë e dështuara, liderët perëndimorë duhet t’i japin përparësi demokratizimit të Kosovës dhe Serbisë.

Kjo do të kërkojë ndër të tjera demokratizimin e procesit të dialogut të udhëhequr nga BE midis dy vendeve, për ta bërë atë më transparent, të përgjegjshëm dhe gjithëpërfshirës. Meqë Kosova dhe Serbia janë kryesisht të varura nga financimi i huaj, mbështetja financiare ndaj tyre duhet të kushtëzohet me ndërtimin e institucioneve demokratike dhe multi-etnike, të cilat do të zbatojnë marrëveshjet ekzistuese dhe të ardhshme të paqes.

11 vjet më parë, liderët serbë dhe ata kosovarë negociuan një marrëveshje në Bruksel për të siguruar lirinë e lëvizjes për serbët dhe shqiptarët që jetojnë në Kosovë. Por Serbia ka miratuar masa diskriminuese ndaj pronarëve të makinave me targat e Kosovës. Në kundërpërgjigje, qeveria e Kosovës i ndaloi serbët e Kosovës që të kalojnë në jug të lumit Ibër pa u pajisur me targat e reja shtetërore.

Këtë verë, banorëve në komunat me shumicë serbe në veri të Kosovës, iu bë sërish thirrje të pajisen me targat e Kosovës, ndërsa shtetasit serbë që hyjnë në Kosovë duhet të pajisen me dokumente të përkohshme të lëshuara nga autoritetet e Kosovës. Në kundërpërgjigje, serbët në Kosovë, duke kundërshtuar pretendimet e Prishtinës për sovranitet të plotë mbi rajonin e tyre, bllokuan rrugët që të çojnë në dy pika kufitare me Serbinë.

Fatmirësisht, kriza u zgjidh brenda pak orësh. Teksa forcat e NATO-s qëndruan aty pranë, dhe me mbështetjen e zyrtarëve të BE-së, ambasadori i SHBA-së në Kosovë i kërkoi kryeministrit Albin Kurti të shtyjë deri më 1 shtator zbatimin e masave të reja. Kur ai pranoi, serbët e veriut i hoqën barrikadat e tyre.

Derisa Kosova dhe Serbia të zgjidhin çështjen e kartave të identitetit, përplasja mbi targat duket se do të vazhdojë. Serbët e Kosovës kanë kohë deri më 31 tetor për të zëvendësuar targat e tyre aktuale. Në bisedat që kam zhvilluar me ta, disa serbë të Kosovës kanë shpjeguar se kanë vendosur të bojkotojnë masat e reja, ndërsa të tjerët janë regjistruar për
të marrë targat e reja.

Kur serbët e Kosovës bllokuan rrugët, diplomatët e BE-së, NATO-s dhe Shteteve të Bashkuara u bënë thirrje zyrtarëve në Beograd dhe Prishtinë të rikthehen në tryezën e bisedimeve për të gjetur një zgjidhje të qëndrueshme. Por dialogu politik i nivelit të lartë i lehtësuar nga Bashkimi Evropian, ka mbetur i bllokuar gjatë viteve të fundit për shkak të armiqësisë së hapur mes kryeministrit Kurti dhe presidentit serb Aleksandar Vucic, si dhe vendimit të qeverisë së Kosovës për të vendosur tarifa ekstra për mallrat që hyjnë nga Serbia.

Kjo ilustron më së miri kufijtë e asaj që mund të arrihet nga dialogu dypalësh, pa pasur një qasje më gjithëpërfshirëse. Që nga viti 2011, Beogradi dhe Prishtina kanë nënshkruar më shumë se 20 marrëveshje për të zgjidhur një sërë problemesh konkrete, duke kontribuar kësisoj në normalizimin e marrëdhënieve midis tyre.

Përparimi më i madh u arrit përmes Marrëveshjes së Brukselit të vitit 2013, e cila solli shpërbërjen e institucioneve paralele serbe në Kosovë, përfshirë policinë, gjyqësorin dhe trupin e mbrojtjes civile, së bashku me integrimin e komunave me shumicë serbe në sistemin ligjor dhe politik të vendit.

Edhe pse komuniteti serb i Kosovës i rezistoi këtyre lëvizjeve, ato u zbatuan vetëm pas presionit serioz nga Beogradi dhe garancive të dhëna nga qeveria serbe. Në këmbim, Beogradi premtoi krijimin e një Bashkie të Komunave Serbe, një organ që do t’u jepte mundësi komunave me shumicë serbe në Kosovë të kenë një nivel më të lartë të vetëqeverisjes.

