Sipas Këlliçit, tkurrja e mandateve të PD dhe opozitës nuk është një moment i lehtë për demokratët, duke shtuar se do të ketë një reflektim dhe analizë të thellë mbi gjithçka ndodhur, por që vëmendja do të jetë te masakra elektorale e 11 majit.

Për Këlliçin është mjaft domethënëse, fakti që për mandatin e 4-t të PS, nuk ka reaguar SHBA, DASH dhe Ambasada amerikane në Tiranë, apo edhe kancelari të tjera evropiane.

Këlliçi theksoi ndër të tjera, se ‘lufta’ e PD është dhe duhet të jetë evidentimi i 11 majit, për të dokumentuar deformimin e votës dhe atë se çfarë ka ndodhur me procesin zgjedhor në Shqipëri.

“Ndihem si një njeri i vjedhur, vjedhjen e ka parë Shqipëria dhe bota, ndërkohë ndihesh i pafuqishëm për të folur me qytetarët që në këtë rrugëtim nuk vazhdohet. Jam hasur edhe me komente se përse nuk përdorni bandat për vjedhjen e votës. Duhet të biem dakord që këto eksperimente të kthehen në Shqipëri. S’mund ta kthejmë vendin në luftë bandash mes dy forcave politike.

Kjo tezë, edhe për ata të mërziturit s’mund të qëndrojë. Edhe PD ka fajet e veta, do kemi analizën tonë për të marrë masat si parti ku kemi vepruar mirë apo keq në fushatë. Jemi në një moment që të faktojmë atë që ndodhi.

Garanti i vjedhjeve është ai që ka imponuar këtë model, Edi Rama. Vjedh një mandat të 4, është rast studimor në librat politik. Ne s’do ta lëmë këtë betejë, s’është ky skenari. Ky skenar është i Ramës dhe mediat e majta. Këto mediat e gjejnë fajin te opozita, Berisha e ka fajin, përveç Edi Ramës. Kemi për detyrë që themi e deklarojmë ne t’i faktojmë.

S’është moment i lehtë për PD, është e paimagjinueshme ku e ka futur kjo qeveri, diplomatët e korruptuar dhe mediat e majta, s’është e lehtë kjo që po kalon PD. Të shkosh në fushatë me program, t’u flasësh njerëzve që i prekin ato dhe të shohësh njerëz anonimë, që janë personat më të votuar në Shqipëri. Kush e njeh Arkend Ballën e Sara Mila? Janë garant të bandave kriminele që i çojnë në parlament. Në Tiranë është bërë kasaphanë me administratën publike, policinë e shtetit. Të gjithë këta që kanë ministri, janë më të votuar. Njërëz të dalë nga anonimati janë më të votuar.

Mungon një përshëndetje nga SHBA, DASH dhe Ambasada amerikane në Tiranë, dhe do të mungojë akoma. Kjo masakër ka ndodhur para gjithë botës, rezultatet e diasporës janë përtej çdo logjike. Ka kuti që janë hapur ku PS merr mbi 300 vota, PD 10. Edhe Lukashenko do të ishte xheloz për Ramën.

Çmenduaria më e madhe është kjo, kanë ikur për shkak të Ramës dhe këto votojnë 95% Edi Ramën. Këto i përkasin vetëm komunizmit, e ne të mbyllim gojën?! Po informojmë të gjitha kancelaritë ndërkombëtare, faktet që disponojmë po i depozitojmë aty ku duhet. Votat e diasporës i kanë sjellë me trenin bullgar. Do të kërkojmë edhe rihapjen e kutive, eksperimentimin e fletëve të votimit, zyrave elektorale të paligjshme që kemi gjetur.

Kjo është çështje e shqiptarëve, e jona, dhe ne duhet ta zgjidhim. Raporti paraprak i OSBE-ODIHR e vë gishtin në plagë për këto që ne themi. Është e paimagjinueshme inxhinierimi i asaj që kanë bërë. Të fitosh 83 mandate, s’ka logjikë politike, s’ka një rast në botë. Opozita ka fjalën, denoncimin, zërin, mbrojtjen e votës ku ka mundur. Edhe mandatin e fundit të Lezhës, donin ta rrëmbenin, donin të linin Kurbinin të papërfaqësuar. Jemi bërë gardh aty që të mos lëmë një zonë të tërë të papërfaqësuar. Kemi bërë gjithçka kemi pasur mundësi.

Procesi i thellë i reflektimit, që s’mund të vazhdojmë po njëlloj, pikat mbi i, rifreskimi i partisë, të gjitha duhen, dhe bëhen brenda PD, forumeve dhe janë çështje të PD. Sot vëmendja duhet të jetë te evidentimi i 11 majit. Për të dokumentuar deformimin e votës, gjithçka, e për t’u bërë të ditur OBE-ODIHR e ndërkombëtarëve, çfarë ka ndodhur në Shqipëri”, tha ai.

The post Belind Këlliçi: PD ka fajet e veta, s’është faji ynë që shqiptarët votojnë njerëz anonimë të mbështetur nga krimi, SHBA nuk e ka përshëndetur Ramën appeared first on Albeu.com.

Kërcimtarët janë gjithashtu më pak neurotikë se të tjerët, por po ashtu janë edhe muzikantët që nuk janë shumë të mirë në kërcim, sipas një studimi në revistën shkencore Personality and Individual Differences.

