Megjithatë, eksperienca që po përjetojnë drejtuesit e mjeteve në pikat e hyrjes dhe sidomos të daljes nga Unaza për në zonat rezidenciale të Tiranës nuk ka ndryshuar shumë, me radhë të gjata trafiku sidomos në oraret e pikut.

Hyrja e mjeteve drejt brendësisë së lagjeve të banimit duket se vazhdon të shoqërohet me një efekt “hinkë”, për shkak të ngushtimit të rrugëve.

Infrastruktura e zonave të banimit është pamjaftueshme dhe nuk është zhvilluar në proporcion me volumin e ndërtimeve dhe me rritjen e numrit të përgjithshëm të popullsisë.

Kjo situatë dëshmon se as një vepër e rëndësishme, si Unaza e Madhe, nuk i zgjidh plotësisht problemet e lëvizshmërisë së automjeteve në Tiranë, për shkak të mangësive në modelin e zhvillimit urban të qytetit.

Në Planin Kombëtar për Energjinë dhe Klimën, të hedhur për konsultim publik, qeveria shqiptare synon të adoptojë disa masa, që kanë si qëllim bazë uljen e përdorimit të karburantit dhe të ndotjes së mjedisit.

Një nga masat e propozuara në plan është edhe caktimi i taksave të qarkullimit dhe kufizimi i përdorimit të automjeteve në ditë të caktuara të javës, sipas targës së makinës.

Pika të tjera të strategjisë së propozuar janë studimet për eliminimin e mbivendosjeve të linjave në itineraret e tyre, përdorimi i teknologjive të reja si “Sistemet e Transportit Inteligjent” dhe “Logjistika Inteligjente” për të ndihmuar në menaxhimin efikas të sistemeve të transportit, promovimi i transportit rrugor publik të udhëtarëve, fushatat e ndërgjegjësimit publik; përgatitja e një plani optimal parkimi dhe caktimi i tarifave optimale të parkimit, veçanërisht në nyjat kryesore të transportit të udhëtarëve dhe të mallrave.

Plani i veprimit parashikon edhe objektiva me natyrë të përgjithshme dhe të padetajuar në një nivel shumë konkret, si përdorimi i automjeteve me eficiencë energjie, përmirësimi i cilësisë së rrugëve, apo reduktimi i nevojave për lëvizshmërinë dhe distancave me anë të planifikimit të integruar. Masat e mësipërme planifikohen për t’u zbatuar në horizontin kohor 2025-2026.

Ndalimi i qarkullimit të automjeteve me rotacion ditor, sipas numrit të targës, nuk është një risi dhe aplikohet në vende të ndryshme, për të ulur ngarkesën e trafikut dhe ndotjen e ajrit në metropolet e tyre.

Megjithatë, përdoruesit e mjeteve tentojnë të gjejnë zgjidhje për t’i anashkaluar këto kufizime. Një shembull është zotërimi i dy automjeteve familjare me targa tek/çift, për të mund të qarkulluar pa kufizime.

Në një skenar të tillë, gjasat janë që të kemi një shtim të numrit të makinave më të vjetra dhe më ndotëse, sidomos në vende si Shqipëria, ku pjesa dërrmuese e familjeve e kanë të vështirë të përballojnë blerjen e makinave më të reja.

Numri i mjeteve, Shqipëria ende poshtë niveleve të BE-së

Mbështetur në të dhënat më të fundit të regjistrit të mjeteve, nga Drejtoria e Përgjithshme e Shërbimeve të Transportit Rrugor (DPSHTRR), deri më datë 30 qershor 2024, në Shqipëri rezultonin të regjistruara afërsisht 915 mijë mjete aktive.

Afërsisht 81% e tyre janë autovetura. Kjo do të përkthehej në një numër prej rreth 381 automjetesh për një mijë banorë.

Po të krahasojmë këtë shifër me të dhënat më të fundit të Eurostat për vendet e rajonit (viti 2023), Shqipëria ka kaluar shumicën e vendeve të tjera të Ballkanit Perëndimor, duke përjashtuar vetëm Malin e Zi që e ka këtë tregues pak më të lartë.

Shifrat duhen marrë me disa rezerva, sepse në rastin e vendeve të rajonit, ato bazohen në vlerësime të Eurostat dhe jo domosdoshëmrisht numri i përgjithshëm i popullsisë për vendet përkatëse është i përditësuar me një Cens të vonë, si në rastin e Shqipërisë.

Sipas të dhënave të Eurostat, në vitin 2023, Kosova kishte 205 automjete për 1000 banorë; Maqedonia e Veriut, 303 automjete për 1000 banorë; Bosnjë-Hercegovina 306 automjete për 1000 banorë; Serbia 362 automjete për 1000 banorë dhe Mali i Zi, 393 automjete për 1000 banorë.

Shqipëria dhe rajoni ynë janë ende larg niveleve mesatare të Bashkimit Europian. Sipas Eurostat, për vitin 2023, BE-ja kishte mesatarisht 570 mjete të regjistruara për 1000 banorë.

Niveli më i ulët në vendet e BE-së është ai i Letonisë, me 418 mjete për 1000 banorë dhe i Rumanisë, me 425 mjete për 1000 banorë, ndërsa më i larti në Itali, me 694 automjete për 1000 banorë dhe në Luksemburg, me 675 automjete për 1000 banorë.

Pra, të dhënat krahasuese tregojnë se shkallën e zotërimit të automjeteve, Shqipëria ngelet ende mbrapa, qoftë edhe vendeve me nivelin më të ulët në BE.

Nga ana tjetër, megjithatë, numri i automjeteve të reja të regjistruara është në rritje. Sipas DPSHTRR, për të gjithë vitin 2024 në Shqipëri u regjistruan për herë të parë më shumë se 99 mijë automjete.

Krahasuar me një vit më parë, numri i automjeteve të regjistruara është rritur me 27%, çka tregon se numri i përgjithshëm i mjeteve ka një tendencë në rritje.

