Sa herë nuhas sot një aromë të tillë, do të kthehem menjëherë në atë korridor, i mbushur me një ndjenjë të thellë rehatie dhe sigurie. Duket se aromat janë shumë të lidhura me kujtesën. Ju mund të jeni duke kujtuar në këtë moment kujtimet e nxitura nga aroma. Në fakt, shumë studime zbuluar një lidhje direkte midis aromave, emocioneve dhe kujtimeve të fuqishme.

Neuroshkencëtarët kanë përdorur skanimet e trurit fMRI, për të treguar se aromat ngjallin kujtime dhe emocione të forta për shkak të rajoneve të trurit përgjegjës për përpunimin e tyre. Me pak fjalë, hunda “di” më shumë sesa mendojmë. Studiuesit dhe shkencëtarët e kanë zbuluar prej më shumë se 1 shekulli lidhjen midis nuhatjes dhe kujtesës emocionale.

Dhe ndërsa kjo lidhje po kuptohet gjithnjë e më mirë, kuptimi ynë për të është ende shumëprimitiv, thotë Venkatesh Murti, neuroshkencëtar në Universitetin e Harvardit, laboratori i të cilit eksploron bazën nervore të sjelljeve të drejtuara nga aroma tek kafshët. Megjithatë, disa të dhëna mund të na japë vetë arkitektura e trurit.

Aromat përpunohen nga receptorët e nuhatjes, një strukturë e vendosur në pjesën e përparme të trurit, përpara se të dërgohen në një rrugë të drejtpërdrejtë në sistemin limbik, që përfshin amigdalën dhe hipokampusin, rajonet që rregullojnë emocionet dhe kujtesën.

Këto lidhje të privilegjuara midis sistemit të nuhatjes dhe atij limbik, mund të ndihmojnë në shpjegimin se pse aroma në veçanti, mund të ngjallë kujtime emocionale më të forta sesa shqisat e tjera. “Kur flasim për rajonet përgjegjëse për përpunimin e kujtesës dhe emocioneve, ato janë fizikisht më pranë pjesëve të trurit të përfshira në nuhatje. Një ide tërheqëse është ndoshta afërsia e këtyre lidhjeve. Pra duhen më pak ‘stacione’ për të kaluar drejtpërdrejt, nga aroma tek emocionet dhe kujtesa”- thotë Murti.

Këtë e mbëshetin edhe hulumtimet e reja. Sipas një studimi të botuar në “Progress in Neurobiology” në vitin 2021, shkencëtarët përdorën neuroimazhet dhe elektrofiziologjinëintrakraniale – ku disa elektroda vendosen drejtpërdrejt në trurin e një pjesëmarrësi për të regjistruar aktivitetin e tij elektrik – për të treguar se lidhja midis hipokampusit dhe sistemit të nuhatjes, është më e fortë sesa sistemet tona të tjera shqisore.

Jo të gjitha llojet e memories janë krijuar në mënyrë të barabartë. Kujtesa e punës, ose kujtesa afatshkurtër, i referohet aftësisë sonë për të ruajtur pjesë të vogla të informacionit aktual në mendjen tonë, si për shembull kur mendoni për një numër telefoni, ndërsa e regjistroni atë në listën tuaj të kontakteve.

Nga ana tjetër, kujtesa semantike i referohet njohurive tona të përgjithshme për botën, si faktet dhe konceptet abstrakte. Por është kujtesa episodike, apo kujtimet e ngjarjeve specifike nga perspektiva e vetës së parë, ajo që është e lidhur më ngushtë me shqisën tonë të nuhatjes. Pra kujtimet e nxitura nga aromat, priren të jenë autobiografike dhe të lidhura fort me personin që i përjeton ato.

“Një pjesë e mirë e fuqisë që kanë aromat për të ngjallur kujtime të veçanta, buron nga një përvojë e veçantë jetësore që ka pasur një person i caktuar. Kërkimet në këtë fushë janëshumë të larmishme, sepse njerëzit kanë pasur përvoja të ndryshme”-thotë Tereza Uajt, profesore e psikologjisë në Kolegjin Lë Mojn, që studion të mësuarit, kujtesën dhe psikologjinë shqisore.

Për më tepër, këto kujtime mund të përfshijnë edhe gjëra, të cilat ne priremi t’i lidhim me ndjenjën tonë të shijes. Mendimet letrare të romancierit francez Marsel Prust mbi kujtesën u shkaktuan jo nga një erë specifike, por nga një aroma e një keku dhe një gllënjke çaj.

“Në vend se të mendoni për aromat e pastra, nëse mendoni për ushqimet, ju e dini se njerëzit kanë shije shumë të ndryshme. Shumica e saj që vjen nga shija është ndjenja e nuhatjes”-thotë Uajt. Murti bie dakord me të, duke vënë në dukje se ajo që ne mendojmë si “shije”, është një kombinim i shqisave tona të shijes dhe nuhatjes.

Kjo për shkak se kur marrim një nxitje nga diçka, molekulat nga ushqimi që po hamë shpërbëhen dhe dërgohen në epitelin e hundës dhe receptorët e nuhatjes për përpunim.

“Kur jeni duke ngrënë, një pjesë e madhe e ndjenjës që keni është në fakt aroma, sepse përtypja i shpërbën produktet, dhe ato shkojnë në pjesën e pasme të gojës dhe përfundimisht në hundë”– thotë Murti.

The post Pse aromat na risjellin kujtime kaq shumë të fuqishme? appeared first on Albeu.com.

Studiuesit, të udhëhequr nga profesoresha e psikologjisë Patricia Bauer e Kolegjit Emory në Atlanta, e cila bëri botimin përkatës në revistën e specializuar për çështjet e kujtesës “Memory”, monitoruan 83 fëmijë për rreth gjashtë vjet, nga mosha tre deri në nëntë vjeç.

– Për tre vjeç

Shumica e tre-vjeçarëve janë në gjendje të kujtojnë shumë gjëra që u kanë ndodhur një vit më parë, dhe këto kujtime (63% deri në 72%) mund të zgjasin deri në moshën pesë ose gjashtë vjeç.

Pse nuk mbajmë mend më shumë? Në çfarë moshe fillojnë të zbehen këto kujtime?

Sipas kërkimeve të reja shkencore amerikane, kujtesa e fëmijëve fillon të zbehet me një ritëm të përshpejtuar nga mosha rreth shtatë vjeç.

Studiuesit, të udhëhequr nga profesoresha e psikologjisë Patricia Bauer e Kolegjit Emory në Atlanta, e cila bëri botimin përkatës në revistën e specializuar për çështjet e kujtesës “Memory”, monitoruan 83 fëmijë për rreth gjashtë vjet, nga mosha tre deri në nëntë vjeç.

– Për tre vjeç

Shumica e tre-vjeçarëve janë në gjendje të kujtojnë shumë gjëra që u kanë ndodhur një vit më parë, dhe këto kujtime (63% deri në 72%) mund të zgjasin deri në moshën pesë ose gjashtë vjeç.

– Për shtatëvjeçarët

Megjithatë, nga mosha shtatë vjeçare kujtimet zbehen dhe e ashtuquajtura “amnezi e fëmijërisë” fillon të përkeqësohet.

– Për tetëvjeçarët

Tashmë në moshën tetë deri në nëntë vjeç, shumica e fëmijëve mbajnë mend vetëm një të tretën (rreth 35%) të përvojave që kanë pasur para moshës tre vjeç. Arsyeja kryesore që ndodh kjo, sipas shkencëtarëve, është se rreth asaj kohe mënyra se si krijohen kujtimet në trurin e njeriut ndryshon.

Megjithatë, nga mosha shtatë vjeçare kujtimet zbehen dhe e ashtuquajtura “amnezi e fëmijërisë” fillon të përkeqësohet. /albeu.com

The post Në cilën moshë fillojnë të zbehen kujtimet e fëmijërisë? appeared first on Albeu.com.

Një studim i ri sugjeron se ndjenjat e nostalgjisë, të nxitura nga shikimi i fotove dhe videove të vjetra, mund të ndihmojnë në zbutjen e dhimbjeve të zakonshme duke reduktuar aktivitetin e trurit, thonë studiuesit.

Raporti zbuloi se pjesëmarrësit, si meshkuj ashtu edhe femra, kishin reduktuar perceptimet e dhimbjes kur ndjenin nostalgji.

Studimi, i kryer nga psikologë dhe neuroshkencëtarë në Akademinë Kineze të Shkencave në Pekin, u publikua së fundmi në revistën Neuroscience .

Pjesëmarrësit u ekspozuan ndaj niveleve të ndryshme të dhimbjes, duke përdorur një gjenerator të vogël nxehtësie në parakrahun e tyre të djathtë.

Njerëzit të cilëve iu treguan imazhet e fëmijërisë ndjenin nivele më të ulëta të dhimbjes, ndërsa përjetuan aktivitet të reduktuar në dy rajone të trurit që lidhen me dhimbjen: gyrusin gjuhësor të majtë dhe gyrusin parahipokampal, zbuloi studimi.

Në raportin e tyre, studiuesit vunë në dukje se nostalgjia ka qenë prej kohësh e njohur për të reduktuar perceptimin e individëve për dhimbjen fizike – por arsyeja shkencore pas saj ishte “e paqartë”.

The post S’keni nevojë për qetësues, mjaftojnë kujtimet e vjetra për të mposhtur dhimbjet e kokës appeared first on Albeu.com.

Pjesa e trurit që merret me aromat quhet llamba e nuhatjes. Kjo strukturë më tej dërgon informacionin në pjesë të tjera të trurit, në veçanti, në hipokampus i cili luan një pjesë thelbësore në krijimin e kujtimeve të reja për çfarëdo që të na ndodhë. Në trurin tonë, llamba e nuhatjes dhe hipokampusi ndodhen afër njëra-tjetrës.

Llamba e nuhatjes gjithashtu ka qasje të lehtë në amigdala, strukturën e trurit që është përgjegjëse për kujtimet dhe përgjigjet emocionale. Vendndodhja e llambës së nuhatjes pranë strukturave të trurit që lidhen me kujtimet dhe emocionet shpjegon pse aromat mund të shkaktojnë nostalgji. Ne madje mund të mos i identifikojmë aromat e veçanta në momente të veçanta të jetës, por truri ynë po i shoqëron ato aroma me kujtimet./albeu.com

The post Pse disa aroma ju sjellin kujtime nostalgjike appeared first on Albeu.com.

Kërkuesit zbuluan se kujtimet nga eksperiencat personale përmirësohen kur këto të fundit postohen në Instagram apo Facebook. Njerëzit janë më të prirur të kujtojnë gjërat të cilët i kanë ndarë me të tjerët. Një dukuri e tillë bie në kontrast me mënyrën se si shpesh bota virtuale është lidhur ngushtë me problemet e memories, përfshi këtu edhe “Efektin Google”- ndodh kur njerëzit kujtojnë gjithnjë e më pak informacion për shkak se gjejnë gjithçka online dhe nuk lodhen të memorizojnë emra, vite apo informacione të tjera.

Një studim i ri, i publikuar së fundmi në “Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking” ka arritur në përfundimin se njerëzit duke ndarë kujtime personale nëpër rrjete sociale, përmirësojnë memorien dhe kujtojnë më qartë momente specifike.

Kërkuesit zbuluan se kujtimet nga eksperiencat personale përmirësohen kur këto të fundit postohen në Instagram apo Facebook. Njerëzit janë më të prirur të kujtojnë gjërat të cilët i kanë ndarë me të tjerët. Një dukuri e tillë bie në kontrast me mënyrën se si shpesh bota virtuale është lidhur ngushtë me problemet e memories, përfshi këtu edhe “Efektin Google”- ndodh kur njerëzit kujtojnë gjithnjë e më pak informacion për shkak se gjejnë gjithçka online dhe nuk lodhen të memorizojnë emra, vite apo informacione të tjera.

Por pse publikimi në rrjete sociale përmirëson memorien tonë?

Nuk ka ende një arsye të qartë, por është e mundur të ndodhë kjo pasi përgjithësisht njerëzit ndajnë me të tjerë momente që më shumë gjasa janë të paharrueshme për ta dhe të thjeshta për t’u kujtuar. Nga ana tjetër, publikimi i tyre është një “provë” e asaj eksperience që më vonë ndihmon në përjetësimin e atij kujtimi.

Postimi në rrjete sociale është një proces që kërkon “planifikim” dhe i bën njerëzit të përfshihen edhe më në atë kujtim. Shpesh ne japim nga energjia jonë për të kuruar një foto si duam para se ta ndajmë atë me të tjerët. Ky proces i bën edhe më të forta kujtimet.

Nuk ka ende një arsye të qartë, por është e mundur të ndodhë kjo pasi përgjithësisht njerëzit ndajnë me të tjerë momente që më shumë gjasa janë të paharrueshme për ta dhe të thjeshta për t’u kujtuar. Nga ana tjetër, publikimi i tyre është një “provë” e asaj eksperience që më vonë ndihmon në përjetësimin e atij kujtimi.

Postimi në rrjete sociale është një proces që kërkon “planifikim” dhe i bën njerëzit të përfshihen edhe më në atë kujtim. Shpesh ne japim nga energjia jonë për të kuruar një foto si duam para se ta ndajmë atë me të tjerët. Ky proces i bën edhe më të forta kujtimet.

The post Çfarë i bën kujtimeve tona publikimi i tyre në rrjete sociale appeared first on Albeu.com.