“Si kërcimtarët dhe këngëtarët tregojnë një nivel të lartë ekstroversioni në personalitetin e tyre, që mund të jetë për faktin se trupi i tyre është mjet shprehjeje kur kërcejnë dhe këndojnë, dhe kjo është një situatë shumë e ekspozuar shoqërore, më shumë sesa të shprehësh veten nëpërmjet një instrumenti”, thotë autori kryesor i studimeve nga Julia F. Christensen.

Studimi gjeti gjithashtu prova të dallimeve të personalitetit midis kërcimtarëve të stileve të ndryshme. Për shembull, kërcimtarët ‘swing’ janë më pak neurotikë se kërcimtarët latinë. Por ndryshimet e personalitetit në stile të ndryshme kërcimi duhet ende të hulumtohen, thonë studiuesit.

“Menaxherët e shkollave të vallëzimit, një grup i veçantë njerëzish që janë edhe sipërmarrës edhe kërcimtarë, në përgjithësi janë më të hapur dhe më të këndshëm dhe më pak neurotikë se kërcimtarët dhe jo kërcimtarët”, përfundoi ekipi hulumtues.

The post Ja çfarë thotë ky studim për njerëzit që pëlqejnë të kërcejnë appeared first on Albeu.com.

Thashethemet mund të shërbejnë si një rregullator social brenda komuniteteve duke përforcuar normat dhe vlerat. Kur njerëzit bëjnë thashetheme për sjelljen e dikujt që devijon nga normat e pranuara, ajo shërben si një mjet informal i kontrollit shoqëror. Ky diskutim jo vetëm që nxjerr në pah standardet e komunitetit, por gjithashtu dekurajon sjelljen devijuese duke ilustruar pasojat negative sociale të veprimeve të tilla. Për shembull, duke bërë thashetheme për dikë që ka vepruar në mënyrë të pandershme, komuniteti përforcon vlerën e ndershmërisë dhe vërteton se pandershmëria është e padëshirueshme dhe e dënueshme nga izolimi social.

Menaxhimi i stresit dhe ankthit

Thashethemet mund të jenë një mjet për të menaxhuar stresin dhe ankthin personal. Ndarja e shqetësimeve ose shqetësimeve për të tjerët mund të jetë një mënyrë për të shpërndarë ankthin personal, duke e shpërndarë atë midis një grupi në vend që ta përballojë atë vetëm. Kjo ndarje e përbashkët mund të veprojë si një formë mbështetjeje, edhe nëse qëllimi kryesor nuk është të kërkoni këshilla ose zgjidhje. Ai e kthen ankthin individual në një përvojë kolektive, e cila mund t’i bëjë ndjenjat dërrmuese më të menaxhueshme. Për më tepër, duke parë se të tjerët mund të kenë sfida të ngjashme ose më të mëdha, mund të ofrojë një ndjenjë lehtësimi ose këndvështrimi për problemet e dikujt.

Lehtësimi i Krahasimit Social

Thashethemet i lejojnë individët të krahasojnë veten me të tjerët, gjë që është një aspekt qendror i teorisë së krahasimit shoqëror. Duke diskutuar për fatet dhe fatkeqësitë e të tjerëve, individët vlerësojnë situatat e tyre të jetës në krahasim, gjë që mund të ndikojë në vetëvlerësimin dhe vetë-perceptimin. Krahasimet pozitive mund të rrisin vetëvlerësimin e dikujt (“Unë po bëj më mirë se ata”), ndërsa krahasimet negative mund të motivojnë vetë-përmirësimin ose ndryshimin. Ky mekanizëm i ndihmon individët të vlerësojnë progresin e tyre social dhe personal dhe të përshtatin sjelljet ose qëllimet e tyre në përputhje me rrethanat. Kultivimi i ndikimit dhe rrjetëzimit Në mjediset profesionale ose organizative, thashethemet mund të jenë një mjet strategjik për rrjetëzim dhe ndikim. Njohuria është fuqi, dhe në këto kontekste, thashethemet rreth dinamikave organizative, të tilla si vendimet e afërta, promovimet ose ndryshimet strategjike, mund të jenë kritike. Mund t’i ndihmojë individët të pozicionohen në mënyrë strategjike brenda strukturës së pushtetit, të rreshtohen me kolegët ose eprorët e duhur dhe të lundrojnë në rrugët e tyre të karrierës në mënyrë më efektive. Në këtë kuptim, thashethemet i tejkalojnë interesat personale dhe bëhen element taktik i zhvillimit profesional.

The post Pse njerëzit bëjnë thashetheme për jetën personale të të tjerëve? appeared first on Albeu.com.

“Emri im është Shehab Omar Abu al-Hanud”, fillon ai. “Nëna ime vdiq. Emri i saj është Ghada Youssef Ahmed Abu al-Hanud.”

Ai është shumë i dobët, me qime të rralla në fytyrë, shkruan Al Jazeera. Bëhet fjalë për djaloshin, imazhet e të cilit – pranë trupit të mbuluar me qefin të nënës së tij në një shtrat spitali në Rafah – të hënën e kaluar kishin bërë bujë në rrjetet sociale.

Dhe mijëra njerëz u prekën nga pamja e humbjes dhe dhimbjes së tij, duke e titulluar atë “Lamtumira e fundit”.

Që ai është shumë i lidhur me të është po aq e dukshme, edhe para se t’i thotë Al Jazeera-s se çfarë do të thotë ajo për të dhe për të gjithë familjen.