Nëse i referohemi shkallës së zotërimit të automjeteve për kryeqytetin, raporti në rastin e Shqipërisë është më i lartë krahasuar me mesataren kombëtare. Më shumë se një e treta e mjeteve aktive janë regjistruar në Drejtorinë Rajonale të Tiranës.

Sipas të dhënave të DPSHTRR, deri në mesin e vitit 2024, në kryeqytet qarkullonin afërsisht 320 mijë automjete aktive, për një popullsi prej rreth 758 mijë banorësh (sipas Censit 2023).

Kjo përkthehet në një shkallë të zotërimit të automjeteve prej 422 për 1000 banorë.

Megjithëse më e lartë në raport me mesataren kombëtare, sidoqoftë kjo shifër ngelet larg niveleve më të larta të zotërimit të automjeteve në vendet e BE-së, ndërsa diferenca vlerësohet të jetë edhe më e madhe krahasuar me kryeqytetet apo metropolet e tjera të vendeve përkatëse.

72% e mjeteve janë më të vjetra se 15 vjet

Kur flitet për efektin e automjeteve në ndotjen e mjedisit, një faktor kyç është teknologjia dhe vjetërsia e tyre.

Nga ky këndvështrim, të dhënat tregojnë se Shqipëria ka një moshë mesatare të lartë të automjeteve në qarkullim dhe ky është një parakusht i rëndësishëm në nivelin e ndotjes së ajrit prej tyre.

Sipas DPSHTRR, mosha mesatare e mjeteve që përdoren në Shqipëri është mjaft e lartë.

Në mesin e vitit të kaluar, 71.5% e mjeteve aktive rezultonin më të vjetra se 15 vjet, sipas vitit të prodhimit. 20% e mjeteve kanë një vjetërsi në intervalin 9-15 vjet, 4.5% kanë një vjetërsi në intervalin 5-8 vjet dhe vetëm 4% janë më të reja se 4 vjet.

Ndërkohë, po t’u referohemi të dhënave krahasuese të Eurostat (të disponueshme deri në fund të vitit 2023), Shqipëria është vendi me peshën më të madhe të automjeteve të vjetra më shumë se 20 vjet ndaj totalit të tyre.

Ky nivel për Shqipërinë ishte 42%, në rritje të mëtejshme nga niveli prej 41% i një viti më parë. Pesha e makinave të vjetra në Shqipëri është më e lartë krahasuar me të gjitha vendet fqinje të Rajonit.

Vendi më afër Shqipërisë është Bosnjë-Hercegovina, me 37.8%, i ndjekur nga Serbia, me 35.3%. Përqindja më e ulët e automjeteve të vjetra raportohet në Kosovë, me 27.3%.

Në Bashkimin Europian, niveli më i ulët regjistrohet në Danimarkë, ku vetëm 5.6% e mjeteve janë më të vjetra se 20 vjet.

Përveç faktit që mosha e makinave në Shqipëri është e lartë, pjesa dërrmuese e tyre përdorin si lëndë djegëse naftën (gazoilin), karburant që ka ndikim më të madh në ndotjen e ajrit krahasuar me benzinën apo GLN-në.

Sipas shifrave të DPSHTRR, 73% e autoveturave të regjistruara deri në mesin e vitit 2024 përdornin si lëndë djegëse naftën.

Shqipëria aplikon një sistem të taksimit të mjeteve të përdorura të diferencuar në bazë të lëndës djegëse dhe që rritet në mënyrë progresive me vjetërsinë e mjetit.

Megjithatë, duke parë përqindjen e lartë të makinave të vjetra, ky mekanizëm deri tani duket se nuk ka qenë një stimul i mjaftueshëm për të nxitur më shumë shqiptarët drejt automjeteve të reja. Taksat më të larta për makinat e vjetra duket se nuk i balancojnë dot përfitimet nga çmimi më i lirë i tyre.

Studimet kanë treguar se në përgjithësi individët janë më të ndjeshëm ndaj kostove fillestare, sesa ndaj atyre periodike; ata priren të blejnë një makinë më të vjetër dhe që kushton më lirë, kundrejt një makine që mund të kushtojë më shtrenjtë, por që do të mundësonte shpenzime më të ulëta përdorimi të shtrira në kohë.

Veç diferencimit në taksa dhe përjashtimit prej tyre për makinat e reja deri në tre vjet, Shqipëria nuk ofron subvencione direkte për t’i nxitur qytetarët të investojnë në automjete të reja dhe sidomos drejt atyre me ndikim më të ulët në mjedis, siç mund të jenë mjetet hibride apo elektrike.

Vetëm 3.1% e automjeteve të regjistruara në 2024 ishin elektrike

Në veçanti, numri i mjeteve elektrike në përdorim në Shqipëri ngelet në përmasa modeste. Sipas të dhënave të DPSHTRR, vitin e kaluar në Shqipëri u regjistruan 3127 automjete elektrike, në rritje me 72% krahasuar me një vit më parë.

Automjetet elektrike përbënin 3.1% të numrit të automjeteve të reja të regjistruara, nga 2.3% në vitin 2023.

Lidhur me stokun e mjeteve elektrike, statistikat japin një informacion vetëm për autoveturat. Në mesin e vitit 2024, DPSHTRR raportonte pak më shumë se 4 mijë automjete elektrike të regjistruara, shifër kjo sa 0.5% e numrit total të autoveturave aktive.

Nëse në llogari përfshijmë edhe makinat hibride, ku energjia elektrike është një nga format e energjisë së shfrytëzuar, numri total i autoveturave elektrike dhe hibride arrin në 8867 ose sa 1.2% e totalit të tyre.

Shifrat tregojnë qartë se përdorimi i automjeteve elektrike në Shqipëri ngelet modest, po të kemi parasysh se tashmë në BE afërsisht gjysma e mjeteve të reja që regjistrohen çdo vit janë elektrike ose hibride.

