Më poshtë paraqitet një përmbledhje e plotë e fituesve dhe arritjeve që i çuan ata drejt nderimit më të lartë ndërkombëtar.
Çmimi Nobel në Fizikë 2025

Fituesit e këtij viti u shpërblyen për eksperimentet që përdorin një qark elektrik për të manipuluar dhe kontrolluar fenomenet kuantike. Puna e tyre ka hapur mundësi të reja për:

kriptografi kuantike,
kompjuterë kuantikë,
sensorë ultra-precizë kuantikë.
Këto zhvillime shihen si hapa vendimtarë drejt teknologjisë së së ardhmes, duke ndikuar sektorë të tërë si siguria kibernetike, inteligjenca artificiale dhe komunikimet.

Çmimi Nobel në Kimi 2025

Susumu Kitagawa, Richard Robson dhe Omar M. Yaghi u nderuan për zhvillimin e strukturave metalo-organike (MOF) – materiale inovative që formojnë rrjete molekulare me hapësira të vogla nëpër të cilat kalojnë gazra dhe substanca të ndryshme kimike.

Potenciali i tyre praktik është shumë i gjerë:

nxjerrja e ujit nga ajri në zona të shkretëtirës,
kapja dhe filtrimi i dioksidit të karbonit,
ruajtja e gazrave toksikë,
katalizimi i reaksioneve kimike në proceset industriale.
MOF-et konsiderohen një nga teknologjitë më premtuese në luftën kundër ndryshimeve klimatike.
Çmimi Nobel në Fiziologji ose Mjekësi 2025

Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell dhe Shimon Sakaguchi u vlerësuan për zbulimet që shpjegojnë mekanizmat e tolerancës imunitare periferike, proces që parandalon trupin të sulmojë vetveten.

Studimet e tyre kanë krijuar bazën për:

zhvillimin e barnave të reja kundër sëmundjeve autoimune,

terapi inovative për trajtimin e kancerit,

kuptimin më të thellë të funksionimit të sistemit imunitar.

Ky zbulim konsiderohet një hap thelbësor drejt mjekësisë së personalizuar.

Çmimi Nobel në Letërsi 2025

Shkrimtari hungarez László Krasznahorkai u shpall fitues për veprën e tij të jashtëzakonshme, e cila shquhet për atmosferën apokaliptike, tensionin emocional dhe fuqinë e madhe artistike.

Letërsia e tij shpesh përshkruhet si ndërthurje e groteskut me filozofinë njerëzore, duke sfiduar kufijtë tradicionalë të tregimit dhe duke i dhënë lexuesit një përvojë unike estetike.

Çmimi Nobel për Paqen 2025

Këtë vit çmimi iu nda dy kontributeve të mëdha në fusha të ndryshme:

Maria Corina Machado

U nderua për aktivizmin e saj të pandalshëm në mbrojtje të të drejtave të qytetarëve venezuelianë, të cilët përballen prej vitesh me represion politik dhe varfëri ekstreme. Zëri i saj ka qenë ndër më të fuqishmit në skenën ndërkombëtare për rikthimin e demokracisë në Venezuelë.

Joel Mokyr, Philippe Aghion dhe Peter Howitt

Fitues për kontributin e tyre në ekonominë zhvillimore, duke identifikuar kushtet që i mundësojnë shoqërive të kenë rritje të qëndrueshme përmes inovacionit teknologjik. Modelet e tyre ekonomike shpjegojnë se si kombet mund të dalin nga varfëria duke investuar në dije, kreativitet dhe zhvillim afatgjatë.

The post Lista e fituesve të Çmimit Nobel 2025: Kush do të njihet dhe cilat ishin kontributet e tyre? appeared first on Albeu.com.

Ky fond vjen nga pasuria personale e shpikësit dhe filantropit suedez Alfred Nobel , i cili në testamentin e tij caktoi një pjesë të madhe të pasurisë së tij për krijimin e këtyre çmimeve. Që atëherë, kapitali është menaxhuar nga Fondacioni Nobel dhe investimet e tij kanë lejuar që vlera e çmimeve të ruhet dhe të rritet me kalimin e kohës. Në fakt, shifra e vitit 2025 është një nga më të lartat e regjistruara në historinë e çmimit.