“Ajo ishte gjithçka për mua”, tha ai. “Ajo ishte nëna ime, motra ime dhe shoqja ime. Jeta pa të nuk ka kuptim”.

View this post on Instagram

A post shared by مرام علي – maram ali (@mramalie)

The post Fotografia që preku shumë njerëz: Një nënë e vrarë nga Izraeli dhe “lamtumira e fundit” me djalin e saj appeared first on Albeu.com.

Ndërtimi i marrëdhënieve, për disa njerëz, është një sfidë, edhe pse nga jashtë duket si një veprim i natyrshëm. Pse është e vështirë të krijosh ndërveprime të thella? Pse ka njerëz që nuk kanë miq? Cila është arsyeja pse nuk mbajmë miqësi?

Njerëz që nuk kanë miq për shkak të pasigurisë së tyre

Mund të mendojmë se nuk jemi në lartësinë e detyrës së atyre me të cilët duam të krijojmë një miqësi. Kjo pasiguri pasqyrohet. Dhe, duke mos parë anën tonë autentike, ata preferojnë të largohen ose të mos e thellojnë marrëdhënien.

Mund të ndodhë edhe që nuk jemi në gjendje t’u besojmë të tjerëve. Kështu, në të njëjtën kohë që mbjellim farën e marrëdhënies së re, ngremë një pengesë mes vetes dhe asaj që mund të lindë

Njerëzit që nuk kanë miq për shkak të personalitetit të tyre

Stili ynë i personalitetit mund të jetë një pengesë kur bëhet fjalë për krijimin ose mbajtjen e një miqësie. Nuk është se ka një faj tek ne; Ndoshta nuk jemi në përputhje me llojin e njerëzve që na interesojnë.

Pengesat që lidhen me një situatë

Ndoshta nuk është e lehtë të na kontaktosh për shkak të pengesave gjeografike. Kjo është, për shembull, nëse jetojmë shumë larg, gjë që e bën të vështirë mbajtjen e mbledhjeve ose të jemi afër. Në fakt, kjo mund t’i ndodhë një personi që jeton në një zonë rurale dhe dëshiron të ketë marrëdhënie të reja në qytet.

Gjithashtu, ka njerëz që nuk kanë miq sepse ndryshojnë vende çdo herë. Kështu, për arsye kulturore, është normale që kur arrijmë në vende të caktuara të ndihemi pak ndërhyrës; Jashtë grupeve shumë të mbyllura që janë miqësore, por që ngurrojnë të na mirëpresin.

Menaxhimi emocional dhe i kohës

Ndonjëherë, temperamenti ynë thjesht nuk përshtatet në grupe të caktuara. Për shembull, nëse jemi tepër të ndrojtur në një grup që gëzon plane në të cilat mbizotëron kontakti shoqëror, mund të ndihemi të pavend. Me këtë nuk do të thotë se duhet të ndryshojmë, për t’u përshtatur me një grup; Në vend të kësaj, mund të kërkonim njerëz me të cilët jemi më të lidhur.

Gjithashtu, mund të përmirësojmë inteligjencën tonë emocionale. Kur i lëmë emocionet të marrin përsipër veprimet dhe mendimet tona, mund të krijojmë siklet në rrethin tonë të besimit.

Komunikimi dhe faktorë të tjerë

Komunikimi është thelbësor në ndërveprime. Ndonjëherë me gjuhën tonë jo verbale tregojmë një siklet që të tjerët janë në gjendje ta lexojnë. Nga ana tjetër, edhe pse kemi filluar kontaktin, mund të mos u përgjigjemi përpjekjeve tuaja për të arritur. Gjithashtu, mund të ketë të meta nëse nuk trajtojmë të njëjtën formë kontakti.

Sigurisht, ka njerëz që nuk kanë miq sepse kanë ndonjë çrregullim psikologjik. Le të kujtojmë se stigma është ende shumë e lartë. Pra, për fat të keq, ka nga ata që tërheqin pengesa ndaj miqësisë për shkak të këtyre faktorëve.

Miqësitë tona fitojnë kur jemi në gjendje t’i shohim nga këndvështrime të ndryshme. Ka miqësi që forcohen me kalimin e kohës dhe të tjera që dobësohen. E rëndësishme është të kujdesemi për ta duke menduar se çfarë mund të kontribuojmë për ne, se si e tërheqim të ardhmen tonë me ta të pranishme në jetën tonë.

The post Pse disa njerëz nuk duan të kenë miq? appeared first on Albeu.com.

Një nga arsyet është se këta njerëz u rritën pa këtë lidhje dhe kjo është arsyeja pse kur ata përqafohen ndihen të parehatshëm. Për shembull, në një familje që nuk e ka demonstruar këtë edhe fëmijët kur të  rriten do të ndjekin të njëjtin model me fëmijët e tyre.

Mungesa e përqafimeve mund të ndikojë në trup në dy mënyra: ul kapacitetin për dhembshuri dhe bllokon lirimin e hormoneve që ndihmojnë në krijimin e lidhjeve.

The post Pse disa njerëz i urrejnë përqafimet? appeared first on Albeu.com.

