Kjo pyetje e përditshme ka ndarë mendimet, por ekspertët kanë një përgjigje interesante.

Nga njëra anë, dushi ndihmon në largimin e papastërtive dhe djersës që lëkura grumbullon gjatë ditës.

Nëse nuk bëni dush para se të flini, këto mbetje përfundojnë në çarçafët dhe jastëkët tuaj, duke ndikuar në higjienën e gjumit.

Por, nuk mbaron me kaq. Lëkura jonë është e mbushur me mikroorganizma. Në çdo centimetër katror të saj mund të jetojnë nga 10 mijë deri në një milion baktere, të cilat ushqehen nga trupi dhe krijojnë përbërje që mund të shkaktojnë aromë të pakëndshme.

Pro dhe kundër dushit në darkë

Dushi në mbrëmje duket si opsioni më i shëndetshëm, veçanërisht kur bëhet fjalë për pastërtinë e shtratit. Por sipas mikrobiologes britanike Primrose Freestone, edhe kur flini të pastër, trupi djersit deri në gjysmë litri dhe lëshon qeliza të vdekura, të cilat shndërrohen në ushqim për bakteret që ndodhen në çarçafë.

Kështu që, siç thotë ekspertja e mikrobiomës së lëkurës Holly Wilkinson: “Ndoshta është më e rëndësishme të lani çarçafët sesa të bëni dush çdo natë”.

Për më tepër, lagështia e tepërt në jastëkë dhe çarçafë nxit rritjen e mykut, i cili mund të ndikojë në alergji apo sëmundje të frymëmarrjes.

Dushi si ndihmë për gjumin

Mbështetësit e dushit në darkë kanë një tjetër argument të fortë: ndihmon në rënien më të shpejtë në gjumë. Një analizë e 13 studimeve tregon se një dush apo banjë e ngrohtë 10 minuta para gjumit, mund të përmirësojë cilësinë e gjumit. Kjo ndodh sepse rritja dhe më pas ulja graduale e temperaturës së trupit sinjalizon trupin se është koha për të pushuar.

Në fund të ditës, është çështje preference

Cili është përfundimi? Shkenca thotë se nuk ka një orar të caktuar që vlen për të gjithë. Zgjedhja midis dushit në mëngjes apo në mbrëmje varet nga rutina, puna dhe preferencat personale.

Freestone preferon dushin në mëngjes për të larguar bakteret dhe djersën e natës, ndërsa shumë të tjerë e zgjedhin atë në darkë për një ndjesi pastërtie dhe qetësie para gjumit.

Sipas wilkinson: “Nëse bëni dush çdo ditë, nuk ka shumë rëndësi se në çfarë ore e bëni. Ajo që ka më shumë rëndësi është të mbani pastër çarçafët dhe jastëkët”.

The post Dushi në mëngjes apo në darkë? Cila është alternativa më mirë për shëndetin, ja çfarë thotë shkenca appeared first on Albeu.com.

Ne biem në dashuri për një sërë arsyesh dhe trupi ynë përgjigjet në përputhje me rrethanat me një koktej hormonesh mjaft të fortë.

Pse biem në dashuri?

Arsyet kryesore pse biem në dashuri vijnë nga paraardhësit tanë. Nevoja për lidhjen dhe riprodhimin e çifteve ishin thelbësore për evolucionin e specieve tona.

Natyra u kujdes për të siguruar që ne të mos zhdukeshim duke menaxhuar përgjigjet tona hormonale në një mënyrë që na lejonte të mbijetonim si specie.

Tre faza të rënies në dashuri

Kur biem në dashuri, kalojmë nëpër tre faza: epsh, tërheqje dhe lidhje. Të tre fazat shoqërohen me përgjigje të ndryshme hormonale.

Ashtu si me shumë varësi të tjera, dashuria mund të kthehet në varësi madje mund te ndjeni edhe dhimbje. Ne ndjejmë simptoma të tërheqjes kur ndahemi me partnerin.

Dopamina kontrollon pjesën më të madhe të sistemit të shpërblimit të trurit, kështu që është e natyrshme që një përplasje në çlirimin e dopaminës do të na bëjë të ndihemi sikur kemi një zemër të thyer.

Dashuria është një koktej kompleks kimik që është një pjesë thelbësore e përvojës njerëzore.

The post Shkenca tregon se dashuria vjen nga truri dhe jo zemra appeared first on Albeu.com.

Kohëzgjatja e dashurisë është për shkak të uljes graduale të dopaminës (kimike përgjegjëse për rënien në dashuri), një proces në të cilin truri desensibilizon emocionet, sipas specialistëve.

Pra, sa kohë është dashuria? 3 vjet!

Ky veprim çon në një rënie të aktivitetit në korteksin paraballor që lidhet me arsyetimin. Kjo është arsyeja pse gjatë dashurisë fshihen aspektet negative të personit që na pëlqen.