Deri më sot, politikanët në Prishtinë kanë refuzuar të zbatojnë pjesën e marrëveshjes së Brukselit që lidhet me këtë organ, duke pretenduar se kjo do të çonte në krijimin e një Republike Srpska tjetër pas asaj brenda Bosnjes.

Të gjitha bisedimet e mëtejshme midis Beogradit dhe Prishtinës, kanë qenë të fokusuara në vendosjen e sovranitetit të plotë të Prishtinës mbi të gjithë territorin e Kosovës. Tek e fundit, dialogu duhet të përfundojë me një marrëveshje gjithëpërfshirëse ligjërisht të detyrueshme, dhe me njohjen e pavarësisë së Kosovës nga Serbia.

Por elitat politike serbe e shohin si një vetëvrasje politike çdo lloj marrëveshje të tillë me Prishtinën. Për pasojë, për gati 1 dekadë, ndërmjetësuesit e BE-së i kanë lejuar liderët politikë shqiptarë të Kosovës dhe ata serbë që të interpretojnë sipas dëshirës marrëveshjet e arritura midis tyre, duke nxitur pritshmëri të ndryshme nga të dyja palët, dhe duke i lënë qytetarët e të dyja vendeve të papërgatitur për kompromiset që do të kërkonte një marrëveshje e qëndrueshme.

Një nga mësimet e krizës së targave, është se në mungesë të dialogut funksional dhe gjithëpërfshirës midis liderëve politikë, do të mbeten gjithmonë të mundshme shpërthimet e destabilitetit dhe dhunës. Dialogu aktual Beograd-Prishtinë, është një proces i drejtuar nga elita, dhe që zhvillohet pas dyerve të mbyllura në Bruksel, pa asnjë kontribut nga qytetarët dhe shoqëria civile.

Deri më tani, asnjë nga liderët e përfshirë, nuk ka treguar ndonjë angazhim real për ndërtimin e një konsensusi kombëtar pas negociatave. Kosova është aktualisht më demokratike se Serbia, dhe qeveria e saj është më transparente. Por nëse Kosova dëshiron që të konsiderohet një demokraci plotësisht funksionale, ajo duhet të garantojë siguri, drejtësi dhe shërbime themelore për të gjithë qytetarët e saj, pavarësisht nga përkatësia e tyre etnike.

Është gjithashtu thelbësore që liderët kosovarë të investojnë në ndërtimin e besimit me serbët e vendit, të adresojnë shqetësimet e tyre dhe të tregojnë se ata do të trajtohen si qytetarë të barabartë. Demokracia dhe shteti i së drejtës – jo stabilokratët – janë çelësi për ruajtjen e paqes dhe stabilitetit në Ballkan. Edhe komuniteti ndërkombëtar duhet të insistojë tek këto elementë si një parakusht për paqe të qëndrueshme ndërmjet serbëve dhe shqiptarëve.

The post Vetëm demokracia mund të sjellë stabilitet në Ballkan appeared first on Albeu.com.

Ai tha se pushtimi i paprovokuar rus i Ukrainës ka potencialin të përkeqësojë tensionet ekzistuese në rajonin tonë, prandaj, ai tha se duhet t’u qëndrohet besnikë vlerave europiane.

“Me një partneritet të palëkundur me NATO-n dhe SHBA-në, ne mund të mbrojmë rajonin tonë nga kërcënimet serioze destabilizuese që mund të kenë për synim të shkaktojnë ndryshime thelbësore në rendin ndërkombëtar”.

Konjufca në foltore tha se rajoni mund t’i zgjidhë të gjitha problemet duke përparuar në procesin e anëtarësimit në BE dhe në bashkëpunimin rajonal ndërmjet vete.

“Mbështetja e të gjithëve, e paraprirë nga njohja e Kosovës, duhet parë si një investim strategjik për të ardhmen, si një hap i domosdoshëm për ruajtjen e paqes dhe stabilitetit por edhe për zhvillimin tonë të përbashkët”.

“Prandaj dëshirojmë t’ju ftojmë ju dhe qeverinë tuaj që të mbështetni përpjekjet e Kosovës për liberalizimin e vizave, anëtarësimin në Këshillin e Evropës, statusin e kandidatit në BE, anëtarësimin në NATO dhe anëtarësimin në mekanizma të tjerë ndërkombëtarë”.