Ti duhet të shohësh punën tënde dhe gjërat e tua personale, ti je i vetmi që ke njohurinë, të drejtën dhe aftësinë për të bërë më të mirën për jetën tënde. E njëjta gjë është e vërtetë për këdo që ti njeh. Nëse vëren se dikush neglizhon nevojat e veta apo keqmenaxhon burimet e veta, kryesisht sepse janë shumë të interesuar në punët e tua, duhet ta largosh. Ata po i largohen gjithnjë e më shumë shtegut të tyre, dhe duke qenë se instikti i rënies është që të kapesh pas kujtdo që të mundesh për të shpëtuar, duhet të sigurohesh që nuk do kapen pas teje.

2. Cilindo që bën thashetheme

Këta tipa janë thjeshtë të tmerrshëm për t’i patur pranë. Në një farë kuptimi, ka një ndjesi superioriteti që mund ta gjesh tek të bërit thashetheme. Askush nuk është njeri më i mirë pasi ekzagjeron punët e të tjerëve, kur këta nuk ndodhen aty për të mbrojtur emrin apo imazhin e tyre. Mos u jep pas varësisë së sëmurë të përhapjes së thashethemeve.

3. Njerëzit që nuk pushojnë së ankuari për të shpëtuar jetën e tyre

Vënia e theksit tek elementët e pafavorshëm në një situatë të keqe, është e mërzitshme dhe nuk të ndihmon të zgjidhësh asgjë. Personi që ankohet më shumë është zakonisht më pak produktivi. Në fakt ka kuptim, ata nuk kanë shumë për të ofruar dhe e gjithë energjia dhe përpjekjet e tyre i kushtohen për t’u kujtuar atyre që janë aq budallenj sa t’i dëgjojnë, se gjërat janë keq e më keq. Jeta ka një sasi të shëndetshme pengesash dhe sfidash, të cilat ndërtojnë karakterin. Ky lloj personi është zakonisht shumë i varur, jo me vullnet të fortë dhe rrallëherë kompetent. Këta lloj tipash varen nga të tjerët për mbijetesën e tyre, dhe nuk kanë as qëllime e as mjete për ta bërë të vlejë kohën dhe durimin që shpenzohet për ta.

4. Personin që refuzon përgjegjësinë dhe fajëson të tjerët

Ky lloj tipi jo vetëm do të të harxhojë kohën, do të shkaktojë dhe zmadhojë konflikte, do të të bëjë dëm në jetën personale, do të të ngadalësojë rritjen tënde dhe kufizojë diversitetin e eksperiencave të tua; ai ka edhe një potencial serioz për të të futur në shumë telashe. Një person që beson se mund t’i shpëtojë pasojave të veprimeve të veta, gënjen veten. Një prej faktorëve kryesorë në jetën e tyre është që të flijojnë këdo që të munden. A do vërtetë të ndëshkohesh prej papërgjegjshmërisë së një tjetri?

5. Manipulatorin

Ky lloj personaliteti është më i keq dhe zakonisht më i vështiri për të bërë diçka në lidhje me të. Ai gënjen, bën hile, bën skema, kërcënon dhe çdo gjë që e sheh të nevojshme për të realizuar planin e fshehtë. Këta lloj tipash kalojnë pa u vënë re për një kohë të gjatë, para se të integrohen në jetën tënde në një mënyrë apo një tjetër. Për t’i larguar duhet vullnet i fortë dhe durim. Një farë ndihme nga miqtë do të ishte bekim. Cdo gënjeshtar, manipulator e përdor izolimin në avantazhin e vet. Ata përpiqen të të zënë në kurth, duke të bërë sa më të varur prej tyre që të munden. Përpiqu të kesh sa më shumë njerëz përreth. Sa më shumë sy që ta shohin situatën, aq më pak sukses do të kenë në planet e tyre.

The post Ju lëndojnë! Shmangni këto 5 lloje njerëzish nga jeta juaj appeared first on Albeu.com.

Është e pamundur të dimë gjithçka që duhet të dimë për dikë që herën e parë që e takojmë, përveç nëse kemi një dhunti që na ndihmon të kuptojmë menjëherë se me çfarë lloj njerëzish kemi të bëjmë.

Sigurisht pyetje të thjeshta si “A është hera juaj e parë në këtë vend?” ose “Pse e latë punën tuaj të fundit” në një intervistë pune për të na dhënë disa informacione shtesë. Në përpjekjen që bëjmë për të njohur dikë më mirë, mund të na ndihmojnë disa elementë, por që nuk na japin menjëherë shumë informacion për personalitetin e tjetrit.

Pra, nëse doni të kuptoni personalitetin dhe karakterin e një personi, ka një pyetje që, sipas hulumtimeve, mund të zbulojë shumë për ju.

Thjesht pyesni personin përballë jush se çfarë mendon ai për dikë tjetër.

Sipas një studimi nga Universiteti i Nebraskës, njerëzit shohin karakteristikat tona tek të tjerët. Kështu, një personazh egoist do të dallojë elementë të ngjashëm në një tjetër, ndërsa një i sjellshëm do të shohë karakteristika më të buta dhe më të qeta.

Studiuesit u kërkuan pjesëmarrësve të gjykojnë karakteristikat (si pozitive ashtu edhe negative) të njerëzve të tjerë.

Sa më pozitivisht i gjykonin të tjerët, aq më të lumtur dhe më të qëndrueshëm emocionalisht ishin pjesëmarrësit. Nga ana tjetër, ata që i gjykonin të tjerët negativisht ishin narcistë dhe kishin më shumë sjellje antisociale.

