Imazhet tregojnë sipërfaqen e Marsit, e shënuar nga kanione të thella dhe paralele, që duken si gërvishtje. Janë struktura gjeologjike të gjatë qindra kilometra dhe të thella qindra metra, janë krijuar pas përplasjes së një meteoriti të madh që rreth 4 mld vite më parë krijoi kraterin Isidis Planitia, i gjerë 1900 km.

Këto fraktura njihen me emrin Nili Fossae dhe prej kohësh janë nën studim për sasinë e madhe dhe diversitetin e larmishëm të mineraleve, që krijohen në prani të ujit, duke konfirmuar praninë e tij në të kaluarën e planetit Mars.

Pjesa me e madhe është krijuar 3.5 mld vjet më parë, kur uji në planetin e kuq ishte i bollshëm jo vetëm në sipërfaqe, por edhe në thellësi, duke krijuar flukse idrotermale të nëndheshme dhe me temperaturë të larta, si pasojë e pranisë e vullkaneve antike.

The post Imazhe spektakolare nga Marsi, sipërfaqja e planetit me kanione të thella (VIDEO) appeared first on Albeu.com.

Ekzoplanetët janë planetë që gjenden përtej sistemit tonë diellor, me shumë yje të tjerë që rrotullohen rreth e qark. Studimi i ri, vuri re detaje interesante të një ekzoplanet të quajtur ËASP-107b, i cili është një gjigant gazi i ngjashëm me Neptunin që u zbulua në vitin 2017.

Ai është më shumë se 200 vite dritë larg nga Toka dhe po rrotullohet rreth një ylli pak më të vogël se Dielli. “Atmosfera e hollë” e saj i lejon astronomët të studiojnë përbërjen e saj kimike.

Astronomët u befasuan kur zbuluan dioksid squfuri, i cili mban erë si shkrepëse të djegur, në atmosferë, por jo metan. Metani është një gaz serrë dhe mungesa e tij tregon se ekzoplaneti ka një bërthamë të ngrohtë, thanë ata.

“Zbulimi i reve të rërës, avullit të ujit dhe dioksidit të squfurit në atmosferën e dobët të këtij ekzoplaneti nga instrumenti MIRI i James Ëebb është një moment historik vendimtar,” tha një nga shkencëtaret teksa u shpreh se teleskopin hapsinor James Ëebb po sjell gjithnjë e më shumë informacione vendimtare për shkencën.

Retë në atmosferën e ekzoplanetit përbëhen nga silikoni, i cili është përbërësi kryesor i rërës, zbuluan astronomët.

Michiel Min, nga Instituti Holandez për Kërkimet Hapësinore, tha në një deklaratë se retë e rërës lart në atmosferë kanë një cikël të ngjashëm me ciklin e avullit të ujit dhe reve në Tokë, por me “pika të bëra nga rëra”.

Studiuesit thonë se vëzhgimet ofrojnë njohuri të rëndësishme në kiminë e këtij ekzoplaneti. Teleskopi Hapësinor James Ëebb është një observator i shkencës hapësinore dhe një program ndërkombëtar i udhëhequr nga Administrata Kombëtare e Aeronautikës dhe Hapësirës e SHBA (NASA), Agjencia Evropiane e Hapësirës (ESA) dhe Agjencia Kanadeze e Hapësirës.

The post NASA zbulon re rëre dhe avuj uji në atmosferën e një planeti appeared first on Albeu.com.

Përafërsisht 5,000 kilometra (3,100 milje) nën sipërfaqen ku jetojmë, ky “planet brenda planetit” mund të rrotullohet në mënyrë të pavarur sepse noton në bërthamën e jashtme të metalit të lëngshëm.

Pikërisht se si rrotullohet bërthama e brendshme ka qenë një çështje debati midis shkencëtarëve dhe hulumtimi i fundit pritet të rezultojë i diskutueshëm.

Ajo që dihet për bërthamën e brendshme vjen nga matja e dallimeve të vogla në valët sizmike, të krijuara nga tërmetet ose ndonjëherë nga shpërthimet bërthamore, ndërsa ato kalojnë në mes të Tokës.