Si shpërndahen paratë e Çmimit Nobel kur ka më shumë se një fitues?

Në shumë raste, Çmimi Nobel i jepet më shumë se një personi, siç ishte rasti i këtij viti në kategorinë e Fiziologjisë ose Mjekësisë, i cili iu dha Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell dhe Shimon Sakaguchi për kërkimin e tyre pionier mbi rregullimin e sistemit imunitar dhe parandalimin e sëmundjeve autoimune.

Kur ka disa laureatë, shuma ndahet në mënyrë të barabartë, përveç nëse Komiteti i Nobelit vendos për një ndarje specifike. Në rastin e vitit 2025, tre shkencëtarët do ta ndajnë çmimin në mënyrë të barabartë, ku secili do të marrë afërsisht 330,000 dollarë.

Ky model kërkon të njohë vlerën kolektive të punës shkencore dhe gjithashtu ka qenë themelor në shpërblimin e bashkëpunimeve historike që transformojnë kuptimin tonë për botën, si në këtë rast, ku u kombinuan dekada pune në Japoni dhe Shtetet e Bashkuara.

Përtej aspektit ekonomik, Çmimi Nobel shpesh nxit karrierat dhe projektet e ardhshme të fituesve. Laureatët shpesh i përdorin paratë e çmimit për të vazhduar kërkimin e tyre, për të ngritur laboratorë, për të financuar bursa ose për të mbështetur kauza që lidhen me fushën e tyre të studimit.

Çmimi Nobel përfaqëson gjithashtu një pikë kthese për dukshmërinë publike të temave shkencore. Këtë vit, çmimi në Mjekësi jo vetëm që nderon kërkimin teknik, por gjithashtu vendos në axhendën globale çështje të tilla si sëmundjet autoimune, imunoterapia dhe transplantet.

The post Ja sa para marrin fituesit e Çmimit Nobel 2025 appeared first on Albeu.com.

Të tre u vlerësuan për “zbulimet e tyre inovative në lidhje me tolerancën imunitare periferike që parandalon sistemin imunitar të dëmtojë trupin”, tha instituti në një deklaratë. I njohur zyrtarisht si Çmimi Nobel në Fiziologji ose Mjekësi, nderi është dhënë 115 herë 229 laureatëve të Çmimit Nobel midis viteve 1901 dhe 2024.

Çmimin e vitit të kaluar e ndanë dy shkencëtarë amerikanë, Victor Ambros dhe Gary Ruvkun, për zbulimin e tyre të mikroARN-së, copa të vogla të materialit gjenetik që shërbejnë si çelësa ndezjeje dhe fikjeje brenda qelizave që ndihmojnë në kontrollin e asaj që bëjnë qelizat dhe kur e bëjnë atë.

Shpalljet e çmimeve Nobel vazhdojnë me fizikën të martën, kiminë të mërkurën dhe letërsinë të enjten. Çmimi Nobel për Paqen do të shpallet të premten, ndërsa Çmimi Nobel Memorial në Ekonomi të hënën e ardhshme.

Ceremonia e ndarjes së çmimeve do të mbahet më 10 dhjetor, në përvjetorin e vdekjes së Alfred Nobelit, një industrialist i pasur suedez dhe shpikësi i dinamitit, i cili themeloi çmimet. Ai vdiq në vitin 1896.

The post Shkencëtarët amerikanë dhe japonezë fitojnë Çmimin Nobel në mjekësi për vitin 2025 appeared first on Albeu.com.

Nominimi është dorëzuar zyrtarisht nga përfaqësuesi republikan Buddy Carter, i cili në një letër drejtuar Komitetit të Nobelit vlerëson “rolin historik dhe të jashtëzakonshëm” të Trump në arritjen e marrëveshjes së paqes, duke theksuar se veprimet e tij ndihmuan në ndalimin e përshkallëzimit të mëtejshëm dhe frenimin e ambicieve bërthamore të Iranit.

