Kjo është zbuluar nga shkencëtarët.

Speciet ikonë të Arktikut normalisht ushqehen me foka që i gjuajnë në vrima të hapura.

Por ndërsa akulli po zhduket në një botë që po ngrohet, shumë arinj po kalojnë më shumë kohë në breg, duke ngrënë vezë zogjsh, manaferra dhe bar.

Megjithatë, kafshët humbin peshë me shpejtësi në tokë, duke rritur rrezikun e vdekjes.

Ariu polar është bërë fëmija poster për kërcënimin në rritje të ndryshimeve klimatike në Arktik, por realiteti i ndikimit në këtë specie është i ndërlikuar.

Ndërsa numri i arinjve u ul deri në vitet 1980, kjo ishte kryesisht për shkak të gjuetisë së paqëndrueshme.

Me mbrojtje më të madhe ligjore, numri i arinjve polarë është rritur.

Por rritja e temperaturave globale tani shihet si kërcënimi më i madh i tyre.

Kjo për shkak se detet e ngrira të Arktikut janë çelësi për mbijetesën e tyre.

Kafshët përdorin akullin e detit si një platformë për të gjuajtur foka me unaza, të cilat kanë përqendrime të larta yndyre, kryesisht në fund të pranverës dhe në fillim të verës.

Por gjatë muajve të ngrohtë shumë pjesë të Arktikut tani janë gjithnjë e më shumë pa akull.

Në Manitobën perëndimore ku u krye ky studim, periudha pa akull është rritur me tre javë midis 1979 dhe 2015.

Për të kuptuar se si kafshët mbijetojnë ndërsa akulli zhduket, studiuesit ndoqën aktivitetet e 20 arinjve polarë gjatë muajve të verës gjatë një periudhe trevjeçare.

Përveç marrjes së mostrave të gjakut dhe peshimit të arinjve, kafshëve iu pajisën jakë të kamerave video të pajisura me GPS.

Kjo i lejoi shkencëtarët të regjistronin lëvizjet e kafshëve, aktivitetet e tyre dhe atë që hanin.

Në muajt e verës pa akull, arinjtë adoptuan strategji të ndryshme për të mbijetuar, me disa që në thelb pushonin dhe ruanin energjinë e tyre.

Shumica u përpoqën të kërkonin ushqim nëpër bimësi ose manaferra ose notonin për të parë nëse mund të gjenin ushqim.

Të dyja qasjet dështuan, me 19 nga 20 arinjtë në studim që humbën masën trupore, deri në 11% në disa raste. Mesatarisht humbnin një kilogram në ditë.

“Pavarësisht se çfarë strategjie po përpiqeshin të përdornin, nuk kishte asnjë përfitim real për të dyja qasjet për aq sa ishin në gjendje të zgjasnin periudhën që ata mund të mbijetonin në tokë,” sipas autorit kryesor të studimit Dr Anthony Pagano, nga Shërbimi Gjeologjik i SHBA-së në Alaska.

“Arinjtë polarë nuk janë arinj të thinjur që veshin pallto të bardha”, tha bashkautori Charles Robbins nga Qendra e Arinjve të Universitetit Shtetëror të Uashingtonit.

“Ata janë shumë, shumë të ndryshëm.”

Dy nga tre arinjtë që morën në ujë gjetën kufoma të kafshëve të ngordhura, por kaluan vetëm një kohë të shkurtër duke ngrënë, pasi ishin shumë të lodhur nga përpjekjet e tyre.

“Një femër e rritur gjeti një balenë beluga të ngordhur, ajo mori disa kafshata prej saj, por më së shumti e përdori atë si një vozë për të pushuar”, tha Dr Pagano për BBC News.

“Kjo vërtet na sugjeron që këta arinj nuk mund të hanë dhe të notojnë në të njëjtën kohë.”

Një gjetje intriguese në studim ishte se një ari fitoi 32 kg në peshë.

Studiuesit besojnë se ky ari, i cili kishte shpenzuar shumë nga koha e tij duke pushuar dhe ruajtur forcën e tij, ishte me fat që gjeti një kufomë kafshe.

Ndërsa kërkimet e mëparshme kanë përshkruar sfidat që paraqet klima gjatë dekadave në vijim, kjo punë e re ngre pyetje të rëndësishme në lidhje me aftësinë e specieve për t’u përshtatur.