Sigurisht, argumentojnë shkencëtarët, fakti që një narcisist sheh elemente negative tek të tjerët nuk do të thotë se ai bën të njëjtën gjë me veten e tij. Në mënyrë të ngjashme, njerëzit me çrregullim të personalitetit mund të besojnë se të tjerët, për shembull, janë armiqësorë dhe keqdashës, edhe nëse nuk mund të dallojnë sjellje të ngjashme në vetvete.

Siç vërejnë ata, një person negativ gjithashtu i sheh të tjerët në këtë mënyrë. Vetëm kjo tendencë tregon më shumë shanse për depresion ose çrregullime të tjera psikologjike. /albeu.com

The post Pyetja e vetme që duhet të bëni për ta njohur më mirë një person appeared first on Albeu.com.

Duhet të ndryshojmë mënyrën se si e shohim njëri-tjetrin dhe marrëdhënien tonë me planetin tonë të origjinës. Për mijëra vjet, ndarjet fisnore kanë sunduar mënyrën se si ne njerëzit jemi organizuar në grupe. Fatkeqësisht, ajo që ishte e mirë për paraardhësit tanë dhe mbijetesën e tyre tani nxit sjellje thellësisht shkatërruese dhe grabitqare.

Ne nuk kujdesemi për krijesat e tjera të gjalla me të cilat ndajmë këtë planet. Ne nuk na bëhet vonë për planetin. Ne nuk e kuptojmë se çfarë nevojitet për mbijetesën tonë si specie. Siç na thonë përditë lajmet, ne mbetemi thellësisht të ndarë, të prirur për t’u izoluar në grupe që përcaktojnë mënyrën se si mendojmë dhe sillemi. Grindjet e përhapura politike, intoleranca kulturore dhe ngulimet fisnore janë simptoma të një problemi më të thellë: fokusi ynë në lakminë materiale dhe rritjen e pandalshme po mbyt qytetërimin dhe planetin bashkë me të. Qytetërimi është në një udhëkryq. Për të ecur përtej, duhet të riformulojmë lidhjen tonë me krijesat e tjera të gjalla dhe me planetin që të gjithë ndajmë.

Një narrativë e re bashkuese

Ne kemi nevojë për një narrativë të re unifikuese, që ka fuqinë për të zgjuar njerëzimin drejt një të vërtete shumë urgjente: që pavarësisht dallimeve tona politike dhe fetare, ne jemi një specie e vetme që jetojmë në një planet të brishtë dhe të rrallë. Ky rrëfim duhet të  shembë  muret fisnore që na ndajnë; ai duhet të bëjë një argument bindës se ne duhet të punojmë së bashku nëse duam të mbrojmë mënyrën tonë të jetesës dhe planetin që e mban atë. Të trembësh njerëzit për rreziqet e ngrohjes globale, trazirat sociale dhe zhdukjet masive nuk funksionon. Ne kemi nevojë për diçka të re, diçka që të gjithë mund ta ndajmë, me të cilën të gjithë mund të lidhemi, që mund të na frikësojë dhe të na frymëzojë për veprim – një mesazh pozitiv, konstruktiv, përfshirës që rezonon si te të rinjtë ashtu edhe të moshuarit, nga Baby Boomers te Gjenerata Z. Ne kemi nevojë për një rrëfim të ri me përmasa mitike që na bashkon si specie dhe sjell brishtësinë tonë planetare në plan të parë. Ne duhet të ristrukturojmë projektin tonë të qytetërimit.

Thelbi i kësaj narrative të re, të cilën e paraqes në një libër të ardhshëm, është se Universi ka një histori vetëm sepse ne jemi këtu për ta treguar atë. Por kjo histori nuk ka të bëjë vetëm me Big Bengun dhe Universin në zgjerim, të galaktikave dhe yjeve të panumërta, të elektroneve dhe kuarkeve, të planetëve dhe hënave. Është një histori e ndërlidhjes së jo të gjallëve me të gjallët, e veçantisë së planetit tonë dhe biosferës së tij, e vetmisë sonë kozmike dhe e implikimeve të thella morale që ka kjo vetmi. Mënyra se si ne tregojmë një histori bën një ndryshim. Dhe historia se kush jemi ne dhe roli ynë planetar duhet të ritregohet.

Mendoni Tokën e sapolindur 4.5 miliardë vjet më parë, një top i nxehtë me lëndë të shkrirë, që vlonte e vlonte ndërsa merrte formë ngadalë. Mbetjet nga lënda protoplanetare në formën e kometave dhe meteorëve u përplasën pa mëshirë me Tokën e re, duke bërë kërdinë, por edhe duke ofruar blloqet thelbësore të ndërtimit të jetës: ujin dhe një sërë kimikatesh, duke përfshirë disa organikë të thjeshtë (d.m.th., komponimet kimike me karbon). Këtë mund ta quajmë epoka e dhurimit të zemërimit kozmik. Sulmi do të qetësohej vetëm rreth 600 milionë vjet pas origjinës së Tokës, rreth 3.9 miliardë vjet më parë. Nëse elementet ishin mbledhur për të krijuar një lloj krijese të gjallë para asaj kohe, e gjora ndoshta qe shkatërruar pa lënë gjurmë. Jeta mund të ketë pasur shumë fillime të rreme, të humbura në pluhurin e kohës.