Konjufca shtoi se pushtimi i paprovokuar i Ukrainës nga Rusia, përpos që është shkatërrues për popullin ukrainas dhe ka kosto të lartë për njerëzit, ekonomitë dhe marrëdhëniet, gjithashtu po ndikon drejtpërdrejt edhe në sigurinë rajonale, duke përfshirë energjinë dhe furnizimin agroushqimor.

“Pikërisht tani që ekonomitë e rajonit tonë ishin duke u gjallëruar, lufta në Ukrainë e tronditi gjithë rajonin, kryesisht nëpërmjet çmimeve më të larta të energjisë dhe ushqimeve, por edhe nëpërmjet ndërprerjes së flukseve të tregtisë dhe investimeve. Le të mos harrojmë se rritja e çmimeve të energjisë dhe ushqimeve pritet të rëndojë shumë familjet me të ardhura të ulëta, të cilat tani po shpenzojnë një pjesë shumë më të madhe të të ardhurave të tyre për nevojat bazike siç është ushqimi dhe ngrohja|.

Për të naviguar nëpër këto sfida, thotë Konjufca, duhet punuar së bashku.

“Ne duhet t’i harmonizojmë plotësisht politikat tona të jashtme me Bashkimin Europian dhe Shtetet e Bashkuara, duke përfshirë sanksionet dhe duhet të jemi të vendosur me qëllimet tona”.

Konjufca foli edhe për kontributin e dhënë ndaj Ukrainës pas nisjes së agresionit rus.

“Republika e Kosovës ka qenë aleate dhe partnere e BE-së dhe e Shteteve të Bashkuara. Vitin e kaluar Kosova strehoi më shumë se 1300 afganë të evakuuar, duke treguar solidaritet me refugjatët dhe përkushtimin afatgjatë të Kosovës ndaj NATO-s. Për më tepër, rreshtimi i Kosovës me politikën e jashtme të BE-së në sanksionet kundër Rusisë dhe gatishmëria e saj për të akomoduar 5000 refugjatë ukrainas dhe për të ofruar kushte jetese dhe pune për 20 gazetarë është edhe një herë shenjë e rreshtimit të politikës së jashtme dhe përkushtimit ndaj integrimit në BE, standardeve dhe vlerave”.

Kryeparlamentari kosovar shpalosi edhe ambiciet e Kosovës për t’u bërë anëtare e Bashkimit Europian.

“E ardhmja e rajonit të Ballkanit Perëndimor është në BE dhe ne kërkojmë të bëhemi anëtarë të Bashkimit Evropian, prandaj preferojmë të ndjekim një rrugë të qartë dhe të ecim përpara. Megjithatë, Kosova po përballet me një sfidë tjetër. Ne jemi i vetmi vend në rajon, ku qytetarët tanë ende kanë nevojë për vizë për të udhëtuar në Evropë. Që nga viti 2018, Komisioni Evropian disa herë ka konfirmuar se Kosova i ka përmbushur të gjitha kriteret për të udhëtuar pa viza, dhe Parlamenti Evropian dy herë ka bërë thirrje për liberalizimin e vizave përmes rezolutave të miratuara nga shumica dërrmuese. Edhe pas kaq vitesh që i kemi përmbushur gjitha kërkesat, ne ende nuk e shohim dritën në fund të tunelit”.

The post Konjufca në Greqi: Njihni pavarësinë e Kosovës, do jetë investim për stabilitet në ballkan appeared first on Albeu.com.

Zëri i Amerikës: Doja të merrja mendimin tuaj për atë që po ndodh në Afganistan. Sa e shqetësuar jeni për atë që po ndodh dhe çfarë po dëgjoni nga njerëzit në terren?

Rina Amiri: Jam shumë e shqetësuar. Ka një nivel të jashtëzakonshëm frike mes njerëzve me të cilët flas. Është sikur një perde e errët të ketë rënë mbi vendin brenda natës. Ajo që më trondit kur flas me njerëzit, qofshin aktivistë, gazetarë, gra apo juristë, është se ata mendojnë se të drejtat e tyre u zhdukën brenda natës. Eekziston kultura e kërcënimit dhe frikës nga talebanët dhe ajo është reale. Ka një nivel të jashtëzakonshëm pasigurie dhe ankthi për të ardhmen.