“Presidenti Trump ndërmori veprime të guximshme dhe vendimtare për të ndaluar ambiciet bërthamore të Iranit dhe për të parandaluar një luftë të madhe në rajon. Ai u përfshi në një marrëveshje që shumë e konsideronin të pamundur,” – shkruhet në letrën e Carter.

Vetë Trump deklaroi se “Lufta 12-ditore” mbaroi të hënënpas mesante me një armëpushim që hyri në fuqi.

“Ndikimi i Presidentit Trump ishte thelbësor në arritjen e një marrëveshjeje të shpejtë që shumë e konsideronin të pamundur. Presidenti Trump ndërmori gjithashtu veprime të guximshme dhe vendimtare për të ndaluar ambiciet bërthamore të Iranit dhe për të siguruar që shteti më i madh sponsor i terrorizmit në botë të mbetet i paaftë për të siguruar një armë bërthamore.

Lidershipi i Trump gjatë krizës “shëmbullon pikërisht idealet që Çmimi Nobel për Paqen kërkon të njohë: ndjekjen e paqes, parandalimin e luftës dhe avancimin e harmonisë ndërkombëtare. Në një rajon të pllakosur nga armiqësia historike dhe paqëndrueshmëria politike, një përparim i tillë kërkon si guxim ashtu edhe qartësi.”

A mund të fitojë vërtet Trump Nobelin?

Historikisht, Komiteti i Nobelit ka vlerësuar figura që kanë sjellë marrëveshje paqeje afatgjata ose kanë ndërmjetësuar zgjidhje të qëndrueshme, siç ndodhi me Jimmy Carter në vitin 2002 apo Barack Obama në 2009. Trump është nominuar edhe më parë për këtë çmim, veçanërisht pas marrëveshjeve të Abraham Accords në Lindjen e Mesme, por nuk është përzgjedhur si fitues.

Çmimi Nobel për Paqen për vitin 2025 do të shpallet në tetor, dhe mbetet për t’u parë nëse roli i Trump në këtë konflikt do të konsiderohet i denjë për të marrë vlerësimin më të lartë ndërkombëtar për kontributin në paqe.

The post Dorëzohet zyrtarisht dokumenti: Donald Trump nominohet për Çmimin Nobel për Paqen! appeared first on Albeu.com.

Feride Rushiti dhe Qendra Kosovare për Rehabilitimin e të Mbijetuarve të Torturës (QKRMT) janë nominuar për Çmimin Nobel për Paqe për vitin 2025.

Nominimin e ka bërë deputeti i Parlamentit suedez, Magnus Jacobsson, i cili në letrën dërguar Komitetit të Institutit norvegjez të Nobelit, ka thënë se këtë vendim e ka ndërmarrë për të njohur “kontributet e jashtëzakonshme” të Rushitit dhe QKRMT-së “në avancimin e të drejtave të njeriut, dinjitetit të të mbijetuarve dhe shërimit të plagëve të luftës të komuniteteve”.

“Çmimi Nobel për Paqe synon të vlerësojë individët, puna e së cilëve nxit paqen, drejtësinë dhe pajtimin. Feride Rushiti dhe QKRM-ja i mishërojnë këto ideale përmes përkushtimit të tyre të përjetshëm për të mbështetur njerëzit më të cenueshëm, duke shëruar plagët e konfliktit dhe duke ndërtuar një bazë për paqe të qëndrueshme në Kosovë dhe përtej”, shkroi ai.

Pas publikimit të letrës nga deputeti suedez, Rushiti tha se është e nderuar dhe shprehu mirënjohje për këtë nominim.

“Ky moment është një arritje e madhe për mua, ekipin e jashtëzakonshëm të QKRMT-së, dhe mbi të gjitha, për të mbijetuarit që kemi privilegjin t’u shërbejmë tash e 25 vjet”, shkroi ajo në Facebook.

