Shqipëria shfaqi një ritëm të paprecedentë në hapjen e kapitujve të negociatave për anëtarësim në Bashkimin Evropian. Brenda 13 muajve, vendi arriti të hapë 33 kapituj te negociatave, të ndarë në 6 grupe, më shpejt se çdo vend kandidat në kohët e fundit. Edhe pse Brukseli e vlereson kete ambice te qeverise Shqiptare, vazhdon te na kujtoj se hapja e kapitujve dhe mbyllja e tyre janë dy gjëra krejtësisht të ndryshme.

Çfarë është IBAR

Kur një vend kërkon të bëhet anëtar i BE-së, ai duhet të demonstrojë se ligjet, institucionet dhe mënyra e qeverisjes së tij janë në përputhje me standardet europiane. Ky proces organizohet nëpërmjet kapitujve ku secili mbulon një fushë specifike politikash, si bujqësia, transporti, mjedisi, drejtësia apo konkurrenca. Për çdo kapitull, vendi kandidat duhet të miratojë legjislacionin e duhur dhe të provojë se e zbaton atë në praktikë. Vetëm atëherë mund ta “mbyllë” kapitullin, domethënë ta konsiderojë të përfunduar.

IBAR-i është një raport zyrtar i Komisionit Europian që vlerëson nëse një vend kandidat ka bërë progres të mjaftueshëm në dy kapitujt më të rëndësishëm të procesit të anëtarësimit: Kapitulli 23, që mbulon gjyqësorin dhe të drejtat themelore, gjithashtu Kapitulli 24, që mbulon drejtësinë dhe sigurinë. Këta dy kapituj njihen si “Themelet” dhe sipas metodologjisë aktuale të BE-së, pa një vleresim pozitiv në këto dy kapituj, asnjë kapitull tjetër nuk mund të mbyllet.

Bashkimi Europian nuk mund të pranojë një anëtar të ri nëse shteti i së drejtës dhe lufta kundër korrupsionit nuk funksionojnë. Sado ne rregull mund te jene kapitujt e tjere ne leter, pa themele të shëndosha institucionale, gjithcka mbetet e brishtë.

Si u krijua ky mekanizëm

Për të kuptuar IBAR-in, duhet të evidentojme si dështoi modeli i mëparshëm. Për dekada, modeli i vjetër i zgjerimit lejonte vendet kandidate të mbyllnin zyrtarisht kapitujt mbi bazën e ligjeve të miratuara pa bere nje vlersim te zbatimit praktik te tyre. Bullgaria dhe Rumania, të cilat ju bashkuan BE-se ne vitin 2007, u bënë shembull i këtij problemi, kur BE-ja dha miratimin per antaresimin e tyre duke u mjaftuar vetem me perafrimin e legjislacionit, pa adresuar problemet me korrupsion dhe shtetit të së drejtës, te cilat vazhduan edhe pas anëtarësimit. Vendet anëtare dolen në një përfundim të qartë: anëtarësimi nuk e zgjidh problemin nëse themelet nuk janë ndërtuar siç duhet. Bazuar në përvojën e fituar nepermjet problematikave te hasura me keto dy shtete, metodologjia e mbylljes së kapitujve ndryshoi, duke rezultuar në një politikë që kërkon përafrimin e legjislacionit dhe zbatimin e tij të zhvillohen paralelisht.

Në vitin 2019, Franca bllokoi hapjen e negociatave me Shqipërinë, duke kërkuar një reformim të procesit dhe garanci më të forta për zbatimin e reformave. Pergjigjia qe Komisioni Europian prezantoi në shkurt 2020 ishte një metodologji të re zgjerimi, e cila vendosi theks më të madh te shteti i së drejtës dhe te rezultatet konkrete në terren. Parimi I metodologjise se re bazohet ne faktin se progresi nuk vlersohen vetem mbi ligjiet miratuara por dhe nga standarti  i zbatimit te tyre. Paralelisht u krijua dhe IBAR, si instrument I kesaj metedologjie.