Zëri i Amerikës: Retorika e përdorur nga talebanët është se gjërat do të jenë ndryshe këtë herë. Çfarë mund të presim kur bëhet fjalë për të drejtat e njeriut dhe të drejtat e grave? A mund të besohen talebanët?

Rina Amiri: Do të doja t’i besoja. Si çdo afgane, dua t’i besoj sepse ata janë një forcë tani që kanë në dorë qeverinë. Ka patur një përpjekje, veçanërisht nga ana e grave afgane dhe shoqërisë civile për t’i angazhuar ata gjatë rrjedhës së disa viteve për të provuar të vlerësohej shkalla me të cilën ata mund të kishin ndryshuar perspektivën e tyre dhe kishte njëfarë shprese. Por mendoj se ajo që i ka shkatërruar ato shpresa është fakti se ka pasur një qasje sistematike nga talebanët në lidhje me gratë dhe aktivistët e të drejtave të njeriut. Ndërsa kanë marrë territore, ata kanë marrë në pyetje gratë dhe anëtarët e shoqërisë civile. Ata kanë krijuar një kulturë të vërtetë frike. Ata kanë lista me emrat e tyre. Hyjnë në shtëpi, u kontrollojnë materialet e tyre, kontrollojnë celularët. Pra, po bëjnë gjithçka si më parë, por në një mënyrë shumë më të ashpër dhe sistematike. Në të njëjtën kohë janë duke thënë gjëra shumë pozitive, por ato nuk po materializohen në terren.

Zëri i Amerikës: Pra i shihni të përgatitur për të shkuar pas një grupi të caktuar, atyre që janë më të arsimuara, apo jo?

Rina Amiri: Po. Ata i kanë vënë në shënjestër këta njerëz sepse, këto gra dhe aktiviste nuk e kanë bërë këtë punë vetëm 20 vitet e fundit. Ato i kanë kushtuar jetën aktivizmit dhe kanë një vizion dhe një ëndërr për Afganistanin. Ato nuk duan të largohen. Ato donin të besonin se talebanët do të ishin një parti me të cilën mund të punonin. Por mënyra se si talebanët janë sjellë në të gjithë vendin, i ka tmerruar. Ndërsa talebanët përparuan duke marrë territore, ata përdorën fjalime të hartuara për mediat perëndimore. Ata duan t’ju bindin se kanë ndryshuar. Pra, mendoj se ata po frikësojnë popullatën ndërsa thonë gjëra që Perëndimi dëshiron të dëgjojë. Ata kanë një ndërmarrje strategjike komunikimi shumë të sofistikuar. Komunikimi strategjik është mjeti i dytë pas armëve për sa i përket fuqisë së tyre. Me llogaritë e tyre në Twitter, Facebook dhe shtyp, ata kanë bërë një punë shumë të mirë. Janë rehabilituar plotësisht me Perëndimin. Tani po shihen si aktorë të respektuar dhe ndërsa kishin tre vende që i njohën në vitet ’90, tani komuniteti ndërkombëtar po u jep mbështetje të plotë.

Zëri i Amerikës: A mendoni se talebanët do të njihen zyrtarisht nga Shtetet e Bashkuara?

Rina Amiri: Ka fotografi të zyrtarëve të lartë amerikanë që përqafohen me ta. Pra, po, kjo nuk ka qënë e fshehur për sytë dhevpublikun afgan. Shtetet e Bashkuara kanë kërkuar të distancohen nga qeveria e mëparshme afgane dhe të përqafojnë talebanët haptazi.

Zëri i Amerikës: Çfarë mendoni se do të ndodhë me brezin e ri të vajzave, që janë rritur gjatë këtyre 20 viteve pa praninë e talibanëve? A mendoni se përfitimet që kanë gëzuar gratë afgane do të zhduken?