Nominimi, tha Rushiti, tha se është frymëzim për përpjekjet kolektive, “duke avokuar globalisht dhe ndarë praktikat e mira të Kosovës, për të trajtuar këtë plagë të rëndë dhe për të kontribuar në parandalimin e dhunës seksuale në konflikt, si dhe në arritjen e drejtësisë për të mbijetuarit”.

Në letrën drejtuar Institutit norvegjez të Nobelit, Jacobsson tha se Rushiti ia ka dedikuar karrierën e saj adresimit të efekteve shkatërruese të torturës, dhunës seksuale dhe mizorive të tjera të luftës.

QKRM-ja, sipas tij, ka ofruar ndihmë kritike mjekësore, psikologjike dhe mbështetje ligjore për mijëra të mbijetuar “duke u siguruar që zërat e tyre të dëgjohen dhe nevojat e tyre të përmbushen”.

“Avokimi novator i Rushitit në njohjen e të mbijetuarve të dhunës seksuale gjatë luftës ka transformuar diskursin kombëtar në Kosovë. Përpjekjet e saj të pareshtura kanë çuar në krijimin e kornizës ligjore në njohjen e këtyre të mbijetuarve si viktima civile të luftës, duke iu mundësuar atyre qasje në reparacione. Kjo arritje historike, e arritur më 2017, ka sjell dinjitet dhe mbështetje financiare për shumë të mbijetuar dhe është shpresë për drejtësinë e pasluftës në mbarë botën”.

Ai po ashtu tha se Rushiti, përveç punës së saj me të mbijetuarit e dhunës seksuale, ka arritje të mëdha edhe në trajtimin e të burgosurve dhe të ndaluarve, duke avancuar standardet ligjore dhe etike në sistemin e drejtësisë në Kosovë.

Më 2018, Rushiti, që udhëheq QKRM-të, ishte nderuar me Çmimin për Guximin e Gruas, të ndarë nga sekretari amerikan i Shtetit. Çmimi iu dha për të nderuar ndikimin e punës së saj në jetën e të mbijetuarve dhe për rolin e saj si udhëheqëse në botë për avokimin për të drejtat e njeriut.

Feride Rushiti ka themeluar QKRM-në më 1999 me misionin për të ofruar trajtim dhe rehabilitim për viktimat e torturës në Kosovë. Kjo qendër po ashtu promovon respektimin e të drejtave të njeriut për të gjitha etnitë që jetojnë në Kosovë dhe të parandalimit dhe çrrënjosjen e torturës dhe të gjitha formave të keqtrajtimit.

Ndryshe, deputeti suedez Magnus Jacobsson, më 2020 kishte nominuar për Çmimin Nobel për Paqe Kosovën, Serbinë dhe Shtetet e Bashkuara lidhur me përpjekjet për arritjen e një marrëveshjeje për paqe mes Kosovës dhe Serbisë.

Për këtë çmim, më 1996 ishte nominuar edhe presidenti i ndjerë i Kosovës, Ibrahim Rugova. Ndërkaq, më 2013, u nominuan udhëheqësit e Kosovës, Serbisë dhe Bashkimit Evropian.

Kush mund të bëjë nominime për Çmimin Nobel për Paqe?
Sipas statutit të Fondacionit të Nobelit, nominimin për Çmimin për Paqe mund ta bëjnë anëtarë të parlamenteve dhe qeverive kombëtare të shteteve sovrane dhe presidentët, anëtarët e Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë dhe Gjykatës së Përhershme të Arbitrazhit në Hagë.

Po ashtu, nominime mund të bëjnë edhe anëtarët e institutit Ndërkombëtar de Droit, profesorë universitarë, laureatë të Çmimit Nobel për Paqe, anëtarët aktual të Komitetit norvegjez të Nobelit dhe ish-këshilltarët e këtij Komiteti.

Më pas, Komiteti bënë përzgjedhjen e kandidatëve të kualifikuar dhe zgjedh fituesin.

Ky çmim ndahet çdo vit në muajin dhjetor./REL

The post Feride Rushiti dhe Qendra Kosovare për Rehabilitimin e të Mbijetuarve të Torturës nominohen për Çmimin Nobel për Paqe! appeared first on Albeu.com.