Ne jemi njerëzit e vetëm në Univers

Për të kuptuar historinë e jetës në Tokë, ne duhet të kuptojmë historinë e jetës së Tokës. Kjo është e vërtetë për çdo planet që mund të strehojë jetë, qoftë në të kaluarën, të tashmen apo të ardhmen: Historia e jetës në një planet varet nga historia e jetës së planetit. Dhe ja pasoja e mahnitshme e këtij fakti: duke pasur parasysh se asnjë planet nuk ka të njëjtën histori, jeta nuk është një eksperiment i përsëritshëm. Edhe nëse forma të ndryshme të jetës ndajnë të njëjtat parime biokimike në të gjithë Universin, duke qenë të bazuara në karbon dhe të drejtuara nga gjenet prej seleksionimit natyror darvinian, çdo botë do të strehojë llojin e vet të qenieve të gjalla, të cilat do të ndryshojnë dhe evoluojnë sipas rastësisë dhe në mënyrë unike. Krijesat e gjalla në një botë mbajnë gjurmët e pashlyeshme të vetive dhe historisë së botës.

Argumenti i mëparshëm na flet drejtpërdrejt. Jeta në Tokë është unike: nëse ka jetë diku tjetër, do të jetë ndryshe. Mund të themi me besim se ne jemi të vetmit njerëz në kozmos. Dhe duke pasur parasysh se ne jemi, për mirë dhe për keq, forma dominuese e jetës inteligjente në këtë planet – unë i dua dhe respektoj balenat, delfinët, majmunët, qentë, macet, etj., por ata nuk shkruajnë poezi dhe nuk ndërtojnë radio-teleskopë apo bombat bërthamore – ne jemi unikë në llojin tonë të inteligjencës. Nëse ka forma jete inteligjente në sisteme të tjera yjore, “ata” nuk do të jenë si ne, edhe nëse ato mund të ndajnë disa nga tiparet tona, të tilla si një simetri e përafërt majtas-djathtas. Për më tepër, çdo formë ekzistuese e jetës aliene është aq larg sa, për të gjitha qëllimet praktike, ne jemi vetëm. Kjo do të thotë se transformimi spektakolar që është shpalosur në planetin tonë, nga një top djerrë shkëmbi i shkrirë, në një vendbanim të lulëzuar për jetën ka rëndësi shumë të madhe, atë që unë dua ta quaj biocentrizëm.

Herën tjetër që dikush do të përsërisë parimet e kopernikanizmit, se ne nuk jemi asgjë në pafundësinë e kozmosit, se shkenca na mëson se sa të pavlerë jemi, ju lutem të ndryshoni mendim. Ne kemi rëndësi. Ne kemi rëndësi për veçantinë tonë si makineri molekulare që mendojmë, të aftë për të transformuar lëndët e para në teknologji revolucionare, produkte të katër miliardë viteve evolucioni në një planet që ka rëndësi për veçantinë e tij si një vendbanim i qëndrueshëm për ekzistencën e zgjatur të jetës. Këto dy kushte të ndërlidhura – ekzistenca e jetës inteligjente dhe një planet që ofron strehim afatgjatë për krijesat e tij – nuk ka gjasa të hasen në kozmos. Nëse ka jetë inteligjente diku tjetër, do të jetë e rrallë.

Biocentrizmi

Ne kemi mësuar se ku jemi dhe nga çfarë jemi krijuar. Mjetet tona të mahnitshme e kanë zgjeruar në masë të madhe vizionin tonë për botën dhe për Universin përtej. Ne gjithashtu kemi mësuar se ka shumë gjëra që nuk dimë dhe shumë që nuk do t’i dimë kurrë. Shtrirja jonë është e gjerë, por e kufizuar. Natyra nuk ka nevojë të pajtohet me fluturimet tona të fantazisë. Shkenca na tregon se si funksionon natyra dhe jo si duhet të funksionojë. Ndërsa filluam të dërgonim sonda nëpër Sistemin Diellor, ne u mahnitëm se sa të ndryshme ishin këto botë të tjera, sa madhështore dhe shterpë – dhe sa indiferente ndaj jetës.

Ne kemi dashur shumë harmonitë për një kohë të gjatë; kemi dëshiruar për një shoqëri kozmike – hyjnore apo aliene – për një kohë të gjatë. Ne duhet të pranojmë se jemi vetëm në kozmos, nëse mos në terma absolutë – pasi nuk mund të jemi kurrë të sigurt për atë që qëndron përtej mundësive të instrumenteve tona – të paktën në praktikë. Kjo na bën vërtet shumë të veçantë. Dhe krijon një qëllim të ri për njerëzimin.

Vini re se kjo është shumë larg një kthimi në një botëkuptim antropocentrik, në kohët para-kopernikane kur Toka ishte qendra e Krijimit. (Unë e quaj atë biocentrike për ta bërë dallimin të qartë.) Biocentrizmi është domosdoshmërisht post-kopernikan. Unë po them se ne jemi unikë dhe të rëndësishëm – por jo për faktin se jemi krijuar nga një Zot, ose që jemi rezultat i një direktive të qëllimshme kozmike.

Ne jemi unikë dhe të rëndësishëm për të qenë entitete të gjalla të vetëdijshme, të afta për të bërë pyetje rreth origjinës dhe të ardhmes. Ne mund të mos jemi masa e të gjitha gjërave siç shpalli Protagora e Abderës shumë kohë më parë, por ne jemi gjërat që mund të masim. Ne e përjetojmë botën, e masim atë dhe tregojmë histori për atë që shohim dhe atë që ndjejmë. Dhe ajo që po zbulojmë është se ne mund të jemi fare mirë të vetmit që bëjmë pyetje të tilla. Edhe nëse “ata” ekzistojnë dhe tregojnë histori, historitë e tyre nuk do të jenë tonat. Ekziston vetëm një zë i njeriut në kozmos. Dhe nëse e prishim projektin tonë të qytetërimit, Universi do të heshtë përsëri.

