Ndonëse “Odisea” u krijua gati tre mijë vjet më parë, një prej parimeve të eposit të njohur të Homerit vazhdon të tingëllojë çuditërisht aktual. I quajtur “Ligji i Zeusit”, ai kishte një peshë kaq të madhe në Greqinë e lashtë, sa njerëzit besonin se vetë perënditë ndëshkonin këdo që e shkelte.

Në themel të këtij parimi qëndronin mikpritja, respekti dhe drejtësia, vlera që, edhe pas pothuajse tre mijë vjetësh, përcjellin një mesazh të fuqishëm për shoqërinë moderne.

Ky motiv zë vend qendror edhe në filmin e ri “Odisea” të regjisorit Christopher Nolan. Sipas shpjegimit të tij, shumë prej zhvillimeve të rrëfimit udhëhiqen nga një normë sa e thjeshtë, aq edhe e fuqishme: të panjohurit duhen trajtuar me respekt.

Çfarë përfaqësonte “Ligji i Zeusit”?

“Ligji i Zeusit” nuk ishte një kod i shkruar në libra juridikë, siç janë ligjet e sotme. Ai përbëhej nga një sistem normash morale të mbrojtura nga Zeusi, hyjnia supreme e grekëve, dhe përfshinte mikpritjen, mbajtjen e betimeve, drejtësinë dhe mënyrën e sjelljes me njerëzit e panjohur.

Pjesa themelore e tij ishte “ksenia”, një normë e shenjtë që e detyronte nikoqirin t’i siguronte çdo mysafiri ushqim, strehë dhe mbrojtje, pa marrë parasysh identitetin apo prejardhjen e tij.

Në një intervistë për “Los Angeles Times”, Christopher Nolan ka thënë se kuptimi i këtij parimi përkon me atë që në ditët e sotme njihet si “rregulli i artë”.

“Është rregulli i artë: sillu me të tjerët ashtu siç dëshiron që ata të sillen me ty. Pjesërisht sepse një njeri i zakonshëm mund të jetë një perëndi e maskuar, por edhe sepse vetëm kështu një shoqëri mund të funksionojë. Njerëzit duhet të udhëtojnë, të tregtojnë dhe shpesh varen nga mirësia e njerëzve krejtësisht të panjohur”, ka deklaruar Nolan, transmeton Telegrafi.

Detyrime kishte edhe mysafiri

“Ksenia” nuk vendoste përgjegjësi vetëm mbi nikoqirin, ndonëse ky fakt nuk njihet nga shumë njerëz. Edhe ai që pranohej si mysafir duhej t’u përmbahej disa detyrimeve.

Qëndrimi përtej kohës së hijshme, mungesa e respektit ndaj nikoqirit apo abuzimi me bujarinë e tij shiheshin si cenim i një norme të shenjtë, për të cilin mysafiri konsiderohej se meritonte ndëshkim.

“Keqpërdorimi i këtij rregulli ka pasoja të tmerrshme. Çdo hakmarrje ka çmimin e vet dhe dhuna është shprehja më e drejtpërdrejtë e saj”, ka shpjeguar Nolan.

Për këtë arsye, një pjesë e madhe e ngjarjeve të “Odisesë” paraqitet si rezultat i zbatimit ose i shkeljes së këtij ligji të lashtë.

Menelau si modeli i nikoqirit të përsosur

Mbreti Menelau është një prej shembujve më të qartë të zbatimit të “ksenisë”. Kur Telemaku shkon në Spartë për të kërkuar të dhëna rreth babait të tij, Odiseut, ai pritet me nderim nga Menelau.

Mbreti i shtron ushqim, i jep informacione me vlerë dhe, kur vjen koha e largimit, e përcjell me dhurata. Për grekët e botës së lashtë, kjo ishte pikërisht sjellja ideale që një nikoqir duhej të tregonte ndaj mysafirit.

Polifemi u ndëshkua rëndë

Në skajin e kundërt gjendet Polifemi, i cili përfaqëson një nga rastet negative më të njohura të të gjithë rrëfimit.

Ciklopi nuk u ofron mikpritje udhëtarëve që hyjnë në shpellën e tij, por i sulmon dhe i ha. Ky veprim përbënte një prej cenimeve më të rënda të “Ligjit të Zeusit”.

Pasojat janë të menjëhershme dhe brutale: Odiseu e verbon Polifemin, ndërsa as prejardhja e tij si bir i Poseidonit nuk arrin ta mbrojë nga ndëshkimi.

Një bari i zakonshëm derrash i dha ndihmë Odiseut

Respektimi i këtij parimi ilustrohet edhe nga Eumeu, bariu i thjeshtë i derrave. Pas bredhjeve të gjata, Odiseu kthehet në shtëpi i maskuar si lypës dhe pranohet prej tij.

Eumeu nuk e njeh identitetin e vërtetë të të ardhurit, por megjithatë i siguron ushqim, strehë dhe përkujdesje, pa kërkuar asgjë si shpërblim.

Kjo sjellje e bën atë një prej figurave më të ndershme dhe fisnike të eposit.

Fajtorë mund të ishin edhe mysafirët

Përgjegjësia në “Odise” nuk u takon vetëm atyre që presin të huajt. Edhe mysafirët mund ta cenonin rregullin e shenjtë dhe të përballeshin me pasojat.

Shokët e Odiseut, pasi mbërrijnë në ishullin e magjistares Kirke, presin të mikpriten, por më pas e shpërdorojnë këtë mikpritje. Ata e teprojnë me pije dhe ushqim, ndërsa nuk shfaqin respektin e nevojshëm.

Kirke i dënon duke i kthyer në derra, në atë që është bërë një nga skenat më të famshme të mitologjisë greke.

Një mesazh mijëravjeçar me vlerë edhe sot

Një prej rasteve më kuptimplota të “Ligjit të Zeusit” shfaqet që në nisje të rrëfimit. Telemaku hap dyert e shtëpisë për një udhëtar që nuk e njeh, i shërben ushqim dhe vetëm pasi e ka mikpritur e pyet për identitetin.

Më pas bëhet e ditur se i panjohuri ishte në fakt perëndesha Atena, e cila kishte marrë pamjen e një njeriu të zakonshëm.

Kështu, mesazhi që përcjell “Odisea” mbetet i qartë edhe për njeriun modern: askush nuk mund ta dijë me siguri se kë ka përballë, prandaj respekti për të panjohurin nuk kufizohet vetëm te mirësjellja.

Në botëkuptimin e grekëve të lashtë, ky nuk ishte thjesht një standard i sjelljes së mirë. Ishte një rregull nga i cili varej nëse dikush do të fitonte favorin e perëndive apo do të ndëshkohej prej tyre.

The post Ligji i Zeusit” në “Odise” mbetet aktual pas mijëra vjetësh: Parimi që sillte favorin ose ndëshkimin e perëndive appeared first on Albeu.com.

Afro tre mijë vjet pas krijimit të “Odisesë”, ideja e lashtë që lidh mikpritjen me respektin dhe drejtësinë vazhdon të përcjellë një mesazh të fortë për shoqërinë moderne.

Në epin e njohur të Homerit shfaqet i ashtuquajturi “Ligji i Zeusit”, një parim me peshë të jashtëzakonshme në Greqinë e lashtë. Besohej se kushdo që e shkelte atë mund të ndëshkohej drejtpërdrejt nga perënditë.

Ky rregull përbën edhe një nga motivet kryesore të filmit të ri “Odisea”, me regji të Christopher Nolan. Sipas regjisorit, shumë prej zhvillimeve të historisë mbështeten mbi një ide të thjeshtë, por thelbësore: të panjohurit duhen trajtuar me respekt.

“Ligji i Zeusit” nuk ishte një akt juridik i shkruar, siç janë ligjet bashkëkohore. Ai ishte një sistem normash morale që besohej se mbrohej nga Zeusi, hyjnia supreme e grekëve, dhe përfshinte mikpritjen, mbajtjen e betimeve, drejtësinë dhe mënyrën e sjelljes me njerëzit e panjohur.

