Me afrimin e ditës kur pritet të shpallet aktgjykimi për Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Jakup Krasniqin dhe Rexhep Selimin, vëmendja është përqendruar te mundësia e dënimit ose e lirimit të ish-drejtuesve të UÇK-së.

“Bota Sot” i kërkoi inteligjencës artificiale të shqyrtojë rezultatet e mundshme të procesit, duke marrë si bazë aktakuzën publike, deklaratat përmbyllëse të palëve, dëshmitë e raportuara në seancat e hapura dhe kriteret e përdorura në proceset gjyqësore për krime lufte.

Ky vlerësim nuk është informacion i siguruar nga Gjykata dhe nuk përbën përfundim juridik. Inteligjenca artificiale nuk ka pasur mundësi të shohë provat konfidenciale apo dëshmitë e paraqitura gjatë seancave të zhvilluara me dyer të mbyllura.

Skenari që del si më i mundshmi nuk është as lirimi i plotë i të katër të akuzuarve, por as pranimi i të gjitha pretendimeve të Prokurorisë.

Në bazë të analizës, mundësia që të katër të akuzuarit të shpallen fajtorë për të paktën disa pika vlerësohet nga 50 deri në 60 për qind.

Një vendim i ndërthurur, ku një ose disa prej tyre lirohen ndërsa të tjerët dënohen, vlerësohet të ketë gjasa nga 25 deri në 35 për qind.

Ndërkohë, mundësia e lirimit të plotë të Thaçit, Veselit, Krasniqit dhe Selimit llogaritet nga 15 deri në 20 për qind.

Këto shifra nuk burojnë nga ndonjë metodë zyrtare e përdorur nga gjykata. Ato janë vetëm një përllogaritje analitike e skenarëve të mundshëm, e ndërtuar mbi të dhënat që janë bërë publike.

Prokuroria pretendon se katër ish-krerët e UÇK-së kanë qenë pjesë e një ndërmarrjeje të përbashkët kriminale, e cila synonte ndjekjen e personave të cilësuar si kundërshtarë politikë, bashkëpunëtorë të Serbisë ose kundërshtarë të UÇK-së.

Mes akuzave janë ndalimi i paligjshëm, tortura, përndjekja, vrasja dhe zhdukja me forcë. Sipas Prokurorisë, pjesa më e madhe e viktimave të pretenduara ishin shqiptarë të Kosovës, ndërsa në mesin e tyre përfshiheshin edhe serbë, romë dhe pjesëtarë të komuniteteve të tjera.

Për të mbështetur çështjen e saj, Prokuroria nuk është kufizuar vetëm te pretendimi për urdhra të drejtpërdrejtë nga të akuzuarit. Ajo ka paraqitur edhe teorinë e ndërmarrjes së përbashkët kriminale, kontributin në një politikë të përbashkët dhe përgjegjësinë për krime që, sipas saj, mund të ishin parashikuar si pasojë e kësaj politike.

Praktika e gjykimeve ndërkombëtare tregon se mungesa e një urdhri të shkruar nuk e përjashton vetvetiu mundësinë e dënimit. Nëse një sërë provash rrethanore e çon trupin gjykues përtej dyshimit të arsyeshëm drejt përfundimit se ekziston fajësia, ato mund të merren në konsideratë.

Nga ana tjetër, mbrojtja ka argumentuar se Prokuroria nuk ka sjellë prova të drejtpërdrejta që tregojnë se Thaçi, Veseli, Krasniqi apo Selimi kanë urdhëruar vrasje, tortura ose zhdukje.

Disa dëshmitarë ndërkombëtarë kanë kundërshtuar gjithashtu idenë se Shtabi i Përgjithshëm i UÇK-së ushtronte kontroll të centralizuar dhe efektiv mbi të gjitha njësitë në terren.

Kjo çështje mund të ketë peshë të veçantë në vendim: konstatimi se disa krime kanë ndodhur nuk nënkupton automatikisht se katër të akuzuarit mbajnë përgjegjësi penale për to.

Prokuroria duhet të vërtetojë për secilin të akuzuar lidhjen me krimet, rolin ose kontributin e tij dhe, në varësi të formës së përgjegjësisë, dijeninë apo synimin përkatës.

Mbrojtja ka pohuar se Prokuroria po e trajton postin politik dhe ushtarak të të akuzuarve si të barasvlershëm me kontrollin real mbi personat që mund të kenë kryer krimet.

Pasiguria e parashikimit lidhet edhe me faktin se një pjesë e madhe e procesit është zhvilluar në seanca të mbyllura ose nën masa për mbrojtjen e dëshmitarëve. Për rrjedhojë, publiku nuk ka njohuri për të gjithë materialin që do të shqyrtohet nga trupi gjykues.

Prandaj, çdo vlerësim i mbështetur vetëm në atë që është dëgjuar në seancat publike mbetet i kufizuar.

Analiza e inteligjencës artificiale e sheh si më të mundshëm një aktgjykim të ndërlikuar, ku disa pika mund të çojnë në dënime, pika të tjera mund të rrëzohen dhe përgjegjësia të ndryshojë nga një i akuzuar te tjetri.

Kërkesa e Prokurorisë për dënime nga 45 vjet për secilin vlerësohet si më pak e mundshme sesa shqiptimi i masave më të ulëta, në rast se Gjykata arrin në përfundimin se fajësia është provuar.

Megjithatë, edhe lirimi i plotë mbetet një mundësi juridike, nëse trupi gjykues çmon se Prokuroria nuk ka arritur ta lidhë secilin të akuzuar, përtej dyshimit të arsyeshëm, me ndërmarrjen e pretenduar kriminale dhe me veprat konkrete.

Inteligjenca artificiale nuk mund ta përcaktojë paraprakisht vendimin. Ajo vetëm krahason skenarët duke përdorur informacionin publik, ndërsa përgjigjen përfundimtare do ta japë trupi gjykues pasi të vlerësojë edhe provat që nuk janë parë nga publiku.

Ky shkrim është një analizë eksperimentale e mundësive të parashtruara nga inteligjenca artificiale dhe nuk paragjykon fajësinë ose pafajësinë e asnjërit prej të akuzuarve. Të gjithë konsiderohen të pafajshëm deri në marrjen e një vendimi përfundimtar gjyqësor.

The post Aktgjykimi ndaj Thaçit dhe të tjerëve: Çfarë parashikon inteligjenca artificiale? appeared first on Albeu.com.