Pas tre ditësh çmime Nobel për nder të punës në shkenca, çmimi i Letërsisë është shpallur nga Komiteti Nobel në Akademinë Suedeze.
Autorja koreano-jugore Han Kang ka fituar çmimin Nobel për Letërsinë e këtij viti “për prozën e saj intensive poetike që përballet me traumat historike dhe ekspozon brishtësinë e jetës njerëzore”

Sipas Akademisë, krijimtaria e saj “përballet me trauma historike dhe grupe rregullash të padukshme dhe, në secilën prej veprave të saj, ekspozon brishtësinë e jetës njerëzore. Ajo ka një vetëdije unike për lidhjet midis trupit dhe shpirtit, të gjallëve dhe të vdekurve dhe në stilin e saj poetik dhe eksperimental është bërë një novator enë prozën bashkëkohore”.

Ajo më parë ka fituar çmimin Man Booker Ndërkombëtar për letërsi në vitin 2016 për “Vegjetarian”, një roman për prejardhjen e një gruaje në sëmundje mendore dhe neglizhencë nga familja e saj. Ishte i pari nga librat e saj që u botua në anglisht.

Publikime të tjera përfshijnë “Leksionet greke” të vitit 2011, “Libri i bardhë” i vitit 2016 dhe “Ne nuk ndahemi” të vitit 2021.

The post Çmimi Nobel në Letërsi, hera e 18-të që e fiton një grua, kush është autorja koreano-jugore, Han Kang appeared first on Albeu.com.

Hans Ellegren, sekretari i përgjithshëm i Akademisë Mbretërore Suedeze të Shkencave, e dha çmimin në Stokholm. Hopfield është nga Universiteti Princeton në Shtetet e Bashkuara dhe Hinton është nga Universiteti i Torontos në Kanada.

Çmimet Nobel u krijuan nga shpikësi suedez Alfred Nobel, i cili vdiq në 1896. Ajo vjen me një çmim në para prej 11 milionë korona suedeze, që është gati 976,000 €. Nga viti 1901 deri në vitin 2023, janë dhënë 117 çmime Nobel në Fizikë. Më i riu nga 225 laureatët ishte 25 vjeç, ndërsa më i moshuari 96.

Çmimi i fizikës i vitit të kaluar iu dha Pierre Agostini nga Universiteti Shtetëror i Ohajos në Shtetet e Bashkuara, Ferenc Krausz nga Instituti Max Planck i Optikës Kuantike në Gjermani dhe Anne L’Huillier nga Universiteti Lund në Suedi.

The post Dy shkencëtarë fitojnë çmimin Nobel në fizikë appeared first on Albeu.com.

Shkrimtarja kanadeze e tregimeve të shkurtra ndërroi jetë në shtëpinë e saj në Port Hope në Ontario. Ajo lindi në Wingham, Kanada më 10 korrik 1931.

Prej më shumë se një dekade Alice vuante nga demenca.

Munro shpesh krahasohej me shkrimtarin rus Anton Chekhov për dhembshurinë e gjetur në tregimet e saj.

Ndërkohë që ishte e para kanadeze që fitoi çmimin “Nobel” në vitin 2013 dhe e para që u citua ekskluzivisht për tregimet e shkurtra.

Tregimi i saj i parë daton në vitin 1950 kur ajo ishte studente në Universitetin e Ontarios Perëndimore,  me titullin “The Dimension of Shadow” (Dimensioni i hijes).

Në vitin 1968 ajo botoi koleksionin e saj të parë te tregimeve “The Dance of Happy Shadows”.

Ndërsa  gjithashtu në 2009 fitoi çmimin “Man Booker”.

The post Vdes në moshën 92-vjeçare fituesja e çmimit ‘Nobel’ në Letërsi, Alice Munro appeared first on Albeu.com.

Muratov e ka fituar Çmimin Nobel për Paqe më 2021, dhe është një prej shumë shtetasve rusë të shtuar në këtë listë.

Ai është kryeredaktori i gazetës së pavarur ruse Novaya.