Por pas tre vjetësh truri përshtatet me personin dhe bie në dashuri, pra pranon të metat e tyre dhe përpiqet t’i mbajë afër ose zgjedh të kërkojë një individ tjetër për t’i ndihmuar ata të lirojnë dopaminën. Në fakt, gratë zgjedhin partnerin e tyre nëpërmjet ndjenjës së nuhatjes.

Studiuesi tha gjithashtu se në këto procese, burrat dhe gratë bien në dashuri në mënyra të ndryshme. Gratë kanë një hipokampus më të madh (strukturë e specializuar për kujtesën dhe mësimin), maturohen më shpejt dhe i kanë të dyja hemisferat më të lidhura më mirë.

Corpus callosum, struktura me të cilën lidhen dy hemisferat, është 25% më e madhe në to, që do të thotë se integron një hemisferë të majtë subjektive dhe analitike të trurit, ndërsa hemisfera e tij e djathtë është krijuese dhe organizative.

Pra, duke pasur integrim më të madh ndërhemisferik, gjinia femërore ka një çlirim më të madh të dopaminës dhe oksitocinës, gjë që i bën ato të bien në dashuri më lehtë, sipas të siguruarit të specialistit.

Në lidhje me dashurinë e jetës, studiuesi tha se midis moshës 16 dhe 23 lirohet një sasi më e madhe e dopaminës, kështu që procesi i rënies në dashuri priret të jetë më intensiv rreth moshës 23 vjeç, por si koha, lëshuesit e dopaminës janë të ndryshëm dhe ndodhin në përqendrime më të ulëta. Si përfundim, ai shtoi se procesi i rënies në dashuri është përgjithmonë kur një person e kupton se ka evoluar./PSIKOLOGJIA

The post E thotë shkenca: Dashuria zgjat vetëm 3 vjet appeared first on Albeu.com.

Këto çështje e karakterizojnë shumë debatin e sotëm kulturor. Dhe ato bëjnë të mendosh se dogmatizmi shkencëtar është tek e fundit, i vetmi moment historik mbi të cilin mund të interpretohet realiteti. David Berlinski i vë në pikëpyetje këto çështje në librin e tij “Iluzioni i Djallit”.

Një traktat i thellë filozofik, në të cilin ai tregon sesi dogmatizmi shkencor është promovuarmbi të gjitha, nëpërmjet propagandës së ateizmit militant. Shpesh kjo është realizuar duke rritur mbështetjen për nihilizmin, teksa mendimi fetar dhe shpirtëror shihet si një armik ontologjik i shkencës.

A thua se feja e shkencizmit do të ishte i vetmi kult i vërtetë në vend të fesë, i përjetuar si një akt besimi dhe përkushtimi. Një hebre laik, dhe haptazi agnostik, Berlinski ka njëpërgatitje shkencore dhe filozofike. Ai është diplomuar në Universitetin Prinstonit në SHBA, dhe ka kryer kërkime në Universitetin e Kolumbias.

Më vonë ka dhënë filozofi dhe matematikë në universitete të ndryshme (nga Stenford në Sorbonë të Parisit). Mendimtar kozmopolit dhe dinamik, ai e gjen veten të përfshirë në njëpolemikë të hapur me ata që në botën shkencore e mbrojnë ateizmin, dhe që janë tëangazhuar në luftën kundër idesë së Zotit, si një parakusht për ushtrimin e drejtë të profesioneve, dhe për të fituar një dukshmëri publike përtej aulave universitare.

Polemika e tij është mbi të gjitha me biologun Riçard Doukins, autor i studimeve që përpiqen të tregojnë shkencërisht mos–ekzistencën e Zotit. Ajo e Berlinskit nuk është një luftë kundër shkencës. Përkundrazi, është një luftë për shkencën.

Pra për metodën shkencore dhe kërkimin real përtej “hipotezës sipas së cilës, ne nuk jemi gjë tjetër veçse aksidente kozmike”, siç pretendojnë autorë si Doukins, Zhak Monor, StivenUeinberg. Berlinski thotë se mendimtarët e mëdhenj të së kaluarës, nga Kenet Miler, një biolog i rëndësishëm darvinian, tek Frensis Kollins, drejtor i projektit “Gjenomi njerëzor”, e pranuan se si ideja fetare u studiua prej tyre në një formë që nuk ishte vetëm militante.

Ndërkaq Stiven Gulld, një ndër studiuesit më të mëdhenj të evolucionit deklaroi se “shkenca dhe feja përbëjnë dy magji, që nuk mbivendosen dot mbi njëra–tjetrën”. Për të mos përmendur pozicionin e Albert Ajnshtajnit mbi këtë temë, apo dyshimet e mëdha ontologjike që u shfaqën në vazhdën e krijimit të bombës së parë bërthamore.