Një thirrje zgjimi planetare

Pranimi i vetmisë sonë kozmike dhe i rrallësisë së planetit tonë është një zile zgjimi, që bie për të zgjuar një ndërgjegje të re kolektive. Besoj se është miti i ri unifikues i brezit tonë, me fuqinë për të shkuar përtej ndarjeve fisnore dhe fanatizmit, për të na çuar në një epokë të re të lulëzimit njerëzor. Por që kjo të ndodhë, ne duhet të ndryshojmë mënyrën se si lidhemi me jetën dhe me planetin që na lejon të ekzistojmë. Ne nuk jemi mbi natyrën dhe nuk e zotërojmë atë. Ne jemi pjesë e saj dhe varemi prej saj për ekzistencën tonë.

Jeta është e rrallë. Ne jemi të rrallë. Ky planet është i rrallë. Ruajeni si thesar jetën dhe planetin, adhurojeni atë, mësoni nga kulturat indigjene dhe lidhja e tyre e shenjtë me tokën. Ky është imperativi moral i kohës sonë, çfarë u detyrohemi brezave të ardhshëm dhe jeta me të cilën ndajmë këtë planet.

The post Pse jemi të vetmit njerëz në Univers, dhe pse kjo ka rëndësi për të ardhmen tonë kolektive appeared first on Albeu.com.

Nga shpikjet më të mëdha të njerëzimit, zjarri, mbetet po aq i rëndësishëm sot sa në kohën e paraardhësve tanë të lashtë. Edhe pse jo aq i dukshëm sa dikur. Sepse në përgjithësi e kemi zëvendësuar vatrën tradicionale të zjarrit me furrat elektrike dhe ngrohjen qendrore.

Sot e përdorim zjarrin në mënyra që paraardhësit tanë nuk mund ta imagjinonin.

Kështu motori me djegie të brendshme ka zëvendësuar kafshët dhe këmbët tona të brishta si një metodë e preferuar e udhëtimit. Brenda një dite mund të udhëtojmë shumë më larg sesa shumica dërrmuese e paraardhësve tanë gjatë gjithë jetës. Por zjarri ka bërë shumë më tepër sesa ka prodhuar energjinë që e bën jetën tonë të rehatshme.

Sipas një profesori të Universitetit të Harvardit, zjarri e ndryshoi rrjedhën e evolucionit të species sonë. Zjarri kërkon tre elementë: oksigjen, karburant dhe një burim nxehtësie.

Meqë dy nga tre elementët sigurohen natyrshëm nga bimët, historia e zjarrit u lidh në mënyrë të ndërlikuar me to.

Disa nga dëshmitë tona më të hershme mbi zjarrin datojnë rreth 440 milionë vite më parë në periudhën Siluriane kur klima e Tokës u stabilizua, kur u shfaqën bimët dhe kafshët.

Ajo periudhë ofron dëshmitë më të hershme fosile të bimëve vaskulare. Në atë pikë, zjarri shndërrohet në një fenomen të përsëritur, me një aktivitet të lartë ose të ulët bazuar në kushtet mjedisore. Gjatë periudhës së Karboniferit, oksigjeni atmosferik arriti një rekord prej 31 për qind, teksa bimët u përhapën në të gjithë super-kontinentin Pangea.

Ndaj të dhënat e nxjerra nga qymyri sugjerojnë shumë aktivitete të zjarreve gjatë kësaj periudhe. Anasjelltas, sasia e vogël e qymyrit nga periudha Triasike, sugjeron se ka pasur më pak sasi oksigjen në atmosferë dhe më pak bimë. Disa miliona vite më vonë, tek Mioceni i Vonë, homininët u zhvendosën në kullota dhe filluan të largoheshin më tej nga të afërmit e tyre majmunë, me shumë gjasa për shkak të ndryshimit midis savanës afrikane dhe xhunglës së dendur.

Atje ata kanë hasur në më shumë zjarre të rregullta. Kultura popullore e mbështet imazhin e një njeriu të shpellave që përplas dy gurë së bashku. Prej tyre fluturojnë shkëndija dhe më pas momenti i eurekës. Në fakt përdorimi i parë i zjarrit nga paraardhësit tanë ndoshta nuk ishte një çështje kontrolli apo shpikje.

Ka shumë të ngjarë të ishte një moment oportunizmi. Në një përmbledhje mbi Transaksionet Filozofike të Shoqërisë Mbretërore Britanike, J.A.J Gautlet hipotezon se homininët përfituan nga zjarret natyrore për të kërkuar ushqime. “Për homininët, përfitimet nga zjarri mund të përfshinin nxjerrjen e vezëve të shpendëve, brejtësve, hardhucave dhe kafshëve të tjera të vogla, si dhe jo–vertebrorëve.

Edhe pse zjarri nuk krijon burime të tilla, ai i bën ato shumë më të dukshme dhe gatimi i rastësishëm mund të përmirësojë tretshmërinë e tyre. Gautlet vëren se analoge të kësaj sjelljeje ekzistojnë sot në botën natyrore. Shimpanzetë e Savanës i përdorin zjarret për të gjetur burimet, ndërsa disa lloje zogjsh ndjekin zjarret për të rrëmbyer çdo lloj gjahu që ka dalë jashtë pyllit për shkak të tymit dhe flakëve.