Në themel të tij qëndronte “ksenia”. Sipas këtij detyrimi të shenjtë, i zoti i shtëpisë duhej t’i siguronte mysafirit ushqim, një vend për të qëndruar dhe mbrojtje, pa marrë parasysh identitetin apo prejardhjen e tij.

Në një intervistë për “Los Angeles Times”, Christopher Nolan e ka lidhur thelbin e këtij koncepti me atë që në ditët e sotme njihet si “rregulli i artë”.

“Është rregulli i artë: sillu me të tjerët ashtu siç dëshiron që ata të sillen me ty. Pjesërisht sepse një njeri i zakonshëm mund të jetë një perëndi e maskuar, por edhe sepse vetëm kështu një shoqëri mund të funksionojë. Njerëzit duhet të udhëtojnë, të tregtojnë dhe shpesh varen nga mirësia e njerëzve krejtësisht të panjohur”, ka deklaruar Nolan, transmeton Telegrafi.

Megjithatë, “ksenia” nuk vendoste përgjegjësi vetëm mbi nikoqirin. Edhe ai që pranohej si mysafir duhej të respektonte disa detyrime.

Qëndrimi përtej kufijve të hijshëm, mungesa e respektit ndaj të zotit të shtëpisë ose përfitimi i padrejtë nga bujaria e tij shiheshin si cenim i një norme të shenjtë, ndaj edhe konsideroheshin të denja për ndëshkim.

“Keqpërdorimi i këtij rregulli ka pasoja të tmerrshme. Çdo hakmarrje ka çmimin e vet dhe dhuna është shprehja më e drejtpërdrejtë e saj”, ka shpjeguar Nolan.

Për këtë arsye, një pjesë e madhe e ngjarjeve të përshkruara në “Odise” mund të kuptohen si pasoja që vijnë nga zbatimi ose thyerja e këtij parimi të lashtë.

Figura e mbretit Menelau paraqet një prej modeleve më të qarta të respektimit të “ksenisë”. Kur Telemaku shkon në Spartë për të kërkuar të dhëna rreth babait të tij, Odiseut, mbreti e mirëpret me nderim, e ushqen dhe i jep informacione të vlefshme. Para largimit, ai e përcjell gjithashtu me dhurata.

Për grekët e botës së lashtë, kjo mënyrë e trajtimit të një mysafiri përfaqësonte shembullin ideal që duhej ndjekur.

Në skajin e kundërt qëndron ciklopi Polifem, i cili është një nga figurat negative më të njohura të gjithë rrëfimit. Udhëtarëve që hyjnë në shpellën e tij nuk u ofron strehim apo ushqim, por i sulmon dhe i ha.

Veprimi i Polifemit përbënte një prej shkeljeve më të rënda të “Ligjit të Zeusit”, ndërsa pasojat mbërrijnë shpejt dhe janë të dhunshme. Odiseu e verbon ciklopin dhe as prejardhja e tij si bir i Poseidonit nuk arrin ta mbrojë nga ndëshkimi.

Një tjetër dëshmi e respektimit të këtij rregulli jepet nga Eumeu, një bari i thjeshtë derrash. Pas bredhjeve të gjata, Odiseu kthehet në shtëpi i maskuar si lypës dhe pranohet prej tij.

Eumeu nuk e njeh identitetin e vërtetë të mysafirit, por megjithatë i siguron ushqim, strehë dhe përkujdesje, pa kërkuar asnjë shpërblim. Kjo sjellje e vendos atë mes personazheve më të ndershme dhe fisnike të eposit.

“Odisea” e bën të qartë se fajtorë nuk mund të ishin vetëm nikoqirët. Edhe mysafirët përballeshin me pasoja kur abuzonin me pritjen që u ofrohej.

Kur shokët e Odiseut mbërrijnë në ishullin e magjistares Kirke, ata fillimisht presin të mikpriten, por më pas e shpërdorojnë këtë bujari. Konsumojnë ushqim dhe pije pa masë, ndërsa nuk shfaqin respektin e kërkuar.

Kirke i dënon duke i kthyer në derra, në një skenë që është bërë ndër më të famshmet e mitologjisë greke.

Një ilustrim veçanërisht domethënës i “Ligjit të Zeusit” shfaqet që në nisje të historisë. Telemaku hap shtëpinë për një udhëtar të panjohur, i shërben ushqim dhe vetëm pasi e ka mikpritur e pyet për identitetin.

Më pas bëhet e ditur se vizitori nuk ishte një njeri i zakonshëm, por perëndesha Atena e maskuar.

Kjo e bën mesazhin e “Odisesë” të kuptueshëm edhe sot: askush nuk mund ta dijë me siguri se cilin person ka përballë, prandaj respektimi i të panjohurve shkon përtej mirësjelljes së zakonshme.

Në këndvështrimin e grekëve të lashtë, ky nuk ishte vetëm një standard i sjelljes së mirë. “Ligji i Zeusit” përcaktonte se kush do të fitonte miratimin e perëndive dhe kush do të ndëshkohej prej tyre.

The post Ligji i Zeusit” në “Odise”: Parimi i lashtë që përcaktonte shpërblimin ose ndëshkimin hyjnor appeared first on Albeu.com.

Afro tre mijë vjet pas krijimit të “Odisesë”, parimi i lashtë që lidhet me mikpritjen, respektin dhe drejtësinë vijon të përcjellë një mesazh të fuqishëm për shoqërinë moderne.

Në epin e njohur të Homerit ky parim paraqitet si “Ligji i Zeusit”. Në Greqinë e lashtë ai kishte një peshë kaq të madhe, sa njerëzit besonin se kushdo që e shkelte mund të ndëshkohej drejtpërdrejt nga perënditë.

Ky motiv është vendosur edhe në qendër të filmit të ri “Odisea”, me regji nga Christopher Nolan. Sipas tij, prapa shumë prej zhvillimeve të rrëfimit qëndron një normë e thjeshtë, por thelbësore: të panjohurit duhen trajtuar me respekt.

Çfarë përfaqësonte “Ligji i Zeusit”?

“Ligji i Zeusit” nuk ishte një ligj i kodifikuar në tekste juridike, siç ndodh me legjislacionin e sotëm. Ai ishte një sistem normash morale që besohej se mbrohej nga Zeusi, perëndia supreme e grekëve, dhe përfshinte mikpritjen, mbajtjen e betimeve, drejtësinë dhe mënyrën e sjelljes me të panjohurit.

Në themel të tij qëndronte “ksenia”. Sipas këtij rregulli të shenjtë, nikoqiri duhej t’i siguronte mysafirit ushqim, një vend për të qëndruar dhe mbrojtje, pa marrë parasysh identitetin apo prejardhjen e tij.

Në një intervistë për “Los Angeles Times”, Christopher Nolan e ka krahasuar kuptimin e këtij parimi me atë që sot njihet si “rregulli i artë”.

Nolan ka thënë se njeriu duhet t’i trajtojë të tjerët në të njëjtën mënyrë siç do të dëshironte të trajtohej vetë. Sipas tij, kjo lidhej pjesërisht me besimin se një person i zakonshëm mund të ishte një perëndi e maskuar, por edhe me faktin se një shoqëri mund të funksionojë vetëm mbi këtë bazë. Njerëzit duhet të udhëtojnë e të tregtojnë dhe, në shumë raste, janë të varur nga mirësia e personave krejtësisht të panjohur, ka deklaruar ai, transmeton Telegrafi.

Detyrime kishte edhe mysafiri

“Ksenia” nuk vendoste përgjegjësi vetëm mbi nikoqirin, ndonëse ky është një aspekt që shumë njerëz nuk e njohin. Edhe mysafiri duhej të zbatonte detyrime të caktuara.