Duke kërkuar të gjurmojë lëvizjet e bërthamës së brendshme, hulumtimi i ri i botuar në revistën Nature Geoscience analizoi valët sizmike nga tërmetet e përsëritura gjatë gjashtë dekadave të fundit./Albeu.com/

The post Bërthama e brendshme e Tokës mund të ketë filluar të rrotullohet në drejtim të kundërt appeared first on Albeu.com.

Ndryshimi në dukshmërinë e yjeve korrespondon me një rritje vjetore gati 10% në shkëlqimin e qiellit të natës gjatë dekadës së fundit. Kjo do të thotë se një fëmijë i cili kur ka lindur në një zonë, ku dukeshin 250 yje, sot në të njëjtin vend pas 18 vitesh mund të vëzhgojë maksimumi 100 yje, pra më shumë se gjysma janë bërë tashmë “të padukshëm”.

Syri i lirë i njeriut duhet të jetë në gjendje të shohë disa mijëra yje në një qiell të qartë të errët. Për fat të keq, vlerësohet se rreth 30% e njerëzve në mbarë botën – pothuajse një në tre – kanë humbur tashmë pamjen e galaktikës sonë për shkak të ndotjes nga drita, dhe problemi po përkeqësohet, sipas hulumtimeve të reja.

Studiuesit e projektit shkencor ndërkombëtar Globe at Night, të udhëhequr nga Christopher Kimba i Qendrës Kërkimore Gjermane për Gjeoshkencën (GFZ) në Potsdam dhe Universitetit të Ruhr-Bochum, të cilët bënë publikimin përkatës në revistën “Science”, analizuan të dhënat e periudha 2011-2022 përfshin gjithsej 51,351 vëzhgime të yjeve me sy të lirë nga njerëzit në afërsisht 19,300 vende në vende të ndryshme, kryesisht në Evropë (3,700) dhe Amerikën e Veriut (9,500).

Është vlerësuar, siç vëren APE-MPE, se shkëlqimi i qiellit të natës u dyfishua në më pak se tetë vjet. Rritja vjetore e ndriçimit, që varion nga gati 7% në Evropë në 10% në SHBA, është shumë më e madhe se ajo (rreth 2% në vit) për rritjen e dritës artificiale bazuar në matjet e rrezatimit satelitor. Kjo është kryesisht për shkak se satelitët matin ndotjen nga drita duke regjistruar kryesisht dritën e drejtuar drejt qiellit, ndërsa qytetarët ndikohen kryesisht nga ndotja nga drita horizontale, e cila është më e madhja.

Në shumë rajone të banuara të Tokës, qielli i natës nuk errësohet kurrë plotësisht, pasi në atmosferë ka një shkëlqim të përhapur të dritës artificiale. Kjo ndotje nga drita minon aftësinë për të vëzhguar yjet gjatë natës. Përhapja e ndriçimit LED, i cili lëshon më shumë dritë blu ndaj së cilës sytë janë më të ndjeshëm, ka përkeqësuar situatën.

Përveç kësaj, ndotja nga drita prish tranzicionin ciklik natyror nga dielli në dritën e yjeve dhe mbrapa, një proces natyror me të cilin organizmat biologjikë (përfshirë vetë njerëzit) kanë evoluar. Studimet në të kaluarën kanë nxjerrë në pah efektet mjedisore të ndriçimit artificial, përfshirë për kafshët dhe insektet, por edhe në përgjithësi për ekosistemet e Evropës dhe rajoneve të tjera, si dhe për shëndetin e njeriut. /albeu.com

The post Yjet po “zhduken” para syve tanë me një shpejtësi alarmante appeared first on Albeu.com.

Ashtu si Toka, Marsi ka copa të trasha akulli me ujë në të dy polet, afërsisht ekuivalente në vëllim të kombinuar me fletën e akullit të Grenlandës. Fletët e akullit të Tokës janë nën kanale të mbushura me ujë dhe madje edhe liqene të mëdha nënglaciale, megjithatë, ato në Mars deri vonë mendohej se ishin të ngrira deri në shtretërit e tyre për shkak të klimës së ftohtë marsiane. Dr Frances Butcher, autori i dytë i studimit nga Universiteti i Sheffield, tha:

“Ky studim jep treguesin më të mirë ende se ka ujë të lëngshëm në Mars sot, sepse kjo do të thotë se dy nga pjesët kryesore të provave që do të kërkonim kur të kërkonim sepse liqenet nënglaciale në Tokë tani janë gjetur në Mars. Uji i lëngshëm është një përbërës thelbësor për jetën, megjithëse nuk do të thotë domosdoshmërisht se jeta ekziston në Mars. Për të qenë i lëngshëm në temperatura të tilla të ftohta, uji nën polin jugor mund të duhet të jetë vërtet i kripur, gjë që do ta bënte të vështirë për çdo jetë mikrobike që të banonte në të. Megjithatë, jep shpresë se ka pasur më shumë mjedise të banueshme në të kaluarën kur klima ishte më pak e pafalshme”, raporton uk.sports.yahoo.