Megjithatë studiues të tjerë thonë se ndikimet e ndryshimit të klimës tek arinjtë polarë do të ndryshojnë, në varësi të vendndodhjes.

“Ka të ngjarë që arinjtë polarë do të zhduken nga zonat ku akulli i detit do të humbasë në të ardhmen, por vështirë të thuhet se kur dhe ku,” tha Jon Aars nga Instituti Polar Norvegjez i cili nuk ishte i përfshirë në studim.

“Disa zona do të kenë kushte të mira për arinjtë gjithashtu shumë dekada nga tani.”

“Zona e këtij studimi është ajo ku kushtet mund të jenë shumë të vështira për arinjtë brenda një kohe të shkurtër, nëse akulli i detit vazhdon të zhduket siç parashikohej”.

The post Alarmant ndryshimi i klimës, arinjtë polarë përballen me kërcënimin e urisë ndërsa akulli po shkrihet appeared first on Albeu.com.

Ndryshimi i klimës i shkaktuar nga njeriu favorizon shumë përhapjen dhe shpërthimin e sëmundjeve infektive. Në këtë përfundim kanë ardhur autorët e një studimi të Universitetit të Havajit, botuar në revistën shkencore “Nature”.  “Ishte e tmerrshme të shikoje çfarë rreziku përbëjnë emisionet e dioksidit të karbonit për shëndetin,” thotë Camillo Mora, profesor në shkollën College for Social Science në Universitetin e Havajit dhe autori kryesor i studimit.

Studiuesit panë gjatë vlerësimit të më shumë se 800 punimeve shkencore se 58 përqind e sëmundjeve infektive të studiuara bëhen më rezistente nga ndryshimi i klimës. Në më shumë se tre mijë raste u dëshmua lidhja që ekziston midis tyre. Nga 375 sëmundjet e studiuara, sipas studimit, 160 mund të bëhen më rezistente nga nxehtësia, 121 nga përmbytjet, 71 nga stuhitë, 81 nga thatësira dhe 43 nga ngrohja e detrave.

“Trazirat shoqërore të krijuara nga pandemia e COVID-19 japin një vlerësim shqetësues për krizën në rritje të shëndetit të nxitur nga ndryshimi i klimës,” thuhet në studim.

Ndotje e ujrave nga thatësirat dhe stuhitë 

Lidhjet midis ndryshimit të klimës dhe sëmundjeve janë shumë të ndryshme: Mungesa e ujit dhe ushqimit shkaktuar nga thatësirat bëjnë për shembull që kafshët e egra të guxojnë t’i afrohen më shumë zonave të banuara. Nga kjo rritet rreziku për njerëzit, të cilët infektohen me sëmundje të transmetueshme nga kafshët dhe parazitët.

Thatësirat bëjnë që njerëzit të jenë të detyruar të pijnë ujëra të ndotura. Kështu shkaktohen sëmundjet e diaresë ose kolerës.

Stuhitë, reshjet e mëdha dhe përmbytjet mund të dëmtojnë rrugët, kabllot e rrymës ose sistemin e ujrave të zeza dhe të ndërpresin furnizimin me ujë të pastër dhe të pijshëm. Ngjarje të tilla kanë bërë në të kaluarën që të shpërthejnë hepatitis A dhe E, sëmundja e rotavirusit dhe e tifos.

I nxehti dobëson sistemin imunitar 

Një pikë tjetër: Sistemi imunitar dobësohet nga ushqimi i pamjaftueshëm që shkaktohet nga thatësirat dhe nga rrymat e të nxehtit, duke u bërë më i ndjeshëm ndaj sëmundjeve. Edhe stresi dhe ekstreme të tjera moti mund ta dobësojnë sistemin imunitar të njerëzve dhe kafshëve.

Studiuesit kanë parë për shembull se nxehtësia dhe mungesa e ushqimit bëjnë që lakuriqët e natës të sekretojnë më shumë viruse duke favorizuar kështu shpërthimin e virusit hendra. Ai mund të shkaktojë infeksione të rënda të trurit tek njerëzit. Shkencëtarët kanë identifikuar gjithsej më shumë se 1000 mundësi të ndryshme, që tregojnë se si ndryshimi i klimës nxit shpërthimin e sëmundjeve.