Rina Amiri: Ka një frikë të madhe. Gjashtëdhjetë e pesë për qind e popullsisë në Afganistan janë të rinj, që nuk janë rritur nën regjimit taleban. Është njësoj sikur një forcë të vijë në vendin tuaj apo kudo në Perëndim dhe papritmas të heq të gjitha të drejtat tuaja dhe të vendos një ideologji të huaj. Kështu është për këta të rinj. Ata janë të tmerruar. Janë rritur në një kulturë të hapur dhe papritmas e gjithë kjo po zhduket si për burrat ashtu edhe për gratë, por sigurisht shumë më keq për gratë. Kam dëgjuar nga familjet që u është dashur t’u thonë vajzave të tyre të vogla se ndoshta nuk mund të shkojnë më në shkollë ose vajzave më të mëdha se do të duhet të veshin burka. Dua të theksoj se burka nuk është gjëja më e keqe në këtë histori, por jeta e tyre po ndryshon brenda natës dhe kjo është ajo që të thyen zemrën – është shkatërrimi i ëndrrave dhe shpresave të të rinjve në të gjithë vendin dhe ka shumë pak gjëra që janë më tragjike se kjo.

Zëri i Amerikës: Dhe çfarë ndikimi mendoni se kanë Shtetet e Bashkuara mbi talebanët për t’i bërë ata të respektojnë të drejtat e grave dhe të drejtat e vajzave?

Rina Amiri: Fatkeqësisht, Shtetet e Bashkuara dhe Perëndimi kanë hequr dorë nga shumë mekanizma gjatë dy viteve të fundit. SHBA-ja dhe Perëndimi e ndryshuan strategjinë e tyre mbi të drejtat e grave sepse për ta gjëja më e rëndësishme ishte largimi – hartimi i një strategjie daljeje -dhe në atë strategji, për të drejtat e grave, përparësia ndryshoi nga ‘të drejtave e grave janë një çështje e rëndësishme’ në atë se ‘u takon afganëve vendas të marrin vendime në lidhje me një çështje të brendshme. Kjo u pa nga shumë gra afgane si një gjuhë e koduar për të thënë se të drejtat e grave do t’i mbanin të lidhura Shtetet e Bashkuara në Afganistan. Kjo është një tradhti e vërtetë për to sepse pas 11 shtatorit SHBA dhe partnerët e koalicionit shkuan në Afganistan dhe të drejtat e grave u përdorën si flamur për të justifikuar ndërhyrjen e Perëndimit, për të mbrojtur gratë nga talebanët. Tani ata sapo i vunë gratë nën regjimin taleban pasi luftuan aq shumë gjatë 20 viteve të fundit për të bërë përparim për të drejtat e tyre. Ata kanë thyer shpresat dhe ëndrrat e afganëve. Bota mban përgjegjësi për këtë. Ka një bashkëfajësi për këtë. Kështu që mendoj se ka gjithashtu një përgjegjësi nga ana e Shteteve të Bashkuara dhe bashkësisë ndërkombëtare tani për të identifikuar mënyrat për të mbështetur gratë brenda vendit, si dhe gratë në diasporë që do të vazhdojnë të luftojnë për të drejtat e tyre. Ekziston dhe është detyrë e Shteteve të Bashkuara dhe Perëndimit të monitorojnë dhe të mbajnë talebanët përgjegjës për mbrojtjen e të drejtave të popullsisë, duke përdorin sanksione të targetuara kundër talibanëve, së pari duke mos e njohur qeverinë e tyre në këto kushte dhe duke tërhequr këtë mbështetjeje diplomatike që Perëndimi po i jep një grupi që nuk ka vepruar në mënyrë kuptimplotë për të mbështetur të drejtat e popullatës dhe veçanërisht ato të grave.

Zëri i Amerikës: Vende si Shqipëria, Kosova dhe Maqedonia e Veriut që kanë rënë dakord të marrin një numër afganësh të rrezikuar. A jeni befasuar që këto vende të vogla kanë ofruar të ndihmojnë ndërsa vende të tjera nuk po bëjnë të njëjtën gjë?

Rina Amiri: Jam shumë mirënjohëse para së gjithash sepse është absolutisht situatë urgjente. Dhe këta janë njerëz që kanë vlerat që i duhen një vendi. Ata përqafojnë demokracinë, të drejtat e njeriut, të drejtat e grave dhe janë kampionët e asaj që shumë prej nesh duan të shohin për shoqëritë në nivel global. Jam e habitur? Jo sepse mendoj se ka shumë bujari dhe shumë ndjeshmëri në vendet e vogla. Jam e zhgënjyer nga vendet më të mëdha perëndimore, të gjithë ata që kanë një përgjegjësi për situatën ku ndodhet Afganistani tani dhe të cilët gjithashtu kanë një rol për të luajtur në parandalimin e shkeljeve të mëtejshme të të drejtave të këtyre njerëzve që nuk kanë ku të shkojnë.