Ideja që një sistem tjetër mendimi mund të përballet me sistemin e tyre, është për Berlinskinproblemi i vërtetë që kanë sot shumë shkencëtarë. “Sulmi ndaj mendimit fetar” dhe tallja e botëkuptimit të tij teleologjik dhe transhendent “shënon konsolidimin aktual të shkencës” si i vetmi sistem besimi, “në të cilin burrat dhe gratë racionale mund të gjenin besimin e tyre, nëmos besimin, të paktën përkushtimin”.

Nga këtu buron tendenca për të zgjidhur problemet (teoria e përgjithshme, fizika kuantike, studimi i trurit të njeriut) tek të cilat ka ende gjëra për t’u zbuluar. Pra për të zbatuar një metodë të shëndoshë shkencore, të shoqëruar me narrativa.

Edhe vetë teoria e Big Bengut përballet me pasiguri në rritje, ndërsa i afrohet momentit zero të ngjarjes, që do të krijonte kohën dhe hapësirën. Ajo përshkruan me një saktësi të madhe evolucionin e Universit nga një pikë e saktë në kohë dhe hapësirë, dhe ​​sot nuk i jep përgjigje përfundimtare pyetjeve mbi kohën dhe hapësirën.

Dhe vetëm duke nxitur dyshimin, apo studimin sistematik, mund të zbulohet misteri dhe tëkuptohet më shumë. Si një agnostik, Berlinski, na fton të mos tallemi me asnjë hipotezë, madje as atë që qëndron në themelin e të ashtuquajturit “parim antropik” apo idesë së Dizajnit Inteligjent.

Ai na fton të ndjekim mësimin e teologut islam El–Gazali, për të cilin është vënë shpesh në pikëpyetje aftësia e “një organi të kufizuar si truri i njeriut për të parë në zemrën e thellë të materies dhe matematikës”. Një opsion edhe më i pamundur, kur i referohemi makinerive dhe algoritmeve që janë në shkallë të ndryshme, një derivat i trurit të njeriut.

Teza bazë e mendimit të Berlinskit, është se duhet të hidhet poshtë çdo narrativëabsolutiste:Si një fe obskurantiste, ashtu edhe një shkencë verbuese, e pengojnë njeriun të shohë me sytë e tij, duke e larguar atë nga kurioziteti, si dhe përdorimi i zgjuarsisë dhe aftësive të tij racionale.

Që të dyja dëshirojnë një kërkim për të vërtetën, e cila kalon përmes supozimit të zotërimit të saj që në fillim. Rëndësia sociale e shkencës në ditët tona, kërkon që ne të hedhim poshtë dogmatizmin e atyre që preferojnë dominimin e paradigmave dhe narrativave, dhe që e përdorin ateizmin militant si një formë propagande e një feje të re, atë të një shkence monolite dhe aspak të hapur ndaj dyshimeve të komunitetit të saj.

Një shkencë është e tillë, nëse dhe vetëm nëse funksionon sipas një metode induktive-deduktive, e cila kalon përmes vëzhgimit të dukurive dhe ndërtimit të hipotezave. Ajo nis nga një induksion i domosdoshëm, nëpërmjet vëzhgimeve dhe ndërtimit të formulave, por deduktohet detyrimisht nëpërmjet një eksperimenti.

Kur kjo metodë dështon, krijohet një zhvendosje e rrezikshme fazore, veçanërisht nëse modelimi mbizotëron mbi eksperimentimin real. Por ku është realiteti? Duket sikur ka pasur një divorc me metodën tradicionale të kërkimit. Duket sikur bota ishte një silogjizëm, për të parafrazuar Hegelin:gjithçka që është e arsyeshme është reale, dhe gjithçka që është reale është e arsyeshme.

Nuk ka asnjë dyshim se situata është pak më komplekse, dhe ka të bëjë me dëshirën njerëzore për të zbuluar, eksploruar dhe ditur. Fakte që nuk kanë asnjë mospërputhje me vullnetin për të kërkuar ndjenjën e thellë të ekzistencës, dhe të të kuptuarit e rolit të dikujt në krijimin e Universit.

Pikërisht aty ku mund të bashkëjetojnë shkenca dhe feja. Këtë e dinte edhe Galileo, për të cilin në fund të fundit “matematika, është alfabeti me të cilin Zoti shkroi Universin”. Një vizion i thellë dhe dinamik i mohuar shpesh nga ata që me armën e ateizmit militant, duan të zëvendësojnë shkencën me shkencizmin. / “Il Giornale

The post Debati i përjetshëm midis fesë dhe shkencës: A ka një rrugë të tretë? appeared first on Albeu.com.