Qëndrimi përtej kohës së përshtatshme, mungesa e respektit ndaj të zotit të shtëpisë apo abuzimi me mikpritjen shiheshin si shkelje të një norme të shenjtë dhe konsideroheshin të denja për ndëshkim.

Christopher Nolan ka shpjeguar se keqpërdorimi i këtij rregulli sillte pasoja të tmerrshme. Ai ka theksuar gjithashtu se çdo hakmarrje ka një çmim dhe se dhuna përbën formën më të drejtpërdrejtë të saj.

Për këtë arsye, një pjesë e madhe e ngjarjeve të “Odisesë” shfaqen si pasoja të drejtpërdrejta të zbatimit ose të shkeljes së këtij ligji të lashtë.

Menelau si modeli i nikoqirit ideal

Mbreti Menelau përbën një nga ilustrimet më të qarta të respektimit të “ksenisë”.

Telemaku shkon në Spartë për të kërkuar të dhëna rreth babait të tij, Odiseut. Menelau e mirëpret me nderim, i shtron ushqim, i jep informacione me vlerë dhe, kur vjen koha e largimit, e përcjell me dhurata.

Për grekët e botës së lashtë, kjo mënyrë e trajtimit të një mysafiri përfaqësonte shembullin ideal që duhej ndjekur.

Shkelja që i kushtoi shtrenjtë ciklopit Polifem

Në skajin e kundërt gjendet Polifemi, i cili është një prej figurave negative më të njohura të të gjithë rrëfimit.

Kur udhëtarët futen në shpellën e tij, ciklopi nuk u ofron mikpritje, por i sulmon dhe i ha. Ky veprim përbënte një nga cenimet më të rënda të “Ligjit të Zeusit”.

Pasojat janë të menjëhershme dhe brutale: Odiseu e verbon Polifemin. As prejardhja e tij si biri i Poseidonit nuk arrin ta mbrojë nga ndëshkimi.

Një bari i zakonshëm derrash i erdhi në ndihmë Odiseut

Respektimi i këtij parimi ilustrohet edhe nga Eumeu, bariu i thjeshtë i derrave. Pas endjeve të gjata, Odiseu kthehet në shtëpi i maskuar si lypës dhe pranohet prej tij.

Eumeu nuk e njeh identitetin e vërtetë të vizitorit, por megjithatë i siguron ushqim, strehë dhe kujdes, pa kërkuar asgjë si shpërblim.

Kjo sjellje e bën atë një nga personazhet më të ndershme dhe fisnike të eposit.

Faji mund të binte edhe mbi mysafirët

Përmes “Odisesë” bëhet e qartë se përgjegjësia për respektimin e rregullit nuk u takonte vetëm nikoqirëve.

Shokët e Odiseut, pasi mbërrijnë në ishullin e magjistares Kirke, presin të mikpriten. Më pas, megjithatë, ata abuzojnë me këtë mikpritje, e teprojnë me ushqimin dhe pijen dhe nuk shfaqin respektin që kërkohej.

Si pasojë, Kirke i kthen ata në derra, duke krijuar kështu një nga skenat më të famshme të mitologjisë greke.

Mesazhi mijëravjeçar që nuk e ka humbur aktualitetin

Një tjetër rast domethënës i zbatimit të “Ligjit të Zeusit” shfaqet që në nisje të rrëfimit. Telemaku hap dyert e shtëpisë për një udhëtar të panjohur, e ushqen dhe vetëm pasi e ka pritur e pyet për identitetin.

Më pas bëhet e ditur se ky mysafir ishte perëndesha Atena, e cila kishte marrë pamjen e një njeriu të zakonshëm.

Kjo është arsyeja pse porosia e “Odisesë” vazhdon të kuptohet edhe sot: askush nuk mund ta dijë me siguri se kush është personi që ka përballë, ndaj respekti për të panjohurin shkon përtej mirësjelljes së zakonshme.

Në këndvështrimin e grekëve të lashtë, nuk bëhej fjalë thjesht për sjellje të mirë. Ishte një rregull që vendoste se kush do të merrte favorin e perëndive dhe kush do të ndëshkohej prej tyre.

The post Ligji i Zeusit” në “Odise”: Parimi i lashtë që përcaktonte favorin ose ndëshkimin e perëndive appeared first on Albeu.com.

Megjithëse nga koha e krijimit të “Odisesë” kanë kaluar gati tre mijë vjet, një prej parimeve morale të këtij eposi të Homerit mbetet ende i rëndësishëm për shoqërinë moderne. I njohur si “Ligji i Zeusit”, ai lidhej me respektin ndaj të huajve, mikpritjen dhe drejtësinë, ndërsa shkelja e tij besohej se sillte ndëshkimin e perëndive.

Ky parim është një prej ideve qendrore të filmit të ri “Odisea”, me regji të Christopher Nolan. Sipas regjisorit, shumë prej ngjarjeve të rrëfyera në vepër shpjegohen përmes një rregulli themelor: të panjohurit duhen trajtuar me respekt.

“Ligji i Zeusit” nuk ishte një ligj i shkruar, siç kuptohen ligjet në ditët e sotme. Ai përfaqësonte një kod moral nën mbrojtjen e Zeusit, hyjnisë supreme të grekëve, dhe përfshinte detyrime që kishin të bënin me mikpritjen, betimet, drejtësinë dhe sjelljen ndaj të huajve.

Thelbi i këtij sistemi ishte “ksenia”, një normë e shenjtë sipas së cilës nikoqiri duhet t’i siguronte çdo mysafiri ushqim, strehë dhe mbrojtje, pa marrë parasysh identitetin apo vendin nga vinte.

Në një intervistë për “Los Angeles Times”, Christopher Nolan e lidhi këtë parim me atë që sot njihet si “rregulli i artë”.

“Është rregulli i artë: sillu me të tjerët ashtu siç dëshiron që ata të sillen me ty. Pjesërisht sepse një njeri i zakonshëm mund të jetë një perëndi e maskuar, por edhe sepse vetëm kështu një shoqëri mund të funksionojë. Njerëzit duhet të udhëtojnë, të tregtojnë dhe shpesh varen nga mirësia e njerëzve krejtësisht të panjohur”, ka deklaruar Nolan, transmeton Telegrafi.

Megjithatë, detyrimet e “ksenisë” nuk u përkisnin vetëm nikoqirëve. Edhe mysafiri duhej të sillej me maturi dhe respekt ndaj atij që e kishte pranuar.

Një i ftuar që përfitonte nga bujaria, zgjaste qëndrimin përtej kufijve të hijeshisë ose sillej keq me nikoqirin, konsiderohej shkelës i një norme të shenjtë dhe mund të përballej me ndëshkim.

“Keqpërdorimi i këtij rregulli ka pasoja të tmerrshme. Çdo hakmarrje ka çmimin e vet dhe dhuna është shprehja më e drejtpërdrejtë e saj”, është shprehur Nolan.

Për këtë arsye, një pjesë e madhe e ngjarjeve në “Odise” paraqiten si rezultat i respektimit ose i shkeljes së këtij kodi të lashtë.

Mbretit Menelau i atribuohet një prej shembujve më të qartë të mikpritjes ideale. Kur Telemaku shkon në Spartë për të mësuar më shumë për të atin, Odiseun, ai pritet me nderim, ushqehet, merr informacione të rëndësishme dhe në fund përcillet me dhurata.

Për shoqërinë e lashtë greke, kjo ishte mënyra e përsosur se si duhej trajtuar një mysafir.

Një figurë krejtësisht e kundërt është Polifemi. Kur udhëtarët hyjnë në shpellën e tij, ciklopi nuk u ofron strehim apo mbrojtje, por i sulmon dhe i ha. Kjo përbënte një nga shkeljet më të rënda të “Ligjit të Zeusit”.

Pasojat nuk vonojnë. Odiseu e verbon Polifemin dhe, pavarësisht se ciklopi ishte biri i Poseidonit, ai nuk i shpëton ndëshkimit.