Zëri i Amerikës: Duket se Shtetet e Bashkuara ishin të bindura për t’u tërhequr nga Afganistani dhe kjo mbështetej në opinionin publik. A mendoni se opinioni publik po ndryshon tani që amerikanët janë duke parë këto skena nga Kabuli dhe e gjithë media po raporton për këtë tërheqje kaotike?

Rina Amiri: Unë e sfidoj argumentin se kjo tërheqje bazohej në mbështetjen e publikut amerikan. Nuk mendoj se administrata, qoftë kjo administratë, apo administrata Trump, bëri një përpjekje për të bindur, apo për t’u shpjeguar amerikanëve se si do të ishte ky operacion. Numri i trupave ishte zvogëluar deri në 2500, dhe kjo nuk ishte një force luftuese. Ishte një force këshilluese që ndihmonte në terren, ndante informacione të inteligjencës dhe ishte në thelb atje për të siguruar mbështetje për Forcat Afgane të Sigurisë Kombëtare që po kryenin luftimet. Kjo nuk përbënte ndonjë problem për publikun amerikan dhe kishte një angazhim për të ruajtur fitoret e arritura. Pra, ky ishte një vendim i marrë që nuk mendoj se është i lidhur me atë që publiku amerikan dëshiron. Sigurisht që nuk e dëgjoj këtë kur flas me amerikanët në të gjithë vendin, që thonë se ne kemi qenë në atë vend për 20 vjet tani. SHBA po largohet me talebanët më të fortë. Më parë ata kontrollonin 96 përqind, tani kontrollojnë 100 përqind të vendit. Na thanë se në 20 vitet e fundit një nga gjërat që kemi arritur me gjakun e kaq shumë ushtarëve janë të mirat për shoqërinë afgane, dhe kjo po zhduket brenda natës. Mendoj se administrata amerikane duhet të ketë parasysh se duhet të japë llogari për atë që ka lënë pas. Nëse largohesh nga Afganistani dhe qytetarëve u hiqen të drejtat e tyre ashtu siç u janë hequr, (nuk ka pse ta mbulojmë këtë fakt, të drejtat e tyre janë zhdukur brenda natës, janë marrë, janë rrëmbyer). Çfarë mund t’u thonë për këtë qytetarëve amerikanë dhe tatimpaguesve – çfarë keni bërë gjatë 20 viteve të fundit dhe për çfarë ishte ky investim? Mendoj se duhet të mbrohen fitimet e arritura sepse ky është një investim që është shumë i denjë dhe që duhet të japë rezultate.

Zëri i Amerikës: Si e shihni më tej përfshirjen e Shteteve të Bashkuara në Afganistan?

Rina Amiri: Ajo që shpresoj të shoh është që Shtetet e Bashkuara të vazhdojnë të qëndrojnë të përfshira në mënyrë diplomatike. Shtetet e Bashkuara duhet të vazhdojnë të sigurojnë mbështetje si financiare ashtu edhe humanitare. Ekziston një krizë e madhe humanitare që po shfaqet në Afganistan dhe Shtetet e Bashkuara, edhe pse influenca e tyre është zvogëluar ndjeshëm, kanë ende shumë fuqi dhe kanë një rol për të luajtur. Do të doja që Shtetet e Bashkuara të luajnë një rol të fortë në mbështetjen e rajonit dhe zhvillimin e një mekanizmi për të siguruar që në Afganistan të ketë stabilitet. Kam frikë nga talebanët, por kam frikë edhe më shumë nga një luftë civile.

Ekziston një mundësi vërtet e madhe, që vendi të shkojë në këtë drejtim. Nëse kjo ndodh, niveli i shkatërrimit do të jetë i madh. Numri i refugjatëve do të jenë katastrofik dhe ata do të jenë në oborrin e Evropës. Ekstremizmi dhe terrorizmi do të dalin nga vendet e rajonit dhe do të bëhet më i fuqishëm. Ka shumë arsye që Shtetet e Bashkuara dhe bashkësia ndërkombëtare të vazhdojnë të investojnë në Afganistan. Nuk është vetëm një përgjegjësi morale, por është një nevojë strategjike për ta bërë një gjë të tillë./VOA

The post Çfarë po ndodh në Afganistan? Ekspertja: po fashiten arritjet e 20 viteve appeared first on Albeu.com.