Ekipi ndërkombëtar i kërkimit, i cili përfshinte gjithashtu shkencëtarë nga Universiteti i Nantes dhe Kolegji Universitar i Dublinit, përdori matjet e anijes kozmike me lazer-altimetër të formës së sipërfaqes së sipërme të kapakut të akullit për të identifikuar modele delikate në lartësinë e saj. Ata më pas treguan se këto modele përputhen me parashikimet e modelit kompjuterik për mënyrën se si një trup uji nën kapakun e akullit do të ndikojë në sipërfaqe.

Rezultatet e tyre, të raportuara në revistën Nature Astronomy, përputhen me matjet e mëparshme të radarëve që depërtojnë në akull, të cilat fillimisht u interpretuan për të treguar një zonë të mundshme të ujit të lëngshëm nën akull.

Profesor Neil Arnold, nga Instituti i Kërkimeve Scott Polar të Kembrixhit, i cili udhëhoqi hulumtimin, tha: “Kombinimi i provave të reja topografike, rezultateve të modelit tonë kompjuterik dhe të dhënave të radarit e bëjnë shumë më të mundshme që të ekzistojë të paktën një zonë me ujë të lëngshëm nën akullnajat të cilat ndodhen në Mars, dhe se planeti duhet të jetë akoma gjeotermikisht aktiv në mënyrë që të mbajë ujin nën kapakun e akullit të lëngshëm”.

The post Zbulimi i fundit, Shkencëtarët dëshmojnë për ekzistencën e ujit në planetin Mars appeared first on Albeu.com.

Toka regjistroi ditën e saj më të shkurtër në dekada më 29 qershor kur përfundoi një rrotullim me vetëm 1,59 milisekonda pak nga 24 orë, që është koha më e shpejtë e regjistruar që kur orët atomike filluan të gjurmonin rrotullimin e planetit tonë në vitet 1960, sipas website-it timeanddate.com.

Rekordi i ri ofron më shumë prova se Toka po rrotullohet më shpejt në vitet e fundit, megjithëse arsyeja e saktë për këtë përshpejtim të lehtë është një mister.

Planeti ka thyer rekordin e tij të shpejtësisë më shumë se 24 herë që nga viti 2020, duke përmbysur një ecuri të mëparshme prej disa dekadash me ditë pak më të gjata.

Toka nuk është një sferë e përsosur dhe rrotullimi i saj gjithmonë është duke u larguar pak nga shumë faktorë, duke përfshirë strukturën e brendshme të saj, ndikimin e baticës së Hënës dhe ndryshimet klimatike.

Top Albania Radio shkruan se një ekip ka sugjeruar që të dhënat e fundit mund të lidhen gjithashtu me luhatjet e poleve gjeografike të Tokës, të cilat drejtojnë një fenomen të quajtur lëkundjet e Chandler. Një profesor në Universitetin e Tasmanisë, i specializuar në vëzhgimin e Tokës, për Korporatën Australiane të Transmetimeve, Matt King tha se:

“Është e çuditshme sigurisht. Është e qartë se diçka ka ndryshuar dhe ka ndryshuar në një mënyrë që nuk e kemi parë që nga fillimi i astronomisë së saktë të radios në vitet 1970”.

Sipas NASA-s, erërat më të forta në vitet e El Niño mund të ngadalësojnë rrotullimin e planetit, duke e zgjatur ditën me një fraksion të një milisekondi.

Tërmetet, nga ana tjetër, mund të kenë efektin e kundërt. Tërmeti i vitit 2004 që shkaktoi një cunami në Oqeanin Indian zhvendosi mjaft shkëmbinj për të shkurtuar gjatësinë e ditës me gati tre mikrosekonda.