Nëse keni pasur ndonjëherë ndjesinë e frikshme se në dhomën tuaj ka pasur një prani tëdiçkaje edhe kur keni qenë të sigurt se ishit vetëm, mund të hezitoni që ta pranoni. Ndoshta ishte një përvojë e thellë, të cilën je i lumtur ta ndash me të tjerët. Ose më shumë gjasa diçka midis të dyjave.

Në rast se nuk keni pasur një shpjegim që t’ju ndihmojë ta përpunoni atë përvojë, shumica e njerëzve e kanë të vështirë ta kuptojnë atë që u ndodhi. Por tani kërkimet po tregojnë se kjo përvojë e çuditshme është diçka që ne mund ta kuptojmë, duke përdorur modele shkencore të mendjes, trupit dhe marrëdhënien midis të dyjave.

Një nga studimet më të mëdha mbi këtë temë është kryer që në vitin 1894. Shoqata për Kërkime Psikike (SPR) publikoi Censusin mbi Halucinacionet, një anketë që përfshiu më shumë se 17.000 njerëz në Britaninë e Madhe, SHBA dhe Evropë.

Sondazhi synonte të kuptonte se sa e zakonshme ishte që njerëzit të kishin vizita në dukje të pamundura që parashikonin vdekjen e tyre. SPR arriti në përfundimin se përvoja të tilla ndodhën shumë shpesh për t’u cilësuar si thjesht rastësore (1 në çdo 43 persona që u anketuan).

Në vitin 1886, SPR (që kishte si klient edhe ish-kryeministrin britanik Uilliam Gledstoun dhe poetin Alfred Tenison) botoi librin “Fantazmat e gjalla”. Ai përfshinte 701 raste të telepatisë, parandjenjave dhe fenomeneve të tjera të pazakonta.

Për shembull, Atë P.H.Njuhem nga Devonport, tregoi historinë e një vizite në Zelandën e Re, ku një fantazmë që iu shfaq gjatë natës e paralajmëroi atë të mos shkonte në një udhëtim me varkë që do të organizohej mëngjesin e ditës tjetër. Më vonë ai mësoi se të gjithë në atëudhëtim ishin mbytur.

Në atë kohë, fantazmat u kritikuan si një pretendim që nuk kishte baza shkencore. Regjistrimi i dëshmive të tilla pritej me një lloj skepticizmi, por ai vuante nga njëanshmëria e përgjigjes (kush do të shqetësohej t’i përgjigjej një sondazhi të tillë, përveç atyre që kishin diçka për të thënë).

Por përvoja të tilla raportohen në mbarë botën, dhe shkenca bashkëkohore na ofron sot një ide për t’i kuptuar ato. Shumë prej dëshmive të mbledhura nga SPR tingëllojnë si hipnagogji:përvoja halucinative që ndodhin në kufijtë e gjumit. Po ashtu është sugjeruar se disa përvoja fetare të regjistruara në shekullin XIX-të, e kanë një bazë tel hipnagogjia.

Shfaqja e qënieve të pazakonta, ka një lidhje veçanërisht të fortë me paralizën e gjumit, që përjetohet nga rreth 7 për qind e të rriturve të paktën një herë në jetën e tyre. Në paralizën e gjumit, muskujt tanë mbeten të ngrirë, tamam si në fazën e gjumi REM, por mendja jonë është aktive dhe zgjuar.

Studimet kanë sugjeruar se më shumë se 50 për qind e njerëzve me paralizën e gjumit,raportojnë se kanë përjetuar një ngjarje paranormale. Ndërsa ngjarje të tilla në vitet 1800  të dokumentuara nga SPR ishin shpesh qëllim-mira ose ngushëlluese, shembujt modernë të shkaktuar nga paraliza e gjumit priren të përjetohen si keqdashëse.

Shoqëritë në mbarë botën kanë historitë e tyre mbi fantazmat që shfaqen natën – nga “frati trupvogël me dorën e shpuar” në Portugali (Fradinjo da Mao Furada) që besohej se mund të depërtonte në ëndrrat e njerëzve, tek Ogun Oru i popullit Joruba në Nigeri, që besohej se është jetë produkt i viktimave të magjepsura.

Por pse një përvojë e tillë si paraliza e gjumit do të krijonte ndjesinë e një pranie paranormale në dhomë? Disa studiues janë fokusuar tek karakteristikat specifike të zgjimit në një situatë kaq të pazakontë. Shumica e njerëzve e shohin të frikshme paralizën e gjumit, edhe kur ajo është pa halucinacione.

Në vitin 2007, studiuesit e gjumit J.Allen Çejn dhe Tod Zhirar argumentuan se nëse ne zgjohemi të paralizuar dhe të pambrojtur, instinktet tona do të na bëjnë të ndihemi të kërcënuar dhe mendja jonë e plotëson boshllëkun. Nëse duket sikur jemi pre, atëherë duhet të ketë patjetër një grabitqar.