Çfarë ka bërë Shqipëria

Raporti I Komisionit Europian vlerson dy arritje referuar kapitjuve 23 dhe 24, duke filluar nga reforma ne drejtesi, ku procesi I vettingut eshte nje rast unik në historinë e zgjerimit europian dhe ka dhënë rezultate konkrete. Gjithashtu si pjesë e reformës së re në drejtësi, një rëndësi e veçantë i kushtohet vlerësimit të SPAK-ut. Struktura e specializuar kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar ka ndërtuar një rekord të rezultatesh dhe vlerësimi që arriti te merte nga Komisioni, “Rezultate konkrete fillestare” është një notë që për standardet e raporteve të zgjerimit nuk jepet lehtë.

Çfarë identifikon BE si mangësi

Raporti i Komisionit për vitin 2025 është i drejtpërdrejtë: Shqipëria mbetet “mesatarisht e përgatitur” në fushat kyçe të Grupit 1, dhe raporti  i emerton problemet pa lënë vend për interpretim.

Korrupsioni cilësohet si “i përhapur gjerësisht në sektorë të cenueshëm, duke prekur si sferën publike ashtu edhe atë private”, ndërsa korniza institucionale për parandalimin e tij vazhdon të ketë “ndikim të kufizuar”. Liria e medias është zona ku Shqipëria merr vlerësimin më të ulët. “Progres i kufizuar” gjatë periudhës së raportimit, ku mungon pavarësia editoriale e cila cenohet nga mbivendosja e interesave biznesore dhe politike, pronësise të përqendruar dhe burime financimi të paqarta. Raporti shënon se rekomandimet e vitit të kaluar në këtë fushë “nuk janë zbatuar”,  një konstatim jashtëzakonisht i ashpër për standardet e Komisionit. Gjithashtu reforma zgjedhore gjithëpërfshirëse, e rekomanduar vazhdimisht nga OSBE/ODIHR dhe Komisioni i Venecias, mbetet e pa implementuar plotesisht edhe pas zgjedhjeve parlamentare të majit 2025.

Çfarë ndodh tani?

Komisioni Evropian e ka cilësuar objektivin e vitit 2027 për përfundimin e negociatave si ambicioz, por “në rrugën e duhur” gjithmonë neqoftese arrin te ruaj te njejtin ritem reformash. Komisionerja për Zgjerim, Marta Kos, e ka thënë qartë në nëntor 2025: “Hapja e të gjitha grupeve është arritje e madhe, por mbyllja e tyre është çmimi i vërtetë.” Sa i përket IBAR-it, Komisioni nuk ka dhënë ende një datë zyrtare.

Historia e zgjerimit të BE-së na tregon se ndërtimi i institucioneve dhe funksionimi i tyre i janë dy sfida krejtësisht të ndryshme. IBAR-i u krijua pikërisht për tu siguruar që këto dallime të zgjidhen  para se procesi i anëtarësimit të hyjë në fazën e tij përfundimtare: nëse lufta kundër korrupsionit është sistematike dhe jo rast i izoluar, nëse media mund të funksionojë pa presion, nëse reformat kanë ndryshuar jo vetëm ligjet por edhe mënyrën si funksionon shteti në praktikë. Kjo nuk është pyetje burokratike. Është sfida kryesore  e anëtarësimit.

The post Procesi i Anëtarësimit dhe Roli Përcaktues i IBAR appeared first on Albeu.com.

(Si durimi po bëhet arma më e rrezikshme e Teheranit)

Në gjashtë ditët e para të luftës, Pentagoni i raportoi Kongresit një faturë prej 11.3 miliardë dollarësh. Kjo është rreth 1.88 miliardë dollarë në ditë ose, nëse preferoni, 21,800 dollarë cdo sekondë. Kjo e bën Operacionin Epic Fury fushatën ajrore më të shtrenjtë hapëse në historinë ushtarake amerikane. Por shifrat vetëm tregojnë gjysmën e historisë. Pyetja e vërtetë nuk është sa po shpenzon Amerika por sa gjatë mund ta mbajë këtë ritëm.