Një tjetër shembull i rëndësishëm është Eumeu, bariu i thjeshtë i derrave. Kur Odiseu kthehet në shtëpi pas endjeve të gjata, i maskuar si lypës, Eumeu e pret pa e ditur identitetin e vërtetë të tij.

Ai i siguron ushqim, strehim dhe kujdes, pa kërkuar asgjë në këmbim. Kjo sjellje e bën Eumeun një prej personazheve më të ndershme dhe fisnike të eposit.

Por “Odisea” tregon se jo gjithmonë fajtor ishte nikoqiri. Kur shokët e Odiseut mbërrijnë në ishullin e magjistares Kirke, ata marrin mikpritje, por më pas e teprojnë me ushqimin dhe pijen dhe nuk tregojnë respektin e duhur.

Si ndëshkim, Kirke i shndërron në derra, në një prej skenave më të njohura të mitologjisë greke.

Një nga rastet më domethënëse shfaqet që në fillim të rrëfimit. Telemaku pranon në shtëpi një udhëtar të panjohur, i shërben ushqim dhe vetëm më pas e pyet për identitetin e tij.

Më vonë mësohet se mysafiri ishte perëndesha Atena, e cila ishte shfaqur e maskuar si një njeri i zakonshëm.

Kjo ngjarje e përmbledh mesazhin e “Odisesë”, i cili mbetet i kuptueshëm edhe sot: askush nuk mund ta dijë me siguri se kush ndodhet përballë tij, ndaj respekti për të panjohurin është shumë më tepër se një akt i thjeshtë mirësjelljeje.

Për grekët e lashtë, “Ligji i Zeusit” ishte një rregull themelor i jetës dhe jo vetëm një normë sjelljeje. Sipas tij përcaktohej se kush do të gëzonte favorin e perëndive dhe kush do të përballej me ndëshkimin e tyre.

The post Ligji i Zeusit” në “Odise”: Parimi i lashtë i mikpritjes që vazhdon të vlejë edhe sot appeared first on Albeu.com.

Afro tre mijë vjet pas krijimit të “Odisesë”, parimi i lashtë që lidhet me mikpritjen, respektin dhe drejtësinë vazhdon të përcjellë një mesazh të fuqishëm për shoqërinë moderne.

Në epin e njohur të Homerit përmendet i ashtuquajturi “Ligji i Zeusit”, një rregull me rëndësi të veçantë në Greqinë e lashtë. Besohej se kushdo që e shkelte atë rrezikonte të ndëshkohej drejtpërdrejt nga perënditë.

Ky parim është edhe në qendër të filmit të ri “Odisea” nga regjisori Christopher Nolan. Sipas tij, prapa një pjese të madhe të ngjarjeve të veprës qëndron një ide e thjeshtë, por thelbësore: të huajt duhen trajtuar me respekt.

Çfarë përfaqësonte “Ligji i Zeusit”?

“Ligji i Zeusit” nuk ishte një ligj i shkruar në kode juridike, siç ndodh sot. Ai përbëhej nga norma morale që besohej se mbroheshin nga Zeusi, perëndia supreme e grekëve, dhe rregullonte mikpritjen, drejtësinë, respektimin e betimeve dhe marrëdhëniet me njerëzit e panjohur.

Në themel të tij qëndronte “ksenia”, një parim i shenjtë që e detyronte nikoqirin t’i siguronte mysafirit ushqim, strehë dhe mbrojtje, pa marrë parasysh identitetin ose prejardhjen e tij.

Në një intervistë për “Los Angeles Times”, Christopher Nolan ka thënë se kuptimi i këtij parimi është i ngjashëm me atë që sot njihet si “rregulli i artë”.

Sipas Nolanit, njeriu duhet t’i trajtojë të tjerët në të njëjtën mënyrë siç dëshiron të trajtohet prej tyre. Arsyeja ishte pjesërisht besimi se pas pamjes së një njeriu të zakonshëm mund të fshihej një perëndi, por edhe nevoja që shoqëria të funksiononte. Njerëzit duhej të udhëtonin e të tregtonin dhe, në shumë raste, mbështeteshin te mirësia e personave krejtësisht të panjohur, ka deklaruar regjisori, transmeton Telegrafi.

Detyrime kishte edhe mysafiri

“Ksenia” nuk vendoste përgjegjësi vetëm mbi nikoqirin, ndonëse ky aspekt nuk njihet nga shumë njerëz. Edhe personi që pranohej si mysafir duhej të respektonte disa rregulla.

Qëndrimi përtej kohës së hijshme, mungesa e respektit ndaj nikoqirit ose shpërdorimi i mikpritjes cilësoheshin si cenim i një norme të shenjtë, për të cilin mysafiri meritonte dënim.

Nolan ka shpjeguar se abuzimi me këtë parim sillte pasoja të tmerrshme, ndërsa çdo akt hakmarrjeje kishte koston e vet dhe dhuna përbënte shfaqjen më të drejtpërdrejtë të saj.

Për këtë arsye, një pjesë e madhe e episodeve të “Odisesë” zhvillohen si rrjedhojë e zbatimit ose e shkeljes së këtij ligji të lashtë.

Menelau si shembull i mikpritësit ideal

Mbreti Menelau përbën një prej rasteve më të qarta të respektimit të “ksenisë”.

Gjatë kërkimit të të dhënave për të atin, Odiseun, Telemaku shkon në Spartë. Menelau e mirëpret me nderim, i shtron ushqim, i jep informacione me vlerë dhe, kur ai largohet, e përcjell me dhurata.

Për grekët e botës së lashtë, kjo mënyrë e trajtimit të një mysafiri përfaqësonte modelin ideal që duhej ndjekur.

Çmimi i rëndë që pagoi ciklopi Polifem

Në skajin e kundërt gjendet Polifemi, i cili paraqitet si një nga shembujt negativë më të njohur të gjithë rrëfimit.

Ciklopi nuk u ofron mikpritje udhëtarëve që futen në shpellën e tij, por i sulmon dhe i ha ata. Veprimi i tij konsiderohej ndër cenimet më të rënda të “Ligjit të Zeusit”.

Pasojat janë të menjëhershme dhe brutale: Odiseu e verbon Polifemin. As prejardhja e tij si bir i Poseidonit nuk arrin ta mbrojë nga ndëshkimi.

Një bari i zakonshëm derrash i dha strehë Odiseut

Respektimi i këtij rregulli shfaqet edhe te Eumeu, bariu i thjeshtë i derrave. Pas udhëtimeve të gjata, Odiseu kthehet në shtëpi i maskuar si lypës dhe pranohet prej tij.

Megjithëse nuk e njeh identitetin e vërtetë të të ardhurit, Eumeu kujdeset për të, i jep ushqim dhe strehim, pa kërkuar asgjë si shpërblim.

Kjo sjellje e rendit Eumeun mes figurave më të ndershme dhe më fisnike të eposit.

Faj kishin edhe ata që priteshin si mysafirë

Përmes “Odisesë” bëhet e qartë se barra e përgjegjësisë nuk u takonte vetëm nikoqirëve.

Shokët e Odiseut, pasi mbërrijnë në ishullin e magjistares Kirke, presin të mirëpriten, por më pas abuzojnë me mikpritjen. Ata konsumojnë ushqim dhe pije pa masë dhe nuk tregojnë respektin e kërkuar.

Si dënim, Kirke i kthen ata në derra, në një episod që është bërë ndër skenat më të famshme të mitologjisë greke.

Një parim mijëravjeçar me domethënie edhe sot

Që në nisje të rrëfimit gjendet një nga ilustrimet më kuptimplota të “Ligjit të Zeusit”. Telemaku hap dyert e shtëpisë për një udhëtar që nuk e njeh, i shërben ushqim dhe vetëm pasi e ka mirëpritur interesohet për identitetin e tij.

Më pas mësohet se personi i panjohur ishte perëndesha Atena, e cila kishte marrë pamjen e një njeriu të zakonshëm.

Kjo e bën mesazhin e “Odisesë” të kuptueshëm edhe në kohët e sotme: askush nuk mund ta dijë me siguri se cilin ka përballë, prandaj respektimi i të panjohurit shkon përtej mirësjelljes së zakonshme.

Në Greqinë e lashtë, ky parim nuk shihej thjesht si normë e sjelljes së mirë. Ai përcaktonte se cilët njerëz do të fitonin favorin e perëndive dhe cilët do të përballeshin me ndëshkimin e tyre.

The post Ligji i Zeusit” në “Odise”: Parimi i lashtë që përcaktonte shpërblimin ose dënimin hyjnor appeared first on Albeu.com.

Edhe pas afro tre mijë vjetësh, parimi i lashtë që lidhet me mikpritjen, respektin dhe drejtësinë vazhdon të përcjellë një mesazh të fuqishëm për shoqërinë moderne.

Mes rregullave morale të përshkruara në “Odise”, epin e njohur të Homerit, njëri prej tyre shihet ende si veçanërisht aktual. Ai njihet si “Ligji i Zeusit” dhe në Greqinë e lashtë konsiderohej aq i shenjtë, sa shkelja e tij besohej se sillte ndëshkimin e drejtpërdrejtë të perëndive.

Ky parim është edhe në qendër të filmit të ri “Odisea”, me regji të Christopher Nolan. Sipas regjisorit, shumë prej ngjarjeve të rrëfimit lidhen me një ide themelore: të huajt duhet të trajtohen me respekt.

“Ligji i Zeusit” nuk ishte një normë e shkruar në ndonjë kod juridik. Ai përbënte një sistem rregullash morale nën mbrojtjen e Zeusit, hyjnisë supreme të grekëve, dhe përfshinte mikpritjen, respektimin e betimeve, drejtësinë dhe mënyrën e sjelljes ndaj njerëzve të panjohur.

Baza e këtij parimi ishte “ksenia”, një detyrim i shenjtë sipas të cilit nikoqiri duhej t’i siguronte çdo mysafiri ushqim, strehim dhe mbrojtje, pa marrë parasysh identitetin apo prejardhjen e tij.

Në një intervistë për “Los Angeles Times”, Christopher Nolan e ka lidhur këtë ide me atë që sot njihet si “rregulli i artë”.

“Është rregulli i artë: sillu me të tjerët ashtu siç dëshiron që ata të sillen me ty. Pjesërisht sepse një njeri i zakonshëm mund të jetë një perëndi e maskuar, por edhe sepse vetëm kështu një shoqëri mund të funksionojë. Njerëzit duhet të udhëtojnë, të tregtojnë dhe shpesh varen nga mirësia e njerëzve krejtësisht të panjohur”, ka thënë Nolan, transmeton Telegrafi.

Megjithatë, detyrimet e “ksenisë” nuk i përkisnin vetëm atij që priste mysafirin. Edhe vizitori duhej të sillej me përgjegjësi dhe respekt.

Një mysafir që shfrytëzonte në mënyrë abuzive mikpritjen, zgjaste qëndrimin përtej kufijve të hijeshisë ose sillej keq me nikoqirin, llogaritej se kishte cenuar një normë të shenjtë dhe duhej të përballej me pasojat.

“Keqpërdorimi i këtij rregulli ka pasoja të tmerrshme. Çdo hakmarrje ka çmimin e vet dhe dhuna është shprehja më e drejtpërdrejtë e saj”, ka shpjeguar Nolan.

Shumë prej episodeve të “Odisesë” ndërtohen pikërisht mbi pasojat që vijnë nga respektimi ose shkelja e këtij parimi.

Një figurë që mishëron nikoqirin ideal është mbreti Menelau. Kur Telemaku shkon në Spartë për të mësuar më shumë për babanë e tij, Odiseun, ai pritet me nderim. Menelau i siguron ushqim, i përcjell të dhëna të rëndësishme dhe në fund e përcjell me dhurata.

Për grekët e lashtë, kjo ishte mënyra shembullore se si duhej trajtuar një mysafir.

Në krahun e kundërt qëndron ciklopi Polifem, një prej shkelësve më të njohur të këtij rregulli. Në vend që t’u ofrojë strehë udhëtarëve që hyjnë në shpellën e tij, ai i sulmon dhe i ha.

Ky veprim përbënte një nga shkeljet më të rënda të “Ligjit të Zeusit”. Pasojat nuk vonojnë: Odiseu e verbon Polifemin dhe as fakti që ciklopi ishte biri i Poseidonit nuk e mbron nga ndëshkimi.

Një shembull tjetër i mikpritjes së sinqertë është Eumeu, bariu i derrave. Kur Odiseu kthehet në shtëpi pas udhëtimeve të gjata, i maskuar si lypës, Eumeu e pret pa e ditur identitetin e tij të vërtetë.

Ai i jep ushqim, strehim dhe kujdes, pa kërkuar asgjë në këmbim. Për këtë arsye, Eumeu paraqitet si një nga personazhet më të ndershme dhe fisnike të eposit.

Edhe shokët e Odiseut tregojnë se jo gjithmonë mysafirët respektonin detyrimet e tyre. Kur mbërrijnë në ishullin e magjistares Kirke, ata presin të mirëpriten, por më pas e shpërdorojnë mikpritjen e saj duke e tepruar me ushqimin dhe pijen dhe duke mos treguar respektin e duhur.

Ndëshkimi i tyre është një nga skenat më të njohura të mitologjisë greke: Kirke i shndërron në derra.

Që në fillim të rrëfimit shfaqet një tjetër episod domethënës. Telemaku pranon në shtëpi një udhëtar të panjohur, i shërben ushqim dhe vetëm më pas e pyet për identitetin e tij.

Më vonë kuptohet se ky mysafir ishte në të vërtetë perëndesha Atena, e cila ishte maskuar si një njeri i zakonshëm.

Kjo e bën mesazhin e “Odisesë” të kuptueshëm edhe sot: askush nuk mund ta dijë me siguri se kush ndodhet përballë tij, ndaj respekti për të panjohurin është shumë më tepër se një gjest mirësjelljeje.

Për grekët e lashtë, “Ligji i Zeusit” nuk ishte thjesht një normë sjelljeje. Ai përcaktonte nëse një person do të gëzonte favorin e perëndive apo do të përballej me ndëshkimin e tyre.

The post Ligji i Zeusit” në “Odise”: Parimi i lashtë i mikpritjes që sillte bekim ose ndëshkim hyjnor appeared first on Albeu.com.

Afro tre mijë vjet pas krijimit të “Odisesë”, parimi i lashtë mbi mikpritjen, respektin dhe drejtësinë vijon të përcjellë një mesazh të fuqishëm për shoqërinë moderne.

Në epin e njohur të Homerit spikat i ashtuquajturi “Ligji i Zeusit”, një rregull me rëndësi të jashtëzakonshme në Greqinë e lashtë. Besohej se kushdo që e shkelte atë rrezikonte të ndëshkohej drejtpërdrejt nga perënditë.

Ky motiv zë një vend qendror edhe në filmin e ri “Odisea”, me regji të Christopher Nolan. Sipas regjisorit, prapa shumë zhvillimeve të historisë qëndron një parim sa i thjeshtë, aq edhe i fuqishëm: të huajt duhet të trajtohen me respekt.

Çfarë përfaqësonte “Ligji i Zeusit”?

“Ligji i Zeusit” nuk ishte një kod i shkruar në libra juridikë, siç janë ligjet bashkëkohore. Ai përbëhej nga norma morale që besohej se mbroheshin nga Zeusi, perëndia supreme e grekëve, dhe përfshinte mikpritjen, drejtësinë, mbajtjen e betimeve dhe mënyrën e sjelljes me njerëzit e panjohur.

Në themel të këtij parimi qëndronte “ksenia”. Sipas këtij rregulli të shenjtë, nikoqiri kishte për detyrë t’i siguronte mysafirit ushqim, strehë dhe mbrojtje, pa marrë parasysh identitetin ose prejardhjen e tij.

Në një intervistë për “Los Angeles Times”, Christopher Nolan ka thënë se kuptimi i kësaj norme të lashtë përkon me atë që sot njihet si “rregulli i artë”.

“Është rregulli i artë: sillu me të tjerët ashtu siç dëshiron që ata të sillen me ty. Pjesërisht sepse një njeri i zakonshëm mund të jetë një perëndi e maskuar, por edhe sepse vetëm kështu një shoqëri mund të funksionojë. Njerëzit duhet të udhëtojnë, të tregtojnë dhe shpesh varen nga mirësia e njerëzve krejtësisht të panjohur”, ka deklaruar Nolan, transmeton Telegrafi.

Detyrime kishte edhe mysafiri

“Ksenia” nuk vendoste përgjegjësi vetëm mbi nikoqirin, ndonëse ky aspekt është më pak i njohur. Edhe personi që pranohej si mysafir duhej të respektonte disa detyrime.

Qëndrimi përtej kohës së hijshme, mungesa e respektit ndaj nikoqirit ose abuzimi me bujarinë e tij cilësoheshin si shkelje të një norme të shenjtë dhe konsideroheshin të denja për ndëshkim.

“Keqpërdorimi i këtij rregulli ka pasoja të tmerrshme. Çdo hakmarrje ka çmimin e vet dhe dhuna është shprehja më e drejtpërdrejtë e saj”, ka shpjeguar Nolan.

Për këtë arsye, një pjesë e madhe e ngjarjeve të “Odisesë” shfaqen si rrjedhojë e respektimit ose e shkeljes së këtij ligji të lashtë.

Menelau si modeli i nikoqirit

Mbreti Menelau paraqet një prej shembujve më të qartë të zbatimit të “ksenisë”.

Gjatë udhëtimit për të gjetur të dhëna mbi të atin, Odiseun, Telemaku mbërrin në Spartë. Menelau e mirëpret me nderim, e ushqen, i jep informacione të vlefshme dhe, kur ai largohet, e përcjell me dhurata.

Për grekët e botës së lashtë, kjo ishte mënyra ideale se si duhej trajtuar një mysafir.

Polifemi dhe çmimi i rëndë i shkeljes

Në skajin e kundërt qëndron ciklopi Polifem, një nga figurat negative më të njohura të të gjithë rrëfimit.

Udhëtarët hyjnë në shpellën e tij, por në vend që të mirëpriten, ata sulmohen dhe hahen prej ciklopit. Veprimi i Polifemit përbënte një ndër shkeljet më të rënda të “Ligjit të Zeusit”.

Pasojat vijnë shpejt dhe janë brutale: Odiseu e verbon Polifemin. As prejardhja e tij si bir i Poseidonit nuk arrin ta mbrojë nga ndëshkimi.

Mikpritja e një bariu të thjeshtë shpëtoi Odiseun

Respektimi i këtij parimi mishërohet edhe nga Eumeu, bariu i thjeshtë i derrave. Pas endjeve të gjata, Odiseu kthehet në shtëpi i maskuar si lypës dhe pranohet prej tij.

Eumeu nuk e njeh identitetin e vërtetë të të ardhurit, por megjithatë i siguron ushqim, strehë dhe përkujdesje, pa kërkuar asgjë si shpërblim.

Kjo sjellje e vendos atë mes personazheve më fisnike dhe më të ndershme të eposit.

Edhe mysafirët mund të ishin fajtorë

Përgjegjësia në “Odise” nuk u takon vetëm atyre që presin të huajt. Edhe mysafirët mund ta shkelnin rregullin e shenjtë.

Pasi mbërrijnë në ishullin e magjistares Kirke, shokët e Odiseut mirëpriten, por më pas abuzojnë me këtë mikpritje. Ata e teprojnë me ushqimin dhe pijen, ndërsa nuk shfaqin respektin e nevojshëm.

Si ndëshkim, Kirke i kthen në derra, duke krijuar një prej skenave më të famshme të mitologjisë greke.

Një porosi mijëravjeçare me kuptim edhe sot

Një rast veçanërisht domethënës i zbatimit të “Ligjit të Zeusit” paraqitet që në nisje të rrëfimit. Telemaku hap dyert e shtëpisë për një udhëtar të panjohur, e ushqen dhe vetëm më pas interesohet për identitetin e tij.

Më vonë bëhet e ditur se i huaji ishte në të vërtetë perëndesha Atena, e cila kishte marrë pamjen e një njeriu të zakonshëm.

Kjo është arsyeja pse porosia e “Odisesë” mbetet e kuptueshme edhe në ditët e sotme: askush nuk mund ta dijë me siguri se kush është personi që ka përballë, ndaj respekti për të panjohurin shkon përtej mirësjelljes së zakonshme.

Në këndvështrimin e grekëve të lashtë, nuk bëhej fjalë thjesht për sjellje të mirë. Ky ishte një rregull që përcaktonte se cilët njerëz do të fitonin favorin e perëndive dhe cilët do të përballeshin me ndëshkimin e tyre.

The post Ligji i Zeusit” në “Odise”: Parimi i lashtë që shpërblente respektin dhe ndëshkonte shkelësit appeared first on Albeu.com.

Gati tre mijë vjet pas krijimit të “Odisesë”, parimi i lashtë që lidhej me mikpritjen, respektin dhe drejtësinë vazhdon të përcjellë një mesazh të fuqishëm edhe në botën moderne.

Në epin e famshëm të Homerit, ky parim njihet si “Ligji i Zeusit”. Për grekët e lashtë ai kishte një rëndësi aq të madhe, sa besohej se kushdo që e shkelte mund të ndëshkohej drejtpërdrejt nga perënditë.

Ky motiv zë një vend qendror edhe në filmin e ri “Odisea”, me regji të Christopher Nolan. Sipas regjisorit, pas shumë prej ngjarjeve të veprës qëndron një rregull sa i thjeshtë, aq edhe i fuqishëm: të huajt duhet të trajtohen me respekt.

“Ligji i Zeusit” nuk ishte një ligj i shkruar në libra juridikë, siç ndodh me legjislacionin e sotëm. Ai përbëhej nga një grup normash morale të vendosura nën mbrojtjen e Zeusit, perëndisë supreme të grekëve, dhe përfshinte mikpritjen, mbajtjen e betimeve, drejtësinë dhe mënyrën e sjelljes me njerëzit e panjohur.

Në themel të tij qëndronte “ksenia”. Sipas këtij detyrimi të shenjtë, nikoqiri duhej t’i siguronte çdo mysafiri ushqim, strehë dhe mbrojtje, pa marrë parasysh identitetin apo vendin nga vinte.

Në një intervistë për “Los Angeles Times”, Christopher Nolan ka thënë se kuptimi i këtij parimi përputhet me atë që në ditët e sotme quhet “rregulli i artë”.

“Është rregulli i artë: sillu me të tjerët ashtu siç dëshiron që ata të sillen me ty. Pjesërisht sepse një njeri i zakonshëm mund të jetë një perëndi e maskuar, por edhe sepse vetëm kështu një shoqëri mund të funksionojë. Njerëzit duhet të udhëtojnë, të tregtojnë dhe shpesh varen nga mirësia e njerëzve krejtësisht të panjohur”, ka deklaruar Nolan, transmeton Telegrafi.

Megjithatë, “ksenia” nuk vendoste detyrime vetëm mbi nikoqirin. Edhe personi që pranohej si mysafir duhej të respektonte disa përgjegjësi.

Abuzimi me mikpritjen, zgjatja e qëndrimit përtej asaj që konsiderohej e hijshme ose mungesa e respektit ndaj nikoqirit shiheshin si shkelje të një norme të shenjtë, për të cilën mysafiri meritonte të ndëshkohej.

“Keqpërdorimi i këtij rregulli ka pasoja të tmerrshme. Çdo hakmarrje ka çmimin e vet dhe dhuna është shprehja më e drejtpërdrejtë e saj”, ka shpjeguar Nolan.

Për këtë arsye, një pjesë e madhe e ngjarjeve të “Odisesë” shfaqen si shpërblime ose pasoja që burojnë nga respektimi apo shkelja e këtij ligji të lashtë.

Mbreti Menelau përfaqëson një nga modelet më të qarta të zbatimit të “ksenisë”. Kur Telemaku shkon në Spartë për të kërkuar të dhëna rreth babait të tij, Odiseut, Menelau e mirëpret me nderim, i shtron ushqim dhe ndan me të informacione të vlefshme. Para largimit, ai e përcjell gjithashtu me dhurata.

Për shoqërinë e Greqisë së lashtë, kjo mënyrë e trajtimit të mysafirit përbënte shembullin ideal që duhej ndjekur.

Në skajin e kundërt qëndron ciklopi Polifem, një prej figurave negative më të njohura të gjithë rrëfimit. Udhëtarët që hyjnë në shpellën e tij nuk priten si mysafirë, por sulmohen dhe hahen prej tij, duke e bërë sjelljen e Polifemit një nga shkeljet më të rënda të “Ligjit të Zeusit”.

Pasojat janë të menjëhershme dhe brutale: Odiseu e verbon Polifemin. As prejardhja e tij si bir i Poseidonit nuk arrin ta mbrojë nga ndëshkimi.

Një tjetër rast ku ky rregull respektohet lidhet me Eumeun, bariun e thjeshtë të derrave. Pas endjeve të gjata, Odiseu kthehet në shtëpi i maskuar si lypës dhe pranohet prej tij.

Edhe pse nuk e njeh identitetin e vërtetë të mysafirit, Eumeu i jep ushqim, strehë dhe përkujdesje, pa kërkuar asgjë si shpërblim. Kjo sjellje e rendit atë mes personazheve më të ndershme dhe më fisnike të eposit.

Por “Odisea” e bën të qartë se faji nuk u përkiste vetëm nikoqirëve. Kur shokët e Odiseut mbërrijnë në ishullin e magjistares Kirke, ata kërkojnë të mirëpriten, por më pas abuzojnë me mikpritjen që u ofrohet.

Ata e teprojnë me ushqimin dhe pijen, ndërsa nuk tregojnë respektin e nevojshëm. Si ndëshkim, Kirke i shndërron në derra, në një skenë që është bërë ndër më të njohurat e mitologjisë greke.

Një nga paraqitjet më kuptimplota të “Ligjit të Zeusit” gjendet që në nisje të rrëfimit. Telemaku hap shtëpinë për një udhëtar të panjohur, e ushqen dhe vetëm pasi e ka mirëpritur e pyet për identitetin.

Më pas bëhet e ditur se udhëtari ishte perëndesha Atena, e cila ishte fshehur pas pamjes së një njeriu të zakonshëm.

Kështu, mësimi i “Odisesë” mbetet i kuptueshëm edhe sot: askush nuk mund ta dijë me siguri se kë ka përballë, prandaj respekti për të panjohurin shkon përtej mirësjelljes së zakonshme.

Për grekët e lashtë, ky nuk ishte vetëm një standard sjelljeje të mirë. “Ligji i Zeusit” përcaktonte se kush do të fitonte favorin e perëndive dhe kush do të ndëshkohej prej tyre.

The post “Ligji i Zeusit” në “Odise” mbetet aktual pas gati tre mijë vjetësh: Parimi që shpërblehej ose dënohej nga perënditë appeared first on Albeu.com.

Afro tre mijë vjet pas krijimit të “Odisesë”, një prej parimeve të përshkruara në epin e Homerit vazhdon të tingëllojë aktual. I njohur si “Ligji i Zeusit”, ky rregull lidhej me mikpritjen, respektin dhe drejtësinë, ndërsa grekët e lashtë besonin se perënditë ndëshkonin këdo që e shkelte.

Ky parim zë një vend qendror edhe në filmin e ri “Odisea”, me regji të Christopher Nolan. Sipas regjisorit, pas shumë prej ngjarjeve të veprës qëndron një ide sa e thjeshtë, aq edhe e fuqishme: të huajt duhen trajtuar me respekt.

“Ligji i Zeusit” nuk ishte një normë e shkruar në libra juridikë, siç janë ligjet e kohëve moderne. Ai përbëhej nga një sistem rregullash morale që besohej se mbroheshin nga Zeusi, perëndia supreme e grekëve, dhe përfshinte mikpritjen, mbajtjen e betimeve, drejtësinë dhe qëndrimin ndaj njerëzve të panjohur.

Në themel të këtij ligji qëndronte “ksenia”. Sipas këtij detyrimi të shenjtë, nikoqiri duhej t’i siguronte mysafirit ushqim, strehë dhe mbrojtje, pa marrë parasysh identitetin apo prejardhjen e tij.

Në një intervistë për “Los Angeles Times”, Christopher Nolan e ka krahasuar kuptimin e këtij parimi me atë që në ditët e sotme njihet si “rregulli i artë”.

“Është rregulli i artë: sillu me të tjerët ashtu siç dëshiron që ata të sillen me ty. Pjesërisht sepse një njeri i zakonshëm mund të jetë një perëndi e maskuar, por edhe sepse vetëm kështu një shoqëri mund të funksionojë. Njerëzit duhet të udhëtojnë, të tregtojnë dhe shpesh varen nga mirësia e njerëzve krejtësisht të panjohur”, ka thënë Nolan, transmeton Telegrafi.

Megjithatë, “ksenia” nuk vendoste detyrime vetëm për personin që hapte dyert e shtëpisë. Edhe ai që pranohej si mysafir duhej të respektonte disa kufij dhe përgjegjësi.

Qëndrimi përtej kohës së arsyeshme, mungesa e respektit ndaj nikoqirit ose shpërdorimi i mikpritjes konsideroheshin shkelje të një norme të shenjtë dhe sillnin ndëshkim.

“Keqpërdorimi i këtij rregulli ka pasoja të tmerrshme. Çdo hakmarrje ka çmimin e vet dhe dhuna është shprehja më e drejtpërdrejtë e saj”, ka shpjeguar Nolan.

Për këtë arsye, një pjesë e madhe e episodeve të “Odisesë” mund të lexohet si një varg shpërblimesh ose pasojash që burojnë nga respektimi apo shkelja e këtij ligji të lashtë.

Menelau paraqitet si një prej modeleve më të qarta të nikoqirit ideal. Kur Telemaku shkon në Spartë për të kërkuar të dhëna rreth babait të tij, Odiseut, mbreti e mirëpret me nderim, e ushqen dhe i jep informacione me vlerë.

Në përfundim të vizitës, Menelau e përcjell Telemakun edhe me dhurata. Për shoqërinë e Greqisë së lashtë, kjo ishte pikërisht mënyra shembullore se si duhej trajtuar një mysafir.

Krejt të kundërtën përfaqëson ciklopi Polifem, një nga figurat negative më të njohura të gjithë rrëfimit. Në vend që t’u ofrojë mikpritje udhëtarëve që futen në shpellën e tij, ai i sulmon dhe i ha.

Veprimi i Polifemit përbënte një prej shkeljeve më të rënda të “Ligjit të Zeusit”. Pasoja vjen shpejt dhe është brutale: Odiseu e verbon ciklopin, ndërsa as prejardhja e tij si bir i Poseidonit nuk e mbron nga ndëshkimi.

Një shembull tjetër i respektimit të “ksenisë” është Eumeu, bariu i thjeshtë i derrave. Pas endjeve të gjata, Odiseu kthehet në shtëpi i maskuar si lypës dhe pranohet prej tij.

Eumeu nuk e njeh identitetin e vërtetë të vizitorit, por megjithatë i siguron ushqim, strehim dhe përkujdesje, pa kërkuar asgjë si shpërblim. Kjo sjellje e vendos atë mes personazheve më fisnike dhe më të ndershme të eposit.

“Odisea” e bën të qartë se edhe mysafirët mund të ishin fajtorë për shkeljen e rregullit. Kur shokët e Odiseut mbërrijnë në ishullin e magjistares Kirke, fillimisht presin të trajtohen me mikpritje, por më pas abuzojnë me të.

Ata konsumojnë ushqim dhe pije në mënyrë të tepruar dhe nuk tregojnë respektin që kërkohej. Kirke i ndëshkon duke i kthyer në derra, në një prej skenave më të famshme të mitologjisë greke.

Një tjetër episod domethënës shfaqet që në nisje të rrëfimit. Telemaku hap shtëpinë për një udhëtar të panjohur, i shërben ushqim dhe vetëm pasi e ka mirëpritur e pyet për identitetin.

Më pas bëhet e ditur se vizitori ishte perëndesha Atena, e cila ishte maskuar si një njeri i zakonshëm.

Kështu, edhe pas mijëra vjetësh, mesazhi i “Odisesë” mbetet lehtësisht i kuptueshëm: askush nuk mund ta dijë me siguri se cilin person ka përballë, prandaj respekti për të panjohurin shkon përtej mirësjelljes së zakonshme.

Për grekët e lashtë, kjo mënyrë sjelljeje nuk ishte vetëm shenjë edukate. Ajo përcaktonte se kush do të shpërblehej me favorin e perëndive dhe kush do të përballej me zemërimin dhe ndëshkimin e tyre.

The post “Ligji i Zeusit” në “Odise”: Parimi i lashtë që shpërblente respektin dhe dënonte abuzimin appeared first on Albeu.com.

Afro tre mijë vjet pas krijimit të “Odisesë”, parimi i lashtë që lidhet me mikpritjen, respektin dhe drejtësinë vazhdon të përcjellë një mesazh të fuqishëm për shoqërinë moderne.

Në epin e njohur të Homerit, i ashtuquajturi “Ligji i Zeusit” kishte një peshë të jashtëzakonshme për Greqinë e lashtë. Besohej se kushdo që e shkelte këtë rregull mund të ndëshkohej drejtpërdrejt nga perënditë.

Ky motiv zë një vend qendror edhe në filmin e ri “Odisea” të regjisorit Christopher Nolan. Sipas tij, prapa një pjese të madhe të ngjarjeve të veprës qëndron një parim sa i thjeshtë, aq edhe i rëndësishëm: të panjohurit duhen trajtuar me respekt.

“Ligji i Zeusit” nuk ishte një ligj i shkruar në kode apo libra juridikë, siç ndodh me legjislacionin e sotëm. Ai ishte një sistem normash morale që besohej se mbrohej nga Zeusi, perëndia supreme e grekëve, dhe përfshinte mikpritjen, drejtësinë, respektimin e betimeve dhe mënyrën e sjelljes ndaj të huajve.

Në themel të këtij parimi qëndronte “ksenia”. Sipas këtij rregulli të shenjtë, çdo nikoqir duhej t’i siguronte mysafirit ushqim, strehë dhe mbrojtje, pa marrë parasysh identitetin apo prejardhjen e tij.

Në një intervistë për “Los Angeles Times”, Christopher Nolan ka thënë se kuptimi i këtij parimi të lashtë mund të shpjegohet përmes asaj që sot njihet si “rregulli i artë”.

“Është rregulli i artë: sillu me të tjerët ashtu siç dëshiron që ata të sillen me ty. Pjesërisht sepse një njeri i zakonshëm mund të jetë një perëndi e maskuar, por edhe sepse vetëm kështu një shoqëri mund të funksionojë. Njerëzit duhet të udhëtojnë, të tregtojnë dhe shpesh varen nga mirësia e njerëzve krejtësisht të panjohur”, ka deklaruar Nolan, transmeton Telegrafi.

Megjithatë, detyrimet e “ksenisë” nuk rëndonin vetëm mbi nikoqirin, siç mund të mendohet. Edhe personi që pranohej si mysafir duhej të respektonte disa përgjegjësi.

Qëndrimi përtej kohës së hijshme, mungesa e respektit ndaj nikoqirit apo abuzimi me mikpritjen shiheshin si cenim i një rregulli të shenjtë. Për një shkelje të tillë, mysafiri konsiderohej se e meritonte ndëshkimin.

“Keqpërdorimi i këtij rregulli ka pasoja të tmerrshme. Çdo hakmarrje ka çmimin e vet dhe dhuna është shprehja më e drejtpërdrejtë e saj”, ka shpjeguar Nolan.

Kjo është arsyeja pse një numër i madh ngjarjesh në “Odise” shfaqen si rrjedhojë e respektimit ose e shkeljes së këtij ligji të hershëm.

Mbreti Menelau përfaqëson një nga modelet më të qarta të zbatimit të “ksenisë”. Kur Telemaku shkon në Spartë për të kërkuar të dhëna rreth babait të tij, Odiseut, ai pritet me nderim nga Menelau.

Mbreti i shtron ushqim, i jep informacione të vlefshme dhe, para largimit, e përcjell me dhurata. Për grekët e botës së lashtë, kjo ishte sjellja ideale që një nikoqir duhej të tregonte ndaj mysafirit.

Në skajin e kundërt gjendet Polifemi, i cili është ndër shembujt negativë më të njohur të gjithë rrëfimit. Ciklopi nuk i mirëpret udhëtarët që futen në shpellën e tij, por i sulmon dhe i ha ata.

Ky veprim përbënte një nga cenimet më të rënda të “Ligjit të Zeusit”. Pasoja vjen pa vonesë dhe është brutale: Odiseu e verbon Polifemin, ndërsa lidhja e tij si bir i Poseidonit nuk arrin ta mbrojë nga ndëshkimi.

Një dëshmi tjetër e respektimit të këtij rregulli jepet nga Eumeu, një bari i thjeshtë derrash. Pas endjeve të gjata, Odiseu kthehet në shtëpi i maskuar si lypës dhe pranohet prej tij.

Eumeu nuk e njeh identitetin e vërtetë të të ardhurit, por megjithatë i siguron ushqim, strehë dhe përkujdesje, pa kërkuar asgjë si shpërblim. Kjo sjellje e rendit atë mes personazheve më të ndershme dhe më fisnike të eposit.

“Odisea” e bën të qartë se jo çdo faj u përkiste nikoqirëve. Përgjegjësi kishin edhe ata që përfitonin nga mikpritja.

Pasi mbërrijnë në ishullin e magjistares Kirke, shokët e Odiseut presin të priten si mysafirë, por më vonë e shpërdorojnë këtë mikpritje. Ata konsumojnë ushqim dhe pije në mënyrë të tepruar dhe nuk shfaqin respektin që kërkohej.

Dënimi që marrin është kthyer në një prej skenave më të famshme të mitologjisë greke: Kirke i shndërron ata në derra.

Një prej rasteve më kuptimplota të “Ligjit të Zeusit” paraqitet që në nisje të rrëfimit. Telemaku hap dyert e shtëpisë për një udhëtar të panjohur, e ushqen dhe vetëm pasi e ka pritur siç duhet e pyet për identitetin.

Më pas bëhet e ditur se vizitori ishte perëndesha Atena, e cila kishte marrë pamjen e një njeriu të zakonshëm.

Kjo e bën mesazhin e “Odisesë” të kuptueshëm edhe në ditët e sotme: askush nuk mund ta dijë me siguri se kush është personi që ka përballë. Për këtë arsye, respekti ndaj të panjohurve shkon përtej mirësjelljes së zakonshme.

Në Greqinë e lashtë, ky parim nuk shihej thjesht si shenjë edukate. Ai përcaktonte se cili person do të fitonte favorin e perëndive dhe cili do të përballej me ndëshkimin e tyre.

The post “Ligji i Zeusit” në “Odisea”: Parimi i lashtë që sillte favorin ose ndëshkimin e perëndive appeared first on Albeu.com.