Në Shqipëri, investimet në automjete elektrike në pjesën më të madhe po kryhen nga bizneset, për automjete shërbimi (kryesisht në shërbimin taksi) ose për mjete pune.

Së pari, bizneset kanë mundësi më të mëdha investuese dhe një shkallë më intensive të shfrytëzimit të automjeteve.

Kjo i bën më të mëdha përfitimet nga kursimi i lëndës djegëse, ndërsa në sektorë të veçantë, sidomos në shërbimin taksi, ky kursim është përcaktues në konkurrueshmërinë e biznesit.

Një faktor tjetër mund të jetë fakti se bizneset kanë kapacitete më të mëdha për të ngritur edhe infrastrukturën e domosdoshme të stacioneve të karikimit të mjeteve elektrike. Aktualisht, stacionet publike të karikimit janë shumë të pakta dhe kryesisht në shërbim të taksive.

Për përdoruesit individualë, investimi për të blerë një automjet elektrik dhe për një stacion të posaçëm karikimi do të ishte mjaft i lartë.

Mungesa e infrastrukturës së domosdoshme mbështetëse mund të jetë gjithashtu një faktor që e frenon rritjen e përdorimit të mjeteve elektrike.

Shqipëria është një vend ku prodhimi i brendshëm i energjisë elektrike mbështetet pothuajse tërësisht në burime të energjisë së rinovueshme.

Një rritje e përdorimit të mjeteve elektrike do të kishte ndikim të drejtpërdrejtë në uljen e asaj pjese të ndotjes së ajrit që vjen nga automjetet.

Transporti publik, alternativë e dobët

Qytetet e mëdha shqiptare dhe veçanërisht Tirana vazhdojnë të kenë një standard shumë të dobët të transportit publik, që nuk u jep qytetarëve shumë mundësi apo stimuj për të hequr dorë nga makinat private.

Në Tiranë nuk ka as metro dhe as tramvaj, që do të jepnin një alternativë lëvizjeje më të rrjedhshme dhe do të ndihmonin për të ulur mbingarkesën e rrugëve.

Një tjetër mangësi e madhe është edhe mungesa pothuajse totale e një shërbimi të transportit hekurudhor interurban të pasagjerëve.

Në mungesë të një alternative të tillë, lëvizjet mes zonave të ndryshme urbane bëhen në shumicën e rasteve me mjete personale, duke krijuar një mbingarkesë trafiku edhe brenda qyteteve, veçanërisht në pikat hyrëse dhe dalëse.

Transporti publik në Tiranë ofrohet vetëm nëpërmjet autobusëve urbanë (duke përjashtuar taksitë, që natyrisht nuk janë zgjidhje efikase për të ulur ngarkesën e trafikut).

Sipas Bashkisë së Tiranës, në kryeqytet funksionojnë 16 linja të transportit urban. Megjithatë, cilësia e shërbimit në përgjithësi është e dobët. Shumica e autobusëve janë të vjetër dhe numri i tyre në linja të veçanta është i paktë.

Kjo sjell një kohë të gjatë pritjeje për qytetarët dhe shpeshherë ngarkesë të lartë të mjeteve.

Cilësia e dobët e shërbimit të transportit urban publik shkakton një rreth vicioz, duke e bërë atë më pak të preferuar për qytetarët dhe duke rritur qarkullimin e mjeteve personale dhe trafikun.

Trafiku, nga ana tjetër, sjell më shumë vonesa në udhëtimin me autobusët urbanë dhe më shumë kohë pritjeje në stacione.

Deri tani, projektet konkrete për zhvillimin e formave të tjera të transportit publik mungojnë.

Zonat me trafik, ndotje të ajrit sipër normave

Automjetet që përdorin lëndë djegëse fosile janë ndër faktorët kryesorë në ndotjen e ajrit, veçanërisht në zonat urbane.

Organizata Botërore e Shëndetësisë vlerëson se transporti rrugor kontribuon në 30% të emetimeve të grimcave në qytetet europiane dhe deri në 50% në vendet e Organizatës për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik (OECD).

Të dhënat më të fundit zyrtare të ndotjes për Shqipërisë janë ato të raportit të gjendjes në mjedis 2023, i përgatitur nga Agjencia Kombëtare e Mjedisit (AKM).

AKM kryen matjen e lëndëve grimcore të imta (PM10 dhe PM 2.5) dhe të disa gazrave të dëmshëm në ajër në katër pika në Tiranë (Sauk, Godina e Autoritetit Rajonal Shëndetësor/Drejtoria e Higjienës, godina e Ministrisë së Turizmit dhe Mjedisit dhe godina e Agjencisë Kombëtare të Mjedisit) dhe në pesë qytete të tjera të vendit.

Sipas AKM-së, dendësia e trafikut, mosha e lartë mesatare e parkut të automjeteve, si dhe mungesa e kontrollit, çojnë në rritjen e shkarkimeve duke reduktuar cilësinë e ajrit të mjedisit. Problemet janë identifikuar në shumë programe monitorimi të realizuara gjatë viteve.

Përqendrime të larta të grimcave dhe të oksideve të azotit NO2 janë regjistruar në stacionet monitoruese të vendosura afër rrugëve me trafik të dendur në Tiranë.

Bazuar në rezultatet e monitorimit në vitin 2023, është regjistruar tejkalim i normës vjetore të PM10 (40 µg/m3), në stacionin e Tirana Higjiena dhe në stacionin e Elbasanit.

Në stacionin e Tirana Higjiena kemi një tejkalim të normës vjetore të PM10 në masën 35.4%, ndërsa në stacionin e Elbasanit kemi një tejkalim të normës vjetore në masën 19.62%.

Referuar të dhënave vjetore në stacionin e Korçës, Tirana AKM dhe Tirana MTM, vlerat e PM10 i përafrohen normës vjetore.

Por, nëse u referohemi të dhënave ditore të PM10, kemi tejkalim të normës ditore të PM10 (50 µg/m³) në stacionet e Durrësit, Elbasanit, Korçës, Tirana ASHR, Tirana AKM dhe Tirana MTM në periudhën janar –mars, korrik dhe dhjetor.