Nëse Toka vazhdon të regjistrojë ditë më të shkurtra, shkencëtarët përfundimisht mund të duhet të zbresin një sekondë nga orët atomike, që do të ishte shembulli i parë i një sekonde të kërcimit negativ në histori.

Sekonda të brishtë janë shtuar në të kaluarën për të korrigjuar orët, por askush nuk është dashur t’i shkurtojë ato. Megjithëse vargu i fundit i ditëve të thyerjes së rekordeve është një fenomen i çuditshëm afatshkurtër, ndërveprimet e Tokës me Hënën po e ngadalësojnë atë në terma afatgjatë.

Studimet e mëparshme kanë vlerësuar se dita do të jetë një minutë më e gjatë në rreth 6.7 milionë vjet.

Pra, nëse ndiheni sikur nuk ka kohë të mjaftueshme në ditë kohët e fundit, instinktet tuaja ishin të drejta, por ka të ngjarë t’i ktheni ato milisekonda të humbura në planin afatgjatë.TC

The post Toka po rrotullohet më shpejt se ç’duhet, por çfarë do të thotë kjo?! appeared first on Albeu.com.

Studimi është publikuar në njoftimet mujore të “Shoqërisë Mbretërore Astronomike”. Profesori Jay Farihi nga Universiteti i Kolegjit të Londrës, i cili drejtoi studimin tha se vëzhgimi ishte krejtësisht i ri për astronomët. “Kjo është hera e parë që diçka është parë në zonën e banueshme të një xhuxhi të bardhë dhe kështu ekziston mundësia që një jetë në një botë tjetër të rrotullohet rreth tij,” tha ai për “BBC Neës”.

Ndërsa yjet shumë të mëdhenj bëhen vrima të zeza kur vdesin, yjet më të vegjël si Dielli ynë bëhen xhuxhë të bardhë që janë yje që kanë përdorur të gjithë karburantin e tyre bërthamor dhe kanë humbur shtresat e tyre të jashtme. Zakonisht kanë madhësinë e një planeti dhe lëshojnë një dritë të bardhë kaltëroshe kur formohen për herë të pare. Planeti i mundshëm, i cili është 117 vite dritë larg nga Toka, mendohet të jetë 60 herë më afër yllit sesa planeti ynë me Diellin raporton gazetari Pallab Ghosh i “BBC-së”.

Ekipi hulumtues nuk ka prova të drejtpërdrejta të ekzistencës së planetit, por lëvizjet e 65 strukturave të madhësisë së Hënës që rrotullohen rreth zonës së banueshme të xhuxhit të bardhë, sugjerojnë se ai është atje. Distanca e strukturave në raport me njëra-tjetrën nuk ndryshon, duke sugjeruar se ato janë nën ndikimin e gravitetit të një planeti në afërsi. “Ishte një tronditje për ekipin,” tha profesori Farihi. “Lëvizja ishte aq e frikshme e saktë sa nuk mund t’i shpikje dot këto gjëra”.

Zona e banueshme është një brez rreth yllit ku uji i lëngshëm mund të ekzistojë në një planet dhe për këtë arsye të mbështesë jetën. Shpesh quhet “zona e Goldilocks”, sepse nëse planeti është shumë afër yllit do të jetë shumë i nxehtë dhe nëse shumë larg do të ishte shumë i ftohtë, ndërsa brenda brezit kushtet janë “të duhura”. Rezultatet duhet të veprojnë si një nxitje për astronomët që të kërkojnë në mënyrë aktive prova të drejtpërdrejta të planetëve rreth xhuxhëve të bardhë./albeu.com

The post Planeti rrotullohet rreth yllit të “xhuxhit të bardhë”, dyshohet se aty ka jetë appeared first on Albeu.com.

1 – Marrëveshja e SHBA-së dhe Kinës

SHBA dhe Kina njoftuan një marrëveshje dypalëshe për të dyfishuar përpjekjet e tyre për klimën. Deklarata e përbashkët e lëshuar nga Uashingtoni dhe Pekini bëri thirrje për “veprim të zgjeruar klimatik”, duke përfshirë një objektiv të ri, më të fortë për uljen e emetimeve në vitin 2025 dhe një premtim nga Kina për të ndjekur udhëheqjen e SHBA në uljen e emetimeve të metanit.

Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së Antonio Guterres dhe të tjerë e cilësuan atë si “një hap të rëndësishëm në drejtimin e duhur”.

2 – “Nuk jemi ende atje ku duhet”

Negociatat e vështira përfshinë pothuajse 200 vende në Glasgow pasi një projekt-marrëveshje u publikua së fundmi.

Shefi i OKB-së Antonio Guterres tha sot se qëllimi i kufizimit të ngrohjes globale ishte “mbështetja e jetës” dhe bisedimet e COP26 deri më tani që nuk kanë arritur asnjë nga tre objektivat e OKB-së.

COP26 do të përfundojë të premten në mbrëmje, por një zgjatje nuk është përjashtuar.

3 – Danimarka dhe Kosta Rika nisin një aleancë ambicioze për të hequr gradualisht naftën dhe gazin

Danimarka dhe Kosta Rika filluan një aleancë ambicioze për të hequr gradualisht qymyrin dhe gazin. Gjashtë anëtarë, Franca, Grenlanda, Irlanda, Quebec, Suedia dhe Uellsi gjithashtu iu bashkuan grupit të njohur si “Beyond Oil and Gas Alliance” (BOGA).

Aktivistët e konsideruan masën si një “pikë kthese” ndërsa u kërkuan më shumë vendeve të bashkohen.

4 – BE-ja u kritikua për gjoja mbështetjen e projekteve të gazit me vlerë 13 miliardë euro

Aktivistët e klimës kritikuan BE-në për planet e supozuara për të mbështetur projektet e gazit me vlerë 13 miliardë euro.

“Që BE-ja të flasë për udhëheqjen e klimës, ndërkohë që pompon miliarda euro para publike në gazin fosil,” tha Nick Bryer, Drejtor i Fushatave Evropiane të 350.org.

“Dalja nga qymyri, për një numër shtetesh anëtare, do të duhet të ndodhë përmes një faze ndërmjetëse duke përdorur gazin natyror,” tha zëvendëspresidenti i BE-së Frans Timmermans në një konferencë për shtyp.

5 – Jeta e qëndrueshme urbane

Fokusi i COP 26 është vendosur edhe në jetën e qëndrueshme urbane. Ndryshimi i klimës është një sfidë që nuk mund të zgjidhet vetëm nga qeveritë. “Do të kërkojë bashkëpunim gjithashtu me qytete dhe shtete, biznese dhe universitete, kombe dhe organizata besimi dhe të gjithë në mes – sepse kjo është një situatë e gjithanshme,” u shpreh Michael Bloomberg, i dërguari special i Sekretarit të Përgjithshëm të OKB-së për Ambiciet dhe Zgjidhjet Klimatike.

Konferenca e Organizatës së Kombeve të Bashkuara (OKB) për Ndryshimet Klimatike (emri zyrtar për COP e klimës – Konferenca e Palëve) mbahet çdo vit që nga viti 1995. Takimet dy-javore janë një hapësirë e rëndësishme për palët e interesuara për të diskutuar krizën klimatike në nivel global.

Ka dy arsye kryesore pse samiti i vitit 2021 është kaq i rëndësishëm.

Së pari, Covid-19 bërë që individët dhe qeveritë t’i kushtojnë më shumë vëmendje mjedisit. Teksa shumë vende kërkojnë të rindërtojnë ekonomitë e tyre pas pandemisë, ka pasur një theks të madh në “ndërtimin më të mirë” përmes një rimëkëmbjeje të gjelbër.

Së dyti, COP26 po shihet si pasardhësi i COP21 ku u nënshkrua Marrëveshja e Parisit, padyshim suksesi më i madh në vitet e fundit. Marrëveshja e Parisit është një traktat ndërkombëtar mbi ndryshimet klimatike, i miratuar në vitin 2015. Ky traktat mbulon zbutjen, përshtatjen dhe financimin e ndryshimeve klimatike.

COP26 shihet si samiti për të trajtuar çfarë është arritur dhe çfarë nuk është arritur që nga viti 2015, duke vendosur gjithashtu plane konkrete për të arritur objektivat e Marrëveshjes së Parisit./Euronews, Reuters,

The post Çfarë është vendosur deri tani në samitin historik për planetin appeared first on Albeu.com.