Një qasje tjetër është të analizojmë të përbashkëtat midis “vizitave” gjatë paralizës së gjumit dhe llojeve të tjera të pranisë që perceptohet. Hulumtimet e 25 viteve të fundit kanë treguar se shfaqja e një qënieje të pazakontë që na kumton diçka nuk është vetëm një pjesë e rregullt e peizazhit hipnagogjik, por raportohet edhe tek personat që vuajnë nga sëmundja e Parkinsonit, psikozat apo përvojat afër vdekjes.

Kjo sugjeron se ajo nuk ka gjasa të jetë një fenomen specifik i gjumit. Ne e dimë nga studimet e rasteve neurologjike dhe eksperimentet me stimulimin e trurit, se prani të tilla mund të provokohen nga shenjat trupore. Për shembull, në vitin 2006 neurologu Shahar Arzidhe kolegët e tij ishin në gjendje të krijonin një “figurë hije” që u përjetua nga një grua, truri i së cilës po stimulohej elektrikisht në kryqëzimin e majtë temporoparietal (TPJ).

Figura dukej se pasqyronte pozicionin e trupit të gruas, ndërsa TPJ kombinon informacione rreth shqisave dhe trupave tanë. Një seri eksperimentesh në vitin 2014, treguan gjithashtu se prishja e pritshmërive shqisore të njerëzve, duket se shkakton një ndjenjë pranie te disa njerëz të shëndetshëm.

Mënyra se si funksionon procedura që përdorën studiuesit, është t’ju mashtrojë që të ndiheni sikur po prekni shpinën tuaj, duke sinkronizuar lëvizjet tuaja me një robot direkt pas jush. Nëkëtë mënyrë, truri ynë merr kuptim të sinkronizimit duke arritur në përfundimin se jemi ne, ata që po e prodhojmë atë ndjesi.

Më pas, kur ky sinkronizim ndërpritet, njerëzit mund të ndihen papritur sikur i pranishëm është edhe një person tjetër. Ndryshimi i pritshmërive shqisore të situatës, shkakton diçka tëngjashme me një halucinacion. E njëjta logjikë mund të përdoret për të shpjeguar një situatë si paraliza e gjumit.

Të gjitha informacionet tona të zakonshme për trupat dhe shqisat tona janë ndërprerë në atë kontekst, ndaj nuk është çudi që ne mund të ndihemi sikur ka dhe diçka “tjetër”. Mund të ndihemi sikur është një tjetër prani, kur në fakt jemi vetëm ne.

Në studimin tim në vitit 2022, u përpoqa të gjurmoja ngjashmëritë tek dëshmitë klinike, praktikat spiritualise dhe sportet e qëndrueshmërisë (që janë të njohura për prodhimin e një sërë fenomenesh halucinative , përfshirë ndjesinë e pranisë së dikujt tjetër).

Në të gjitha këto situata, ishin të ngjashme shumë aspekte të ndjenjës së një pranie. Për shembull, subjekti ndjeu se prania ishte pas shpinës së tij Prezencat e lidhura me gjumin u përshkruan nga të tre grupet, dhe po të tilla ishin edhe pranitë e nxitura nga faktorë emocionalë, si pikëllimi dhe humbja e një njeriu të afërt.

The post Ç’mund të na thotë shkenca për përvojën e dukurive paranormale appeared first on Albeu.com.

Me këtë ide, një grup studiuesish nga Universiteti “Ëilliam Paterson” i Nju Xhersit, kryen kërkime të gjera dhe ambicioze në vitin 2014. Nuk është sekret se perimet duhet të jenë prioritet i çdo personi të shëndetshëm. Megjithatë, është e vështirë të zbatosh gjithmonë këtë parim.

Ideja pas studimit të ekspertëve amerikanë ishte hartimi i një liste të përpiktë dhe të detajuar të perimeve më të plota nga ana ushqyese. Për këtë, së pari, u përcaktuan substancat që çdo njeri duhet të hajë çdo ditë dhe në çfarë proporcioni. Në total, kishte 17 elementë thelbësorë dietikë. Më vonë u analizuan deri në 47 perime për të bërë renditjen përfundimtare.

Rezultati do të befasojë shumë, pasi vendin e parë e fitoi një ushqim që nuk konsumohet shumë. Bëhet fjalë për lakërishtën, një ushqim që, në sasinë e duhur, mund të sigurojë të gjithë lëndët ushqyese bazë të përcaktuara nga studiuesit. Lista e përfitimeve është e pafundme. Promovon krijimin e melatoninës, formimin e kolagjenit, siguron acid folik, vitaminë A, B12, D dhe K…

Sigurisht, të gjitha perimet mirëpriten nga stomaku, por asnjëra sa kjo bimë e vogël jeshile që rritet në brigjet e lumenjve dhe shkon pothuajse me gjithçka. Mjafton të përfshini një grusht të vogël në dietën e përditshme për të vënë re ndryshime të mëdha.

Lakërishtja rritet në Evropë dhe Azi dhe ka shumë ide në internet se si ta përfshini atë në dietën tuaj të përditshme. Disa nga recetat janë gjithashtu jashtëzakonisht të lehta për t’u përgatitur.

The post Ky është ushqimi më i shëndetshëm në botë sipas shkencës appeared first on Albeu.com.

Artisti Shaun Gladwell ka krijuar një pajisje me anë të së cilës mund të shikosh se çfarë ndodh pasi vdes. Simulatori lejon përdoruesin të shikojë nga lart trupin e vet të “vdekur”, ndërkohë që ngjitet gjithmonë e më lart.

Nëse eksperienca është shumë shqetësuese, përdoruesi mund të kërkojë menjëherë ndaljen e simulatorit.

The post Eksperimenti, “simulatori i vdekjes” tregon se çfarë sheh njeriu pasi ndërron jetë (FOTO) appeared first on Albeu.com.

Një studim i botuar në Nature Communications nga një grup ndërkombëtar shkencëtarësh tregon se një humbje e pakthyeshme e shtresave të akullit të Antarktidës Perëndimore dhe Grenlandës, dhe një përshpejtim respektiv i shpejtë në ngritjen e nivelit të detit, mund të jenë të pashmangshme nëse nuk arrijmë të bllokojmë rritjen e temperaturës globale nën 1.8 °C krahasuar me nivelet para-industriale.

MOSDAKORDËSI

Popullsitë bregdetare anembanë botës tashmë duhet të përgatiten për reagime ndaj rritjes së nivelit të detit, por planifikimi i tyre për të parandaluar përmbytjet dhe dëmtimet e tjera është jashtëzakonisht i vështirë për t’u zbatuar pasi parashikimet më të fundit të modelit klimatik të paraqitur në Raportin e 6-të të Vlerësimit të Panelit Ndërqeveritar për Ndryshimet Klimatike (IPCC) nuk kanë dakordësi, se sa shpejt shtresat kryesore të akullit do t’i përgjigjen ngrohjes globale, duke bërë që politikanët të hezitojnë mbi atë çfarë duhet të bëjnë.

Shkrirja e shtresave të akullit është potencialisht kontribuesi më i madh në ndryshimin e nivelit të detit, megjithëse ai është historikisht më i vështirë për t’u parashikuar, sepse fizika që rregullon sjelljen e tyre është jashtëzakonisht komplekse. “Modelet kompjuterike që simulojnë dinamikën e shtresave të akullit në Grenlandë dhe Antarktidë shpesh nuk marrin parasysh se shkrirja e shtresave të akullit ndikon thellësisht në proceset oqeanike, të cilat, nga ana tjetër, ndikojnë në shtresën e akullit dhe atmosferën.”

MODELI I KOMPJUTERIZUAR

Duke përdorur për herë të parë një model të ri kompjuterik që kombinon rrjedhat midis shtresave të akullit, ajsbergëve, oqeanit dhe atmosferës, ekipi i studiuesve të klimës ka zbuluar se pasojat e tmerrshme të rritjes së nivelit të detit mund të parandalohen vetëm nëse bota arrin emetimet zero karbon deri në vitin 2060.

“Nëse e humbasim këtë objektiv,” thotë Axel Timmermann, bashkëautor i studimit dhe drejtor i Qendrës IBS për Fizikën Klimatike, “shtresat e akullit mund të shpërbëhen dhe të shkrihen me një ritëm të përshpejtuar. Kështu thonë modelet. Nëse nuk ndërmarrim asnjë veprim, tërheqja e shtresave të akullit do të rrisë nivelin e detit me të paktën 100 centimetra brenda 130 viteve të ardhshme. Kjo do t’i shtohej kontributeve të tjera, siç është zgjerimi termik i ujit të oqeanit.”

PAPARASHIKUESHMEËRIA

Shtresat e akullit i përgjigjen ngrohjes atmosferike dhe oqeanike në mënyra të vonuara dhe shpesh të paparashikueshme. Dhe përveç kësaj, ndonjëherë ka interpretime të sjelljes së tyre që nuk janë plotësisht të sakta.

Studimet e ndryshme kishin fajësuar veprimin e oqeaneve në shkrirjen e kapakëve të akullit nga poshtë tyre, në një formë erozioni nga poshtë lart. “Megjithatë, simulimet tona thonë se kjo ka një vlerë të pjesshme, ndërsa veprimi i shkrirjes mund të rrjedhë mbi të gjitha nga qarkullimi atmosferik i cili do të ngrohet në dekadat e ardhshme”, vijon shkencëtari.

ATËHERË?

Prandaj është e nevojshme të zhvillohen modele të reja të sistemit të tokës që lidhin gjithçka që rrotullohet rreth ndryshimit të klimës dhe jo vetëm elementeve individuale, me fjalë të tjera, argumentojnë këta studiues, është e nevojshme që superkompjuterët të hyjnë në lojë për të përpunuar ndërveprimet komplekse, të cilat sidomos në pole, krijohen midis hapësirave akullnajore dhe atmosferës. / focus

The post Shkenca: Niveli i deteve do të rritet më shumë nga sa pritet? appeared first on Albeu.com.

Të folurit në gjumë nuk cilësohet një çrregullim i gjumit, por një variacion normal i sjelljes së njeriut në gjumë. Klasifikimi Ndërkombëtar i Çrregullimeve të Gjumit e klasifikon tëfolurit në gjumë si një simptomë të izoluar, së bashku me elementë të tjerë si gërhitja.

Edhe pse të folurit në gjumë nuk është një çrregullim, ai mund të ketë ndikime të padëshiruara në gjumin e një personi, sidomos tek ata që flenë në të njëjtën dhomë apo shtrat me të. Me të folurit në gjumë, ose somniloquy, kuptohen vokalizime të ndryshme ndërsa një njeri është në gjumë. Ato mund të jenë fjalë dhe fraza të plota, por edhe mund të jenë murmuritje, britma apo edhe të qeshura.

Zakonisht fëmijët flasin në gjumë. Sipas një studimi të vitit 1980, mbi gjysma e tyre flasin tëpaktën një herë në vit ose më shumë, ndërsa çereku flasin në gjumë të paktën një herë në javë. Rreth gjysma e të folurit në gjumë është e pakuptueshme sugjeron një studim i vitit 2017 që regjistroi të folurën në gjumë të subjekteve që iu nënshtruan studimit.

Ndër të tjera studimi zbuloi se nga 3.349 regjistrime të kuptueshme, fjala që thanë shumica e atyre që folën në gjumë ishte “Jo”. Nga ana tjetër, është një mit pretendimi se nëse njerëzit thonë të vërtetën gjatë të folurit në gjumë thotë Xhenifer Martin profesoreshë e mjekësisë në Shkollën e Mjekësisë në Universitetin e Kalifornisë.

Ndërkaq një studim i vitit 2009 zbuloi se disa njerëz flasin gjatë ëndrrave të tyre, duke thënë fraza që përputhen me ato që më vonë kujtojnë se kishin ëndërruar. Por shumica e të folurit në gjumë nuk ka lidhje me ëndërrimin. “Të folurit në gjumë priret të ndodhë në një fazë të gjumit që ne e quajmë lëvizja jo e shpejtë të syve, ose gjumi jo REM. Gjatë kësaj faze truri ynë është relativisht i qetë, krahasuar me atë që shohim gjatë gjumit me lëvizjen e shpejtë të syve”- thekson Martin.

Gjatë gjumit REM, trupi paralizohet për të parandaluar shfaqjen e ëndrrave, thekson Martin, dhe kjo paralizë i ndalon njerëzit të flasin në gjumë. Nëse të folurit në gjumë ndodh gjatë gjumit REM, atëherë mund të jetë një shenjë e diçkaje më serioze.

“Çrregullimi i sjelljes gjatë gjumit REM evoluon shpesh në sjellje të dhunshme gjatë gjumit si ulërimat, bërtitjet, të cilat mund të çojnë në lëndim të pacientit ose partnerit të tyre në shtrat. Në këtë rast mund të kemi shenjat fillestare të sëmundjeve që janë tipike për tëmoshuarit, zakonisht sëmundja e Parkinsonit apo Demenca”– thotë dr.Erik St.Luis, kreu i Divizionit të Neurologjisë së Gjumit në Klinikën Majo në Minesota.

Po çfarë e shkakton të folurit në gjumë? Studiuesit nuk e dinë ende arsyen, por studimet që matin aktivitetin e trurit mund të ofrojnë disa të dhëna. Analizat e fundit tregojnë ngjashmëri midis të folurit në gjumë dhe të folurit normal gjatë qëndrimit zgjuar thotë St.Luis.

Studimet gjuhësore ai i vitit 2017 botuar në revistën “Sleep”, kanë treguar gjithashtu se vetitë e të folurit gjatë gjumit – gjuha, modelet, sintaksa dhe semantika – ndjekin të njëjtat rregulla si bisedat e përditshme të njerëzve dhe për këtë arsye janë të kuptueshme.