Kjo ndotje shkaktohet kryesisht nga shkarkimet e automjeteve në rrugët me trafik të rënduar pasi janë stacione trafiku dhe numri i automjeteve që qarkullojnë është shumë i madh. Ndërsa nënstacionin e Korçës, ngrohja e banesave është shkaktar i nivelit të lartë të PM10.

Një tregues i rëndësishëm i ndotjes së ajrit nga pluhurat është numri i ditëve që tejkalojnë normën ditore të PM10, ku numri i ditëve të lejuara në vit është 35 ditë. Bazuar në analizimin e këtij treguesi, vërehet që në stacionin e Korçës kemi numrin më të lartë të ditëve që

tejkalojnë numrin e lejuar. Në stacionin e Korçës kemi 60 ditë në vitin 2023 që tejkalojnë normën ditore të PM10 prej 50μg/m³ dhe në stacionin Tirana ASHR, 58 ditë që tejkalojnë normën ditore të PM10. Në të gjitha stacionet e tjera kemi tejkalim të normës ditore të lejuar prej 50μg/m³ por që nuk e tejkalojnë normën 35 ditë të lejuara/vit.

“Ne vlerësojmë që ndotja e ajrit e shkaktuar nga trafiku është domethënëse në zonat me shumë trafik në Shqipëri. Bllokimet nga trafiku për shkak të menaxhimit joeficient të tij rrisin

shkarkimin e këtyre ndotësve. Menaxhimi i trafikut mund të japë kontribut të rëndësishëm për të ndihmuar në reduktimin e shkarkimeve të ndotësve nga automjetet, si për shembull: skema që ndalojnë ose përjashtojnë makina më pak të pastra nga rrugë ose zona të veçanta, ose reduktojnë bllokimin nga trafiku rrugor, duke zgjidhur probleme të parkimit, pasi kapaciteti i rrugëve mund të rritet në mënyrë të konsiderueshme, në qoftë se makinat e parkuara në mënyrë ilegale dhe parkimi paralel i dyfishtë do të reduktohej, duke përforcuar zbatimin e legjislacionit mbi trafikun, si dhe duke rritur numrin e vendeve të disponueshme të parkimit”, thuhet në raportin e monitorimit të AKM.

BB: Mekanizmat e tregut mund të jenë më efikase se kufizimet

Një studim i Bankës Botërore arrin në përfundimin se zgjidhja e parë për sfidat e transportit dhe ndotjes në zonat urbane është dhënia e përparësisë mënyrave të transportit jo automobilistik, duke e bërë më praktike ecjen në këmbë ose përdorimin e biçikletave.

Megjithatë, në rastet kur hapësirat për planifikimin e përdorimit të tokës janë më të vogla, Banka Botërore sugjeron që mund të përdoren politika alternative për reduktimin e ndotjes së ajrit urban nga makinat.

Këtu mund të përfshihen politika që nxisin ndryshimin e mënyrës së udhëtimit dhe uljen e emetimeve të gazrave, duke nxitur teknologji të reja, në veçanti duke promovuar teknologjitë me emetim zero, si për shembull, mjetet elektrike.

Në teori, makinat private janë mjeti më pak efikas, kur bëhet fjalë për menaxhimin e hapësirave të transportit, ndërsa zgjidhja më efikase është lëvizja pa mjete të motorizuara ose një përdorim sa më i lartë i mjeteve të transportit publik.

Sipas studimit, kapacitetet e infrastrukturës ndikojnë te zgjedhja e mënyrave të udhëtimit. Analizat simuluese tregojnë se politikat që favorizojnë qytete kompakte dhe me akses të lartë në transportin publik mund të shtyjnë më shumë njerëz të heqin dorë nga makinat private dhe të zgjedhin lëvizjet pa përdorur mjete motorike ose transportin publik.

Ekspertët e Bankës Botërore mendojnë se kjo përfaqëson mënyrën më premtuese për të ulur ndotjen e ajrit dhe bllokimet e trafikut.

Një grup alternativ politikash fokusohet në zvogëlimin e kilometrave të udhëtuara të automjeteve për frymë dhe të emetimeve të gazrave të dëmshëm.

Këto politika përfshijnë kufizime për qarkullimin e automjeteve, lëvizshmërinë e përbashkët, vendosjen e tarifave për qarkullim në zona të veçanta, rritjen e taksave të karburantit apo subvencionet për automjetet me emetime të ulëta ose zero.

Megjithatë, studimi vë në dukje se vendet e zhvilluara dhe ato në zhvillim ndryshojnë ndjeshëm ndërmjet tyre në tiparet social-ekonomike dhe gjeografike të zonave të tyre urbane përkatëse, ndaj adoptimi i zgjedhjeve të vendeve të zhvilluara tek ato më pak të zhvilluara mund të mos jetë gjithmonë e suksesshme në praktikë.

Efekti i përmirësimit të transportit publik në shkallën e përdorimit të automjeteve private mund të jetë shumë i ndryshueshëm dhe varet nga dendësia e popullsisë, shkalla e motorizimit.

Analiza vë në dukje se politikat që mbështeten në mekanizmat e tregut në përgjithësi janë më efikase se ato me karakter kufizues apo detyrues.

Një shembull i tillë janë tarifat e mbingarkesës. Kjo nënkupton vendosjen e tarifave për qarkullim në zona të caktuara urbane, kur dendësia e mjeteve dhe përqendrimi i lëvizjes është më i lartë.

Megjithatë, përvoja e aplikimit të këtyre politikave vjen kryesisht nga vendet më të zhvilluara, ndërsa eksperiencat në vendet në zhvillim janë më të pakta.

Studimet kanë treguar se, kur zgjedhin një automjet, në përgjithësi konsumatorët janë më të ndjeshëm ndaj kostove fillestare, sesa ndaj kostove periodike.