Irani nuk ka fituar asnjë luftë në 40 vjet, por është akoma këtu.

Logjika iraniane është e thjeshtë dhe brutale: shpenzo pak, detyro kundërshtarin të shpenzojë shumë. Gjatë luftës 12-ditore të qershorit 2025, Irani lëshoi mbi 2,000 dronë dhe 500 raketa balistike nderkohe qe SHBA konsumoi deri në 30% të stoqeve të saj THAAD për t’i ndalur. Një raketë iraniane Fattah kushton rreth 500,000 dollarë, ne kontrast interceptori që e shkatërron kushton 12.7 milionë. Çdo sulm iranian, edhe kur dështon, i kushton Amerikës njëzet e pesë herë më shumë sesa i ka kushtuar Iranit.

Mbi te gjitha nuk ka pasur asnjë dorëzim të ri interceptorësh THAAD që nga gushti 2023, dhe prodhimi i ri pritet të fillojë në prill te 2027.Kjo nuk është vetëm problem financiar por nje dobësi strategjike. Çdo muaj konflikt zbraz rezerva që do të duheshin në Ukrainë ose Tajvan, nëse gjërat do të përkeqësoheshin atje.

Presioni nuk kufizohet në qiell. Kur SHBA nisi sulmet, Irani bllokoi Ngushticën e Hormuzit, duke hequr nga tregu rreth një të pestën e furnizimit botëror me naftë dhe gaz. Çmimet e karburantit janë dyfishuar që nga fillimi i konfliktit, ndërsa 18% e ngarkesave ajrore globale janë ndërprerë. Për familjet amerikane, kjo përkthehet direkt në çmime më të larta në pompë, fatura më të medha energjie dhe mallra më të shtrenjta, jo si pasojë e largët, por si nje realitet i sotëm.

Historia e ka pare me pare këtë ekuacion. Gjatë Luftës së Vietnamit, SHBA kishte epërsi absolute ushtarake, por kundërshtari kishte durim pa kufizime politike të brendshme.

Ai durim fitoi dhe Irani e di mirë këtë mësim. Presidenti Trump deklaroi se operacionet do të zgjasnin “katër javë ose më pak” por fushata ajrore mbi Libi në 2011 zgjati 7 muaj, dhe operacioni kundër ISIS mbi 5 vjet. Çdo precedent historik tregon se konfliktet e këtij lloji rrallë mbarojnë sipas orarit të shpallur.
Dhe ky është pikërisht kalkulimi iranian.

Regjimi i Teheranit nuk u përgjigjet zgjedhjeve dhe nuk ka nevojë të shpjegojë çmimet e benzinës para deputetëve. Uashingtoni, nga ana tjetër, po ndjen peshën politike. Senatorja Elizabeth Warren deklaroi pas një seance sekrete: “Nuk ka para për 15 milionë amerikanë që humbën sigurimet shëndetësore, por ka miliarda dollarë në ditë për të bombarduar Iranin.” Ky lloj presioni nuk ekziston në Teheran, dhe kjo asimetri politike është po aq e rëndësishme sa ajo ushtarake.

Departamenti Amerikan i Mbrojtjes pretendon se programi bërthamor iranian është zhvendosur pas me dy vite nga sulmet e qershorit 2025, por regjimi vazhdon, stoqet e interceptorëve vazhdojnë të zbrazin dhe fatura ditore vazhdon të rritet. Kjo tregon se presioni ushtarak i izoluar nuk mjafton për të ndryshuar llogaritjen e Teheranit.

Çdo javë shtesë konflikt i shton Iranit kohë për t’u përshtatur, i zbraz SHBA-së rezerva strategjike dhe i rrit opinionit publik amerikan arsyet për të kërkuar një rrugëdalje. Nëse ka një moment për të negociuar nga pozita force, ai moment është tani ,jo pas gjashtë muajsh tjetër shpenzimesh dhe humbjes se avantazhit strategjik. Koha vazhdon, por jo në favorin tonë.

The post Irani nuk ka nevojë për fitore, ka nevojë për nesër appeared first on Albeu.com.