Dy ditë më vonë, Britania e Madhe dhe Franca, i shpallën luftë Gjermanisë. Por konflikti nuk lindi brenda një dite. Ai ishte përgatitur prej vitesh, përmes një serie krizash dhe luftërash që fillimisht dukeshin të izoluara.

Pushtimi japonez i Mançurisë në vitin 1931, agresioni italian ndaj Etiopisë, Lufta Civile Spanjolle dhe politika ekspansioniste e Adolf Hitlerit në Evropën Qendrore krijuan gradualisht një klimë ndërkombëtare ku konfliktet rajonale nisën të lidhen me njëra-tjetrën.

Sot, bota përballet me një situatë që ngre pyetje të ngjashme. Nga Ukraina te Lindja e Mesme, nga Tajvani te Gadishulli Korean, krizat gjeopolitike nuk po zhvillohen më tërësisht të shkëputura.

Aleancat, armët, teknologjia dhe ekonomia po krijojnë lidhje mes tyre, duke rritur rrezikun që një konflikt lokal të prodhojë pasoja shumë më të gjera.

Kur Rusia nisi pushtimin në shkallë të gjerë të Ukrainës në vitin 2022, shumëkush parashikoi një rënie të shpejtë të rezistencës ukrainase. Kjo nuk ndodhi. Ukraina rezistoi, ndërsa lufta u shndërrua në një nga laboratorët më të mëdhenj të teknologjisë ushtarake moderne.

Dronët, inteligjenca artificiale, lufta elektronike, raketat me rreze të gjatë dhe sistemet e sofistikuara të zbulimit kanë ndryshuar mënyrën se si zhvillohet lufta.

Në Lindjen e Mesme, lufta pas sulmit të Hamasit ndaj Izraelit në vitin 2023 u shndërrua në një krizë rajonale ku janë përfshirë, drejtpërdrejt ose tërthorazi, Izraeli, Hezbollahu, Irani, Huthët dhe Shtetet e Bashkuara, ndërsa shtetet e Gjirit janë përballur me një mjedis sigurie gjithnjë e më të pasigurt.

Kjo krijon një problem të ri strategjik: burimet ushtarake të Perëndimit duhet të shpërndahen në disa fronte. Një raketë interceptuese e përdorur në një teatër operacionesh nuk mund të përdoret njëkohësisht në një tjetër. E njëjta gjë vlen për municionet, sistemet e mbrojtjes ajrore, anijet, avionët dhe kapacitetet logjistike.

Një tjetër zhvillim shqetësues është thellimi i bashkëpunimit mes Rusisë, Iranit, Koresë së Veriut dhe Kinës.

Koreja e Veriut ka mbështetur Rusinë me municione dhe personel, ndërsa Moska mund t’i ofrojë Phenianit teknologji dhe ekspertizë ushtarake. Irani ka furnizuar Rusinë me teknologji dhe mjete që janë përdorur në luftën në Ukrainë. Kina, ndërkohë, mbetet një burim i rëndësishëm për komponentë elektronikë dhe teknologji me përdorim të dyfishtë që ndihmojnë industrinë ruse.

Kështu krijohet një sistem shkëmbimesh ku secili aktor mund të kontribuojë me kapacitete të ndryshme: municione, elektronikë, dronë, inteligjencë apo teknologji ushtarake.

Rreziku bëhet edhe më i madh nëse në të ardhmen një krizë shpërthen në Paqësor.

Një konflikt rreth Tajvanit nuk do të kishte domosdoshmërisht nevojë për një ndërhyrje të drejtpërdrejtë ruse për të krijuar probleme të mëdha për Perëndimin. Mbështetja në inteligjencë, teknologji, lëndë të para apo kapacitete ushtarake do të mjaftonte për ta komplikuar ndjeshëm situatën.

Një nga sfidat më të mëdha për Perëndimin nuk lidhet vetëm me numrin e armëve, por me gatishmërinë politike për t’i përdorur ato.