Megjithatë, rritja e kostos së përdorimit të automjeteve që ndotin më shumë mjedisin nëpërmjet taksave dhe evidentimi më i qartë i këtyre kostove mund të nxisë individët që të zgjedhin automjete që kanë më shumicë eficiencë në përdorimin e karburantit dhe që ndotin më pak mjedisin./Monitor

The post 72% e mjeteve janë më të vjetra se 15 vjet/ Shumë trafik dhe ndotje, cilat janë rrugëzgjidhjet appeared first on Albeu.com.

Ata thonë se shkak i ndotjes janë stallat e bagëtive të një subjekti privat, që ndodhen pranë nga të cilat shkarkohen të gjitha mbetjet organike në ujërat e kolektorit.

Sipas banorëve kjo situatë përsëritet herë pas here dhe është kthyer në shqetësimin më të madh të tyre pasi bagëtitë po u sëmuren, me dhjetëra hektarë tokë me perime po thahet dhe ndërkohë se uji I kontaminuar në kolektor tërhiqet nga hidrovori i Darëzezës dhe ndot edhe bregdetin .

Në prag të sezonit turistik kjo ndotje mund të sjellë largimin e pushuesve.

Në një reagim për protestën, Agjencia Rajonale e Mjedisit thotë se ka vënë në dijeni Agjencinë Kombëtare dhe pas inspektimeve që do të bëhen në terren, nëse do të rezultojë se ndotja vjen si shkak i bizneseve që operojnë në zonë, do të merren masa ndëshkuese.

The post Fermerët e Fierit në protestë, ankohen për ndotjen e lartë të ujit në kolektorin e Levanit appeared first on Albeu.com.

Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), ndotja e ajrit është përgjegjëse për rreth 7 milionë vdekje të parakohshme në botë çdo vit.

Ekspozimi ndaj ndotjes së ajrit PM2.5 përkeqëson shumë kushte shëndetësore, duke përfshirë, por pa u kufizuar, në astmën, kancerin, goditjen në tru dhe sëmundjet e mushkërive.

Për më tepër, ekspozimi ndaj niveleve të larta të grimcave të imëta mund të dëmtojë zhvillimin kognitiv te fëmijët, duke çuar në probleme të shëndetit mendor dhe komplikime të sëmundjeve ekzistuese, duke përfshirë diabetin, thuhet në raportin për Cilësinë e Ajrit për vitin 2023, të përpiluar nga IQAir, një organizatë zvicerane e cila përpunon të dhënat e grumbulluara nga 30 mijë stacione të monitorimit në 134 vende të botës.

Studimi shqyrtoi në mënyrë specifike grimcat e imta, ose PM2.5, që është ndotësi më i vogël, por edhe më i rrezikshmi.

Vetëm 9% e 7812 qyteteve të marra në studim plotësonin standardin e OBSH-së, i cili thotë se nivelet mesatare vjetore të PM2.5 nuk duhet të kalojnë 5 mikrogramë për metër kub.

Këtu përfshihen Australia, Estonia, Finlanda, Grenada, Islanda, Mauritius dhe Zelanda e Re.

“Ne shohim se në çdo pjesë të jetës sonë ndotja e ajrit ka një ndikim“, tha CEO i IQAir Global, Frank Hammes.

Si pozicionohet Shqipëria?

Ajri që thithim çdo ditë po përkeqësohet nga viti në vit, sipas raportit.

Vendi ynë, renditet i shtati në Europë për nivelin e lartë të ndotjes së ajrit, ndërsa në botë renditet e 60-ta.

Përqendrimi mesatar vjetor i PM2.5 është 16.7, duke tejkaluar trefishin e kufirit të vendosur nga OBSH.

Edhe vendet e rajonit nuk paraqiten më mirë, fatkeqësisht.

Bosnjë-Hercegovina, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi dhe Serbia kryesojnë listën si vendet më të ndotura në Europë. Kosova renditet në vendin e 17-të.

Në renditjen e kryeqyteteve për nivelin e ndotjes së ajrit, Tirana është në vendin e 51 në botë, pas Shkupit dhe Podgoricës, përkatësisht në vendet e 30 dhe 36.

Në rajonin e Europës përfshihen 2006 qytete nga 43 vende. Pavarësisht nga një rritje e lehtë në nivelet mesatare vjetore të PM2.5, Islanda mbetet vendi më pak i ndotur me një përqendrim mesatar prej 4 µg/m3.

Bosnja Hercegovina, pa një rënie prej 18% në nivelet e PM2.5 në 2023 krahasuar me 2022, por mbetet vendi më i ndotur në Europë, duke raportuar një përqendrim mesatar vjetor prej 27.5 µg/m3.

Në një tendencë të përsëritur nga viti 2022, Islanda, Estonia dhe Finlanda, janë të vetmet vende në rajon që arrijnë nivelin e udhëzimeve vjetore të OBSH-së PM2.5.

Kroacia tregoi përparimin më të madh në vitin 2023, në uljen e niveleve të PM2.5 me mesataren vjetore që ra më shumë se 40% krahasuar me vitin 2022.

Mali i Zi përjetoi rritjen më të madhe absolute të përqendrimeve të PM2.5 me nivele vjetore që u rritën me më shumë se 4 µg/m3 në vitin 2023 për një mesatare vjetore prej 20 µg/m3.

Nivelet mesatare vjetore të PM2.5 ranë në vitin 2023 për 36 vende të rajonit, u rritën për gjashtë vende dhe mbetën konstante për një vend.

Në vitin 2023, 7% (135) e qyteteve në rajon arritën udhëzimin vjetor të OBSH-së për PM2.5 prej 5 µg/m3, duke përfshirë çdo qytet në Islandë.

Në rang global Begusarai, një qytet me gjysmë milion banorë në shtetin Bihar të Indisë veriore, ishte qyteti më i ndotur në botë vitin e kaluar me një përqendrim mesatar vjetor të PM2.5 prej 118.9 – 23 herë më shumë se udhëzimet e OBSH-së.

Ajo u pasua në renditjen e IQAir nga qytetet indiane të Guwahati, Assam; Delhi; dhe Mullanpur, Punjab.

The post Shqipëria, e 7-ta më e ndotura në Europë appeared first on Albeu.com.

Çdo vit, qielli bëhet deri në 10 për qind më i ndritshëm, sipas një studimi të ri.

Kjo do të thotë se një numër i madh yjesh që dikur ishin të dukshëm tani janë të fshehura për astronomët dhe publikun.

Një fëmijë i lindur nën 250 yje të dukshëm, për shembull, do të jetë në gjendje të shohë vetëm 100 prej tyre deri në ditëlindjen e tij të 18-të, paralajmërojnë shkencëtarët.

Ndotja që po i bllokon ata yje po rritet shumë më shpejt nga sa e kemi parashikuar ne, edhe përkundër përpjekjeve për ta kufizuar atë.

Dhe mund të ketë rezultate drastike, jo vetëm për dukshmërinë e qiellit të natës, por për mjedisin, me ndikime në sistemet biologjike të kafshëve dhe njerëzve, dhe më tej.

Këto janë gjetjet e një studimi të ri që analizoi më shumë se 50,000 vëzhgime nga shkencëtarë në mbarë botën, të marra midis 2011 dhe 2022.

Studimi synonte të kuptonte plotësisht shkallën e problemit të “shkëlqimit të qiellit”.

Deri më tani, ndryshimet në shkëlqimin e qiellit janë dokumentuar pak, sepse nuk ka asnjë mënyrë të lehtë për të mbledhur informacion nga i gjithë globi.

Për të adresuar këtë, shkencëtarët përdorën informacionin e marrë nga një aplikacion që mbledh pamjet nga vende në mbarë botën dhe i mbledh ato së bashku.

Këto të dhëna mund të përdoren për të mbledhur të dhëna mbi “madhësinë kufizuese të syrit të lirë”, e cila mat ndriçimin minimal që duhet të ketë një objekt në qiell nëse mund të shihet.

Këto matje sugjerojnë se qielli është rritur në shkëlqim me 9.6 për qind çdo vit. Vlerësimet e mëparshme të mbledhura nga satelitët sugjeronin se shkëlqimi po rritej me vetëm 2 për qind.

Satelitët janë përdorur për të vlerësuar shkallën e problemit, por vuajnë sepse nuk ka asnjë që monitoron të gjithë Tokën që të jetë i sigurt për të llogaritur mënyrat se si njerëzit e shohin qiellin.

Ata gjithashtu kanë më pak gjasa të shohin dritën që del horizontalisht, si nga dritaret, por ato burime kontribuojnë ndjeshëm në ndotjen e dritës siç shihet nga njerëzit në tokë.

Një artikull mbi gjetjet, “Shkencëtarët qytetarë raportojnë reduktime të shpejta globale në dukshmërinë e yjeve nga viti 2011 në 2022”, është botuar në revistën Science.

Në përfundimin e tyre, studiuesit vënë në dukje rëndësinë e shkencëtarëve qytetarë në sigurimin e të dhënave të tilla.

Por ata gjithashtu kërkojnë që të dhënat të përdoren nga politikëbërësit, duke vënë në dukje se përpjekjet ekzistuese për të kufizuar problemin e ndotjes nga drita nuk po e ndalojnë këtë çështje të përkeqësohet./Albeu.com

The post Paralajmërimi i astronomëve: Yjet po “zhduken nga qielli i natës” appeared first on Albeu.com.

Por si do ta kuptoni këtë?

Sipas studiuesve ka një provë të pagabueshme që ujërat në të cilat notojmë janë 100% të pastra. Pra, disa prej jush mund të urrejnë alga deti dhe t’u japin atyre një lloj ndjenje se deti është i ndotur, por në fakt është pikërisht e kundërta.

Algat janë në thelb mushkëritë e detit dhe kjo florë ndihmon në rigjallërimin e ujit. Sa herë që shihni alga, dijeni se kjo është një shenjë se ujërat janë të pastër ose të paktën shumë më të pastër se zonat pa alga.

Kështu që herën tjetër që mendoni se po laheni në ujë të ndotur, mendoni se algat janë aty për t’ju bindur se sa e dobishme është prania e tyre.

The post Si ta kuptoni nëse uji i detit ku bëni plazh është i ndotur apo jo appeared first on Albeu.com.

Në bregdetin shqiptar, ndotja e ujërave dhe peshkimi pa kriter ka sjellë rënien e sasisë së peshkut dhe dëmtimin e gjallesave detare, ndërsa Ministria e Bujqësisë thotë se po merr masat e duhura për të minimizuar dëmet. Në bregdetin shqiptar, ndotja e ujërave dhe peshkimi pa kriter ka sjellë rënien e sasisë së peshkut dhe dëmtimin e gjallesave detare, ndërsa Ministria e Bujqësisë thotë se po merr masat e duhura për të minimizuar dëmet.

Në luginën e Patokut buzë detit Adriatik, peshkatarët kanë gjetur mënyra të reja për të nxjerrë peshkun në breg.

Boshti i këtij automjeti të vjetër të markës “Benz” shërben për të vënë në lëvizje litarët, ku janë mbërthyer rrjetat e peshkimit. I gjithë procesi drejtohet nga kabina e makinës.

Praktikat primitive të peshkimit nuk janë problemi i vetëm i peshkatarëve të kësaj zone. Shqetësim kryesor është minimizimi i stokut të peshkut. Në lagunën Kune Vain, ulja e sasisë së peshkut lidhet me shumë faktorë.

Një ndër më të rëndësishmit është ndotja që vjen nga qyteti i Lezhës apo nga kimikatet që përdoren për tokat bujqësore, të cilat mbërrijnë në lagunë përmes hidrovoreve.

