Krahasimi me vendet e rajonit e bën edhe më të qartë përmasën e këtij problemi. Në Kosovë, qeveria ka kontraktuar përmes tenderit publik insulinën NovoRapid me një çmim më të ulët se 17.5 euro për kuti, ndërsa në Shqipëri i njëjti produkt rimbursohet nga FSDKSH me 28.33 euro për kuti, pra gati 11 euro më shumë për çdo kuti. Diferenca është e konsiderueshme edhe në raport me Maqedoninë e Veriut, ku çmimi zyrtar i këtij produkti rezulton 24.33 euro për kuti. Kjo do të thotë se Shqipëria paguan rreth 4 euro më shumë për kuti edhe krahasuar me një vend që është pjesë e listës referente për përcaktimin e çmimeve të barnave. Kur kjo diferencë shumëzohet me qindra mijëra kuti të rimbursuara ndër vite, ajo nuk është më një devijim i vogël çmimi, por një barrë e rëndë financiare për buxhetin e shtetit, raporton Albeu.com.

Në qendër të kësaj çështjeje është kompania Rejsi Farma, distributori që tregton në Shqipëri insulinën NovoRapid FlexPen, një produkt i kompanisë ndërkombëtare Novo Nordisk. Sipas të dhënave të publikuara, ky medikament rezulton të jetë rimbursuar nga Fondi i Sigurimit të Detyrueshëm të Kujdesit Shëndetësor me një çmim dukshëm më të lartë se në disa vende të rajonit dhe më të lartë se niveli që do të dilte nga zbatimi korrekt i formulës së referencës.

Kjo e zhvendos debatin në dy pyetje kryesore që kërkojnë përgjigje zyrtare: a duhet Rejsi Farma t’i kthejë FSDKSH-së diferencën e dyshuar prej rreth 6 milionë eurosh të paguar nga fondi për shkak të një çmimi të fryrë? Dhe a do të nisë Autoriteti i Konkurrencës një hetim për monopolin e krijuar në tregun e insulinës dhe dëmin e mundshëm që ky pozicion dominues i ka shkaktuar buxhetit të shtetit?

Nëse rezulton se çmimi i deklaruar dhe i miratuar për NovoRapid FlexPen nuk ka qenë në përputhje me metodologjinë ligjore, atëherë problemi nuk mund të mbyllet me një korrigjim formal të listës së rimbursimit për të ardhmen. Në këtë rast, dëmi i mundshëm financiar tashmë është shkaktuar dhe ka rënduar mbi buxhetin publik, mbi FSDKSH-në, mbi taksapaguesit dhe, në raste bashkëpagese, edhe mbi vetë pacientët.

Prandaj pyetja themelore është: kush e mban përgjegjësinë për diferencën e paguar më shumë?

Nëse një kompani ka përfituar pagesa nga fondet publike mbi bazën e një çmimi të deklaruar gabim, të fryrë ose të papërputhshëm me formulën ligjore, atëherë institucionet duhet të shqyrtojnë mundësinë e rikuperimit të shumave të paguara padrejtësisht. Në këtë kuptim, Rejsi Farma duhet të jetë objekt i një auditimi të plotë financiar, administrativ dhe kontraktual për të përcaktuar nëse ka përfituar padrejtësisht nga një diferencë çmimi që nuk duhej të ishte paguar nga FSDKSH.

Shifra prej rreth 6 milionë eurosh, nëse konfirmohet nga auditimi zyrtar, nuk është një gabim kontabël. Ajo përfaqëson para publike që mund të ishin përdorur për më shumë barna, më shumë trajtime, më shumë shërbime shëndetësore dhe më shumë mbështetje për pacientët. Për këtë arsye, FSDKSH nuk duhet të mjaftohet me rolin e paguesit pasiv, por duhet të veprojë si mbrojtës i interesit publik.

Fondi duhet të kërkojë menjëherë verifikimin e të gjitha pagesave të kryera për këtë produkt, krahasimin e çmimeve me vendet referente, kontrollin e dokumentacionit të dorëzuar për miratimin e çmimit dhe llogaritjen e diferencës së mundshme të paguar më shumë. Nëse konstatohet se ka pasur deklarim të pasaktë, përfitim të padrejtë apo shkelje të detyrimeve ligjore dhe kontraktuale, atëherë duhet të hapet rruga për kthimin e shumave në buxhetin e FSDKSH-së.

Dyshimet nuk mund të ndalen vetëm te NovoRapid FlexPen

Një element që e bën çështjen edhe më të rëndë është fakti se kompania ndërkombëtare Novo Nordisk, gjatë një periudhe kaq të gjatë, ka pasur ndryshime në drejtues dhe në strukturat menaxheriale. Për këtë arsye, duket e vështirë të besohet se disa drejtues të ndryshëm, në periudha të ndryshme, mund të kenë mashtruar njëkohësisht kompaninë qendrore për të mbajtur të njëjtin manipulim çmimi.

Kjo forcon dyshimin se problemi mund të ketë buruar në nivel lokal, në marrëdhënien mes distributorit, përfaqësimit lokal dhe mekanizmave të deklarimit të çmimit. Nëse çmimi është mbajtur për vite në një nivel më të lartë se ai që duhej të dilte nga formula ligjore, atëherë hetimi duhet të shkojë përtej një produkti të vetëm dhe përtej një akti të vetëm administrativ.

Për këtë arsye, hetimi nuk duhet të kufizohet vetëm te NovoRapid FlexPen. Rasti duhet të shërbejë si pikënisje për një kontroll më të gjerë mbi të gjitha produktet dhe kompanitë që Rejsi Farma përfaqëson ose ka përfaqësuar në Shqipëri. Rejsi Farma duhet të korrigjojë menjëherë çmimet, aty ku rezultojnë të fryra ose të papërputhshme me metodologjinë ligjore, dhe të mbajë përgjegjësi për çdo dëm financiar që mund t’i jetë shkaktuar buxhetit të shtetit.

Ka dyshime që praktika të ngjashme mund të kenë ndodhur edhe me produkte të tjera të kompanive ndërkombëtare si Alexion, Apotex, AstraZeneca, Atnahs Pharma Netherlands B.V., Beecham Group Plc, Denk Pharma, Novartis, Sanofi, Viatris, Takeda, Mylan, Lek/Sandoz, Janssen-Cilag dhe kompani të tjera. Këto dyshime duhet të verifikohen nga institucionet kompetente përmes dokumenteve, faturave, kontratave, çmimeve të referencës dhe krahasimeve ndërkombëtare.

Nëse konfirmohen, atëherë nuk kemi të bëjmë me një episod të izoluar, por me një model të mundshëm abuzimi në tregun farmaceutik, ku çmimi i barnave jetike mund të jetë ndikuar nga pozita dominuese, mungesa e konkurrencës dhe kontrolli i dobët institucional.

Autoriteti i Konkurrencës nuk mund të qëndrojë në heshtje

Pjesa tjetër e çështjes lidhet drejtpërdrejt me Autoritetin e Konkurrencës. Nëse një kompani ka të drejtën ekskluzive të tregtimit të një ilaçi jetik dhe ky produkt shitet me një çmim dukshëm më të lartë se tregjet krahasuese, atëherë ekziston një arsye e fortë publike për të hetuar nëse kemi të bëjmë me abuzim me pozitën dominuese.

Monopoli në vetvete nuk është gjithmonë i paligjshëm. Por abuzimi me monopolin, sidomos kur lidhet me barna jetike dhe fonde publike, është çështje që kërkon ndërhyrje të menjëhershme. Në këtë rast, Autoriteti i Konkurrencës duhet të sqarojë nëse pozicioni i Rejsi Farma në tregun e NovoRapid FlexPen ka krijuar kushte për vendosjen e çmimeve të padrejta, kufizimin e konkurrencës ose dëmtimin e konsumatorëve dhe institucioneve publike.

Hetimi duhet të analizojë disa elemente kryesore: strukturën e tregut të insulinës në Shqipëri, rolin ekskluziv të distributorit, mungesën ose praninë e alternativave konkurruese, krahasimin e çmimeve me vendet e rajonit dhe vendet referente, ndikimin mbi buxhetin e FSDKSH-së dhe përfitimin ekonomik të kompanisë nga diferenca e çmimit.

Nëse rezulton se pozita dominuese është përdorur për të mbajtur çmime të padrejta, atëherë Autoriteti i Konkurrencës duhet të marrë masa sipas ligjit. Kjo nuk është vetëm çështje tregu, por çështje interesi publik, sepse bëhet fjalë për para të buxhetit të shtetit dhe për aksesin e pacientëve në barna jetike.

Pacientët dhe taksapaguesit janë të dëmtuarit e vërtetë

Në fund, kjo çështje nuk është thjesht një debat mes një kompanie, një fondi publik dhe autoriteteve rregullatore. Të dëmtuarit e parë janë pacientët diabetikë, të cilët varen çdo ditë nga insulina. Të dëmtuar janë edhe qytetarët që paguajnë taksa dhe presin që paratë publike të përdoren me përgjegjësi.

Në një sistem shëndetësor që shpesh ankohet për mungesë fondesh, çdo euro e paguar më shumë për shkak të një çmimi të dyshuar abuziv është një euro më pak për pacientët e tjerë, për spitalet, për shërbimet, për analizat dhe për trajtimet që mungojnë.

Për këtë arsye, institucionet nuk mund të mjaftohen me heshtje, sqarime të përgjithshme apo përgjegjësi të shpërndarë. FSDKSH duhet të kërkojë verifikimin dhe rikuperimin e çdo shume të paguar padrejtësisht. Ministria e Shëndetësisë duhet të rishikojë mekanizmat e miratimit të çmimeve të barnave të rimbursueshme. Autoriteti i Konkurrencës duhet të nisë një hetim të plotë mbi pozitën dominuese dhe efektet e saj në treg. Ndërsa organet e tjera të kontrollit dhe hetimit duhet të vlerësojnë nëse ka elementë të përgjegjësisë administrative, civile apo penale.

Pyetja sot nuk është më nëse çmimi i insulinës ka qenë i lartë. Pyetja është nëse ky çmim ka qenë i ligjshëm, kush ka përfituar prej tij dhe a do t’i kthehen buxhetit të shtetit milionat që dyshohet se janë paguar padrejtësisht.

Nëse kjo çështje nuk hetohet deri në fund, atëherë rreziku është që skema të ngjashme të vazhdojnë edhe me barna të tjera, duke e kthyer rimbursimin publik nga një mekanizëm mbrojtjeje për pacientët në një burim përfitimi për monopole private. /albeu.com/

The post A do t’i kthehen buxhetit miliona eurot e dyshuara nga çmimi abuziv i insulinës? appeared first on Albeu.com.