Të folurit në gjumë mund të lidhet me konsolidimin e kujtesës, kur truri i fjetur rishikon përvojat për t’i ruajtur më të rëndësishmet në kujtesën afatgjatë. Nga ana tjetër shkaku i të folurit në gjumë mund të jetë i ndryshëm tek fëmijët dhe të rriturit, thekson Martin. Të folurit në gjumë dhe sjellje të tjera të pazakonta të gjumit janë shumë më të zakonshme tek fëmijët dhe kjo sepse truri i fëmijës synon “të mësojë çfarë të mos bëjë” thekson Martin.

Po ashtu mund të lidhet me fazat e zhvillimit të trurit gjatë fëmijërisë. Ndërkaq tek të rriturit,disa kushte dhe rrethana të tjera e bëjnë më të mundshme të folurin në gjumë. Së pari kjo dukuri mund të ketë edhe një komponent gjenetik. Sipas një studimi të vitit 2001 të botuar në revistën “Psychiatric Genetics”, ajo mund të trashëgohet në familje.

Gjithashtu, të folurit në gjumë ka qenë i lidhur me apnean obstruktive të gjumit, një gjendje në të cilën njerëzit përjetojnë pauza në frymëmarrje, apo frymëmarrje të cekët gjatë gjumit.

A mund të ndalohet e folura në gjumë? Kjo dukuri konsiderohet zakonisht një tipar i padëmshëm.

Por mund të jetë i pakëndshëm për këdo që e dëgjon. Sepse në studimin e gjumit 2017, 10 për qind e të folurit në gjumë përmbante sharje dhe fyerje. Për të parandaluar që një person të flasë në gjumë, Martin këshillon që t’i jepni një shtyrje të vogël. Ajo ndërprerje e butë e gjumit, mund të ndalë atë sjellje thotë ajo.

The post Pse njerëzit flasin në gjumë? Si e shpjegon shkenca appeared first on Albeu.com.

Bërthama e brendshme e Tokës, një top hekuri i nxehtë me madhësinë e Plutonit, ka ndaluar së rrotulluari në të njëjtin drejtim si pjesa tjetër e planetit dhe madje mund të rrotullohet në anën tjetër, tregoi një hulumtim të hënën.

Përafërsisht 5,000 kilometra nën sipërfaqen ku jetojmë, ky “planet brenda planetit” ka gjasë të rrotullohet në mënyrë të pavarur sepse noton në bërthamën e jashtme të metalit të lëngshëm.

Pikërisht se si rrotullohet bërthama e brendshme ka qenë një çështje debati midis shkencëtarëve, dhe kërkimet e fundit pritet të sjellin shumë diskutime dhe debat.

Ajo që dihet pak për bërthamën e brendshme vjen nga matja e dallimeve të vogla në valët sizmike, të krijuara nga tërmetet ose ndonjëherë nga shpërthimet bërthamore, ndërsa ato kalojnë në mes të Tokës.

Duke kërkuar të gjurmojë lëvizjet e bërthamës së brendshme, hulumtimi i ri i botuar në revistën Nature Geoscience analizoi valët sizmike nga tërmetet e përsëritura gjatë gjashtë dekadave të fundit.

Autorët e studimit, Xiaodong Song dhe Yi Yang nga Universiteti i Pekinit të Kinës, thanë se ata zbuluan se rrotullimi i bërthamës së brendshme “u ndal afër rreth vitit 2009 dhe më pas u kthye në një drejtim të kundërt”.

“Ne besojmë se bërthama e brendshme rrotullohet, në lidhje me sipërfaqen e Tokës, përpara dhe mbrapa, si një lëkundje”, thanë ata për AFP.

“Një cikël i lëkundjes është rreth shtatë dekada”, që do të thotë se ndryshon drejtim afërsisht çdo 35 vjet, shtuan ata, ndërsa thanë se më parë ndryshoi drejtim në fillim të viteve 1970 dhe parashikuan se ndryshimi tjetër do të ishte në mesin e viteve 2040.

Studiuesit thanë se ky rrotullim përafërsisht përputhet me ndryshimet në atë që quhet “gjatësia e ditës”, ndryshime të vogla në kohën e saktë që i duhet Tokës për t’u rrotulluar rreth boshtit të saj.

Deri më tani, ka pak për të treguar se ajo që bën thelbi i brendshëm ka shumë efekt mbi banorët e sipërfaqes.

Por studiuesit thanë se besonin se kishte lidhje fizike midis të gjitha shtresave të Tokës, nga thelbi i brendshëm në sipërfaqe.

Ekspertët që nuk janë përfshirë në studim shprehën interes në lidhje me gjetjet e tij, duke vënë në dukje disa teori të tjera dhe duke paralajmëruar se shumë mistere mbeten për qendrën e Tokës./albeu.com

The post Çfarë po ndodh në brendësi të Tokës? Bërthama fillon të lëvizë në krah të kundërt me pjesën tjetër appeared first on Albeu.com.