Mushkonjat sjellin sëmundje tropikale në Europë 

Temperaturat e larta jo vetëm që nxisin përhapjen e patogjeneve dhe rrisin rrezikun e infektimit, ato favorizojnë edhe përhapjen e transmetuesve, të ashtuquajturve “vektorë”. Këta bëjnë për shembull që mushkonjat ose parazitët e tjerë të shumohen në zonat e ngrohta. Nga ngrohja e tokës, ato mund të jetojnë edhe në rajone që nuk kanë qenë banuar më parë prej tyre.

Studimi ka gjetur më shumë se 100 sëmundje të përhapura nga vektorët, që bëhen më rezistente nga ndryshimi i klimës.

“Në Gjermani dhe në Europë ne shohim tani ndikimin e aktiviteteve që varen nga klima mbi nxitësit e sëmundjeve,” thotë Dr. Renke Lühken nga institute Bernhard-Nocht për mjekësinë tripikale në Hamburg (BNITM), kur flet për Deutsche Wellen. Virologu është ekspert për sëmundjet që përhapen nga insektet dhe nuk ka marrë pjesë në studimin, për të cilin u fol më sipër.

Përhapje e mushkonjave agresive   

Ekspertët shqetësohen shumë për përhapjen e mushkonjës aziatike, mushkonjës tiger, thotë Lühken. Ato janë duke u vendosur në pjesë të tjera të Europës është “sidomos përgjegjëse për shpërthimin e virusit Chikungunya dhe virusit Dengue-Virus në Mesdhe,” thotë virologu më tej. “Ajo është shumë agresive dhe e depërtueshme. Ajo është në gjendje të transmetojë tek njeriu më shumë se 20 viruse të ndryshme dhe të zerë vendin e mushkonjave vendase. Përveç kësaj ajo është shumë e adaptueshme, sa i përket zgjedhjes së vendit të shumimit,” shton Artur Jöst, biolog dhe ekspert për mushkonjat aziatike tiger në institutin e dipterologjisë në Speyer.

Virusi i këpushës dhe ethet Dengue çojnë në temperatura të larta te njeriu, acarim të lëkurës dhe dhimbje koke, kockash dhe gjymtyrësh. Në një studim të vitit 2020, studiuesit e Universitetit të Xhorxhias, SHBA paralajmërojnë se deri në vitin 2050 më shumë se 1,3 miliardë vetë do të jetojnë në zonat ku është i përhapur virusi i këpushës. Më shumë se 700 milionë vetë do të jetojnë në temperatura që e bëjnë transmetimin të mundshëm gjatë gjithë vitit.

“Kjo është shqetësuese, sepse ekzistojnë pak vaksina të lejuara kundër këtyre patogjenëve,” thotë Lühken nga BNITM. 17 përqind e gjithë sëmundjeve infektuese transmetohen nga vektorët. Gati 700 milionë vetë sëmuren çdo vit nga një sëmundje që transmetohet nga mushkonjat, më shumë se një milion humbasin jetën.

Reduktimi i CO2 ndihmon luftimin e sëmundjeve 

Presidenti i institutit Robert Koch (RKI), Lothar Wieler, bën thirrje që t’ i kushtohet më shumë vëmendje sëmundjeve ekzotike në Gjermani. “Ndryshimi i klimës ka bërë që në  Gjermani të zgjerohet hapësira ku jetojnë mushkonjat dhe këpushat “, thotë Wieler para gazetarëve. “Shumë lloje mushkonjash dhe këpushash mund të transmetojnë patogjenë infeksionesh viralë, bakterialë dhe parazitarë,” thotë Wieler. “Edhe kthimi i malarjes është i mundshëm.”

Sipas shkencëtarëve të studimit të botuar në “Nature” është e vështirë dhe gati e pamundur, të pengosh përhapjen e sëmundjeve që nxiten nga ndryshimi i klimës, ose të përshtatesh me to. Sepse patogjenët dhe rrugët e transmetimit janë të shumta. Prandaj ata mendojnë se duhet “trajtim agresiv” për reduktimin e emisioneve të gazrave që shkaktojnë efektin serë. /DW

The post Ndryshimi i klimës të sëmur: Bota në rrezik nga kriza e shëndetit appeared first on Albeu.com.