Të ashtuquajturit agjentë të huaj kanë qenë subjekte të bastisjeve policore dhe masave tjera të ashpra.

Muratov është ende në Rusi, mirëpo shumë rusë tjerë të shënjestruar me një vendim të tillë, kanë ikur prej Rusisë, prej kur Moska e ka nisur luftën në Ukrainë, në shkurt të vitit 2022.

Ministria ruse e Drejtësisë ka thënë se Muratov ka “krijuar dhe shpërndarë material të prodhuar nga agjentët e huaj dhe e ka përdorur për të shpërndarë opinione negative për politikat e jashtme dhe të brenshme të Rusisë”.

Sipas ligjit rus, individët dhe organizatat që marrin fonde prej jashtë, mund të shpallen agjentë të huaj, çka potencialisht mund t’ua dëmtojë kredibilitetin në publikun rus.

Ata që shpallen agjentë të huaj duhet patjetër ta përmendin këtë status në publikimet e tyre.

Gazeta Novaya dhe Muratov njihen ndërkombëtarisht për raportimet hulumtuese që Kremlini shpesh i ka parë si kritika ndaj tij.

Muaj më parë, Muratov e ka vënë në ankand Çmimin e tij Nobel, duke thënë se 103.5 milionët e fituar do t’i dërgojë si ndihma për fëmijët refugjatë nga Ukraina.

Gazeta Novaya e ka pezulluar punën më 2022, si përgjigje ndaj legjislacionit rus që parasheh dënime të ashpra për diskreditim të ushtrisë ruse.

Shumë prej gazetarëve të saj janë rigrupuar dhe punojnë në Letoni. /REL

The post Rusia e shpall fituesin e çmimit Nobel si “agjent të huaj” appeared first on Albeu.com.

Irani, i cili gjithashtu u ndalua vitin e kaluar pasi Teherani është kritikuar prej kohësh për të dhënat e vendit për të drejtat e njeriut, do të jetë gjithashtu i ftuar në darkën në Stokholm më 10 dhjetor – në sallën e madhe Blu të qytetit.

Fondacioni Nobel tha se ambasadorët e të gjitha vendeve të përfaqësuara diplomatikisht në Suedi dhe Norvegji do të ftohen në ngjarjet e këtij viti në dhjetor.

Vindar Helgesen, drejtor ekzekutiv i Fondacionit Nobel, shpjegoi vendimin, duke vënë në dukje se “është e qartë se bota ndahet gjithnjë e më shumë në dy sfera, ku dialogu midis atyre me pikëpamje të ndryshme është i kufizuar. Për të kundërshtuar këtë prirje, ne tani po zgjerojmë ( listën) e të ftuarve tanë për të festuar dhe kuptuar çmimin Nobel dhe rëndësinë e shkencës së lirë, kulturës së lirë dhe shoqërive të lira, paqësore.”

Fondacioni Nobel ftoi gjithashtu për herë të parë liderin e Partisë Demokratike Suedeze të ekstremit të djathtë, kundër imigracionit, edhe pse Jimmy Akerson u përgjigj menjëherë duke postuar në Facebook: “Fatkeqësisht, jam i zënë atë ditë”.

Fondacioni ka shmangur vazhdimisht ftesën e Akerson, edhe në vitin 2022 kur Demokratët Suedez dolën si partia e dytë më e madhe në zgjedhjet parlamentare.

Për të shpjeguar vendimin e tij, Fondacioni Nobel deklaroi se dëshiron të përfshijë edhe ata që nuk ndajnë vlerat e çmimit Nobel.

Një deputet suedez megjithatë komentoi se të ftuarit e këtij viti janë “plotësisht të papërshtatshëm”.

Pesë nga gjashtë çmimet Nobel jepen në Stokholm, ndërsa Çmimi Nobel për Paqe jepet në Oslo, ku mbahet një ceremoni e veçantë.

The post “Nobel” bën paqe, fton në ceremoninë çmimeve e Rusinë dhe Bjellorusinë appeared first on Albeu.com.