Ndërkohë homininët e hershëm do të kenë nisur të zbulojnë vetitë e zjarrit duke vëzhguar dhe ndërvepruar me këto flakë. Për shembull, nëse një copë mishi rezulton shumë e papërpunuar, ata mund të kenë mësuar ta vendosin në prush për të vazhduar procesin e gatimit.

Duke pasur parasysh mbështetjen tonë të hershme tek natyra për zjarrin, nuk është çudi që vjedhja e zjarrit është shfaqur herë pas here në mitologjitë e botës. Është e vështirë të ndjekësh ecurinë e kontrollit të homininëve mbi zjarrin. Sepse shenjat e zjarrit nuk janë ruajtur aq mirë në të dhënat arkeologjike sa mjetet e punës dhe guri i strallit.

Disa zona arkeologjike kanë ofruar një bollëk veglash prej guri, gjë që sugjeron ndarje afatgjatë. Ato lënë të kuptohet se homininët mësuan të mbanin zjarrin ndezur 2.5 milionë vjet më parë. Por provat e drejtpërdrejta për këtë hipotezë janë të pakta.

Ndërsa ecim përpara në kohë, mund të shohim më shumë prova të kontrollit të homininëvembi zjarrin. Arkeologët kanë zbuluar gjurmë zjarri dhe mbetje kafshësh dhe bimësh të djegura në shpellën Vonderverk në Afrikën e Jugut. Ato datojnë rreth një milionë vjet më parë.

Dhe vatra më e vjetër e njohur, e gjetur në shpellën Qesem në Izrael, daton më shumë se 300.000 vjet më parë. Në këtë rast arkeologët nuk janë të sigurt se cilat specie homininejetonin në Qesem. “Të dhënat tregojnë se ato ishin të ndryshëm nga Homo Erectus dhe ka ngjashmëri si me Homo Sapiens po ashtu edhe me Neandertalët”- tha Ran Barkai, arkeologu nga Tel Aviv.

Dëshmitë më të mira për ndezjen e zjarrit, shfaqen rreth 120.000 vjet më parë kur homininëtkishin qasje tek spangoja, një kusht për të ndërtuar harqe. “Përdorimi i zjarrit nuk është një teknologji ose një proces i vetëm, por disa shkallë përdorimi dhe ndoshta disa teknologji që evoluan gjatë një periudhe të gjatë, që u ndërthurën dhe ndonjëherë përfundimisht u lidhën së bashku”- thotë Gautlet.

Por si na bëri njerëz zjarri? Ai na dha mundësi të gatuanim ushqimin tonë. Mishi i gatuar është më i lehtë për t’u përtypur dhe tretur. Trupi ynë mund të nxjerrë më shumë lëndë ushqyese nga e njëjta sasi mishi. Po ashtu gatimi i perimeve rrit nivelet e gjërave të shëndetshme si antioksidantët.

Kjo sepse procesi i gatimit shkatërron muret qelizore të bimëve dhe ashtu si mishi, i bën ato më të lehta për t’u tretur dhe përpunuar. Dhe aftësia për të krijuar ushqime të gatuara i dha formën trurit dhe trupit të paraardhësve tanë Homo Sapiens.

Meqë paraardhësit tanë shpenzonin më pak energji për tretjen e ushqimeve, dhe mund të nxirrnin lëndë ushqyese shtesë, kishin më shumë lëndë ushqyese për të shpenzuar, dhe evolucioni i shpenzoi ato për të ushqyer një tru më të madh. Dhe ky i fundit na dha mundësi të përpunonim më shumë informacione, të krijonim grupe sociale më dinamike dhe të përshtateshim me habitatet e panjohura.

Që të gjitha këto ishin shumë të dobishme në aspektin evolucionar. Gjithsesi hipoteza e gatimit ka kundërshtarët e saj. Disa studiues thonë se ka pak prova se njerëzit gatuanin apo mbanin ndezur zjarre në kohën e Homo erectus (afro 1.5 milionë vjet më parë).

Por është ndërkaq e mundur që një dietë me mish të papërpunuar dhe perime mund të ketë siguruar lëndët ushqyese të nevojshme për trurin më të madh. Hipoteza të tjera mund të shpjegojnë rritjen e madhësisë së trurit të homininëve. Për shembull hipoteza e trurit social,  argumenton se truri ynë evoluoi për të përballuar sfidat e të jetuarit në grupe të mëdha shoqërore.

Por edhe këtu luan një rol zjarri. Mos harroni se para se paraardhësit tanë të ndiznin zjarrin, ata duhej ta ruanin atë. Kjo kërkonte një ndarje pune, e cila është e mundur vetëm tek një specie me një rrjet social shumë të strukturuar.

S’ka asnjë dyshim që zjarri ka qenë një shtytës kryesor në evolucionin e qytetërimit. Ai na ndihmoi të migronim në klimat që në rrethana të tjera do të ishin jo mikpritëse. Ai ishte thelbësor për zhvillimin e kuzhinës, bujqësisë, metalurgjisë, arkitekturës dhe një sërë industrish të tjera.

The post Zjarri, shpikja që na bëri njerëz appeared first on Albeu.com.