“Problemi i ndotjes është hidrovori, i cili bjen të gjitha mbeturinat e zonave përreth. Të gjithë detergjentet dhe helmet kalojnë në lagunë dhe peshku detyrimisht që nuk hyn. Vetë laguna është cekur nga hyrja e Drinit që futet brenda. Ka ra me shumë- shumë hyrja e peshkut dhe prodhimi i peshkut”, thotë Çelë Gjetja, Organizata e Menaxhimit të Peshkimit në Kune-Vain.

Rënia e stokut të peshkut nuk është e kufizuar vetëm në luginën e Patokut, por është e shpërndarë në të gjithë vijën bregdetare të Shqipërisë. Sipas studiuesve të fushës, kjo ka ndodhur për shkak të peshkimit pa kriter dhe të paligjshëm, por edhe nga kompanitë e mëdha që operojnë në këtë biznes.

“Pranohet gjerësisht që në tre dekadat e fundit, ka një ulje të stokut të peshkut. Nëse kapnim 100 peshq, 100 ngjala sot kapim 25. Kohët e fundit vëret një shqetësim i të gjithë peshkatarëve, që quhet peshkim në nivel të vogël. Ata ndeshen me faktin që kompani të mëdha, të cilat kanë anije të fuqishme, gjuajnë jo në zonën e përcaktuar disa milje larg bregut, por ato futen edhe në pjesën fundore duke gjuajtur në këtë mënyrë edhe në hapësira që nuk iu përkasin atyre. Kjo ka efekte shumë negative”, thotë Spase Shumka – profesor i Akuakulturës në Universitetin Bujqësor të Kamzës.

Sipas të dhënave të Organizatës së Ushqimit dhe Bujqësisë, FAO, deti Mesdhe ka një shkalle të lartë të mbipeshkimit dhe vetëm 36.6% e specieve janë të shfrytëzuara në mënyrë të qëndrueshme.

Bazuar në rekomandimet e FAO, Shqipëria ka ndaluar dhënien e lejeve të reja për peshkim tregtar profesional prej vitit 2020 si dhe i ka pajisur anijet e mëdha të peshkimit me sistem monitorimi satelitor për të ndaluar aktivitetin e tyre përtej distancës prej 3 milje detare ose 50 metra thellësi.

Sipas Ministrisë së Bujqësisë, peshkimi tregtar me anije të mëdha është sektori më i formalizuar i ekonomisë, ndërsa sistemi i monitorimit mundëson vëzhgimin e tyre në kohë reale nëpërmjet satelitit.

“Që nga fundi i janarit 2022 deri më sot, asnjë anije peshkimi nuk ka hyre në zonë të ndaluar dhe nuk është marrë asnjë masë administrative”.

Ekspertët e Akuakulturës i vënë në dyshim rezultatet e ministrisë, pasi në ekspeditat e tyre kanë gjetur dëme në habitatin e detit, që sipas tyre nuk mund të shkaktohen kurrsesi nga peshkatarët e vegjël dhe mjetet e tyre primitive.

“Gjithnjë e më pak ne ndeshim molusqe që janë specifike për zonat e thella, të cilat gjuhen me trata. Ose sfungjerët e detit pothuajse po shkojnë drejt niveleve minimale. Yjet e detit, iriqët e detit, kastravecët e detit por edhe grupe të tjera siç janë knedarët… Si rezultat i përdorimit të tratave, ato nuk janë dëmtuar jo vetëm në zonën e tyre të cilën ne e quajmë zona cirkalitorali, zonë që shkon mbi 40 metra thellësi, por edhe në zona të tjera të cilat janë më të cekëta“, thotë zoti Shumka.

Profesor Shumka e konsideron gjithashtu shqetësuese gjuetinë e peshqve në madhësi shumë të vogël dhe apelon për më shumë kontroll ndaj operatorëve të peshkimit.

The post Mbipeshkimi dhe ndotja dëmtojnë habitatin detar të Shqipërisë appeared first on Albeu.com.

Ky shtetas dyshohet se ka djegur goma automjetesh, në lagjen “24 Maji”, dhe për pasojë është shkaktuar ndotje e mjedisit përreth. Gjithashtu, si pasojë e përhapjes së flakëve është djegur gardhi rrethues i hidrovorit dhe gardhi rrethues i një objekti tjetër privat.

Materialet hetimore i kaluan Prokurorisë, për veprime të mëtejshme, për veprat penale “Ndotja e ajrit” dhe “Shkatërrimi i pronës me zjarr”.

Njoftimi i policisë:

Ndoti ajrin duke djegur goma automjetesh, identifikohet, kapet dhe vihet në pranga 24-vjeçari.

Shërbimet e Komisariatit të Policisë Vlorë, menjëherë pas marrjes së njoftimit për ndotje të ajrit, për shkak të djegies së gomave të automjeteve, në lagjen “24 Maji”, pranë hidrovorit, kanë organizuar punën dhe falë veprimeve të shpejta hetimore dhe profesionale kanë bërë të mundur identifikimin, kapjen dhe arrestimin në flagrancë të autorit të dyshuar, shtetasit:

-S. Z., 24 vjeç, banues në Fier.

Ky shtetas dyshohet se ka djegur goma automjetesh, në lagjen “24 Maji”, dhe për pasojë është shkaktuar ndotje e mjedisit përreth. Gjithashtu, si pasojë e përhapjes së flakëve është djegur gardhi rrethues i hidrovorit dhe gardhi rrethues i një objekti tjetër privat.

Materialet hetimore i kaluan Prokurorisë, për veprime të mëtejshme, për veprat penale “Ndotja e ajrit” dhe “Shkatërrimi i pronës me zjarr”.

The post I vuri flakën “malit” me goma në Vlorë duke shkaktuar ndotje kancerogjene, arrestohet i riu appeared first on Albeu.com.

Policia e Vlorës ka dhënë detajë në lidhje me zjarrin e madh që përfshiu një vendgrumbullimi me goma të përdorura në peferiferi të qytetit.

Reja e zezë e tymit “përfshiu” gjithë zonën, duke shkaktuar probleme me ndotjen, pasi sic duhet tymi që shkaktohet nga djegia e gomave është tepër kancerogjen.

Ngjarja ndodhi rreth orës 09:10, në lgjen “24 maji”.

Mësohet se policia ka shoqëruar 4 persona, për t’i pyetur në lidhje me ngjarjen./albeu.com

The post I vunë zjarrin “malit” me goma në Vlorë, shoqërohen 4 persona appeared first on Albeu.com.

Studiuesit nga Universiteti i Canterbury në Zelandën e Re mblodhën mostra nga 19 vende në Antarktidë dhe secila përmbante fragmente të vogla plastike.

Mikroplastikët rrjedhin nga erozioni i materialeve plastike dhe janë më të vogla se një kokërr orizi, ndonjëherë edhe të padukshme me sy të lirë.

Studiuesit gjetën mesatarisht 29 grimca për litër borë të shkrirë.

Ata identifikuan 13 lloje të ndryshme të plastikës dhe më i zakonshmi ishte polietilen tereftalati (PET), i përdorur kryesisht në shishe dhe veshje të pijeve joalkoolike. Kjo u gjet në 79% të mostrave.

Nga vjen plastika?

“Burimi më i mundshëm i këtyre mikroplastikave në ajër janë stacionet kërkimore shkencore lokale,” shkroi studiuesi Alex Aves në revistën “Cryosphere”.

“Megjithatë, modelimi tregon se origjina e tyre mund të ketë qenë deri në 6,000 km (3,700 milje) larg.”

Studimet e mëparshme kanë gjetur ndotje mikroplastike në akullin e detit Antarktik dhe në ujërat sipërfaqësore, por ky është rasti i parë i raportuar në borë të freskët.

Një studim i madh i botuar në Proceedings of the National Academy of Sciences vitin e kaluar tha se mikroplastika po qarkullon në të gjithë globin, shpesh të transportuara nga pluhurat, era dhe rrymat e oqeanit.

Në vitin 2020, studiuesit gjetën mikroplastikë pranë majës së malit Everest. Ato janë gjetur edhe në oqeane të thella.

Pse zbulimi i ri është shqetësues?

Kjo formë e ndotjes mund të ketë efekte lokale dhe më të gjera.

“Mikroplastikët mund të kenë substanca të dëmshme të ngjitura në sipërfaqet e tyre si metalet e rënda, algat”, thotë Laura Revell, profesoreshë e asociuar në Universitetin Canterbury, e cila gjithashtu ishte e përfshirë në hulumtim.

“Kështu që ata mund të ofrojnë një mënyrë në të cilën speciet e dëmshme mund të hyjnë në disa zona të largëta dhe të ndjeshme, që përndryshe nuk do të arrinin atje.”

Ekspertët thonë gjithashtu se njerëzit thithin dhe gëlltisin mikroplastikë nëpërmjet ajrit, ujit dhe ushqimit.

Nuk janë bërë shumë kërkime mbi ndikimin e tyre në shëndetin e njeriut, por një studim nga Shkolla Mjekësore Hull York dhe Universiteti i Hull vitin e kaluar zbuloi se nivelet e larta të mikroplastikës së gëlltitur në trupin e njeriut kanë potencialin të shkaktojnë efekte të dëmshme, duke përfshirë vdekje tw qelizave dhe reaksione alergjike.

Mikroplastika gjithashtu mund të rrisë ndikimin e ngrohjes globale.

Fushat e borës, mbulesat e akullit dhe akullnajat në mbarë botën tashmë po shkrihen shpejt dhe shkencëtarët thonë se mikroplastika me ngjyrë të errët të depozituar në këto vende mund t’i përkeqësojë gjërat duke thithur dritën e diellit dhe duke rritur ngrohjen lokale.

Paketat e pastra të borës, fushat e akullit dhe akullnajat mund të reflektojnë shumë nga rrezet e diellit, por grimca të tjera ndotëse si karboni i zi janë gjetur gjithashtu në fushat e akullit dhe akullnajat e Himalajeve, dhe shkencëtarët thonë se ato përshpejtojnë shkrirjen atje.

Akullnajat me shkrirje të shpejtë në vargmalet malore në pjesë të ndryshme të botës po bëhen gjithnjë e më të rrezikshme, duke çuar në rrëshqitje të dheut dhe ortekë dhe duke bërë që liqenet akullnajore të shpërthejnë brigjet e tyre.

Hollimi i shpejtë dhe tërheqja e akullnajave përbën gjithashtu një kërcënim për furnizimet me ujë dhe bujqësinë në rajonet malore në mbarë botën./albeu.com

The post Gjendet për herë të parë mikroplastikë në borën e sapo rënë në Antarktidë appeared first on Albeu.com.

Indeksi mujor AQI ka qenë mesatarisht i qëndrueshëm në 376; niveli nga 300 e lart konsiderohet i rrezikshëm për shëndetin dhe mund të shkaktojë vështirësi edhe për njerëzit normalisht të shëndetshëm.

Ndërsa ekspertët dhe profesionistët e shëndetësisë flasin për një emergjencë shëndetësore, shumë spitale të mëdha në qytet dhe zonat përreth vërejnë një rritje të ndjeshme të numrit të pacientëve që vuajnë nga probleme serioze të frymëmarrjes që nuk lidhen me Covid-19.

Përqendrimi i grimcave PM2.5, (ato me diametër më të vogël se 2.5 mikrometra), është 34 herë më i lartë se niveli i konsideruar i pranueshëm nga OBSH.

Në një studim të publikuar në shtator, Greenpeace argumentoi se 57,000 nga vdekjet e parakohshme në New Delhi në vitin 2020 mund t’i atribuohen ndotjes së ajrit./albeu.com

The post New Delhi nuk merr frymë, nëntori me ndotjen më të lartë në 7 vitet e fundit appeared first on Albeu.com.