Shtetet e Bashkuara u kërkojnë prej vitesh aleatëve evropianë të rrisin shpenzimet për mbrojtjen. Në të njëjtën kohë, aleatët janë përballur me pasiguri për të ardhmen e garancive amerikane të sigurisë.

Përplasjet tregtare dhe politike mes Uashingtonit dhe disa prej aleatëve të tij krijojnë një problem që shkon përtej ekonomisë. Në një krizë të madhe, kohezioni i aleancave mund të jetë po aq i rëndësishëm sa fuqia ushtarake.

Nëse Evropa dyshon për angazhimin amerikan dhe SHBA-ja dyshon për gatishmërinë evropiane për të mbrojtur veten, kundërshtarët mund ta shohin këtë si një dobësi strategjike.

Lufta në Ukrainë tregoi se një konflikt modern mund të konsumojë sasi të jashtëzakonshme municionesh, raketash dhe pajisjesh. Sistemet e mbrojtjes ajrore, predhat e artilerisë, pjesët rezervë dhe kapacitetet e mirëmbajtjes nuk mund të prodhohen menjëherë.

Perëndimi ka avantazh të madh teknologjik dhe ekonomik, por kjo nuk do të thotë se rezervat janë të pafundme.

Ndërkohë, lufta në Ukrainë ka treguar se edhe pajisjet shumë të shtrenjta duhet të përshtaten me një realitet të ri ku dronët me kosto të ulët mund të kërcënojnë sisteme që kushtojnë miliona dollarë.

Teknologjia po ndryshon më shpejt sesa doktrinat ushtarake dhe kapacitetet industriale.

Ekonomia globale është një tjetër hallkë e dobët. Një krizë e thellë financiare, një recesion i madh, tronditje në tregun amerikan të obligacioneve ose një krizë në një prej ekonomive kryesore të botës mund të ndryshojë llogaritjet strategjike të qeverive.

Në periudha të vështira ekonomike, demokracitë mund të bëhen më të kujdesshme ndaj shpenzimeve të jashtme dhe ndërhyrjeve ushtarake. Regjimet autoritare, në të kundërt, mund ta shohin dobësimin ekonomik të kundërshtarëve si një mundësi për të vepruar.

Kjo nuk do të thotë se një krizë ekonomike çon automatikisht në luftë. Por ajo mund të ndryshojë ekuilibrin politik dhe strategjik.

Një Luftë e Tretë Botërore nuk ka pse të fillojë me një pushtim të vetëm dhe një shpallje zyrtare lufte. Mund të ndërtohet gradualisht.

Një konflikt në Evropë mund të lidhet me një luftë në Lindjen e Mesme. Një krizë rreth Tajvanit mund të hapë një front të ri në Paqësor. Sulmet kibernetike dhe lufta ekonomike mund të shoqërojnë konfliktet ushtarake. Armët dhe teknologjitë mund të kalojnë nga një teatër lufte në tjetrin.

Në këtë skenar, kufiri mes luftës dhe paqes bëhet gjithnjë e më i paqartë.

Ngjashmëria me vitet para Luftës së Dytë Botërore nuk qëndron në faktin se historia po përsëritet identikisht. Bota e sotme është shumë më e ndërlidhur dhe fuqitë bërthamore e bëjnë një përplasje direkte shumë më të rrezikshme.

Por mësimi historik mbetet i rëndësishëm: krizat që duken të menaxhueshme kur shihen veçmas mund të bëhen shumë më të rrezikshme kur fillojnë të lidhen me njëra-tjetrën.

Pyetja sot nuk është nëse një Luftë e Tretë Botërore ka filluar. Nuk ka një luftë të tillë globale. Pyetja është nëse bota po krijon gradualisht kushtet që një seri konfliktesh rajonale të mund të shndërrohen në një përplasje shumë më të gjerë.

Dhe pikërisht këtu qëndron shqetësimi më i madh, nëse krizat fillojnë të bashkohen, mund të vijë një moment kur kontrolli i tyre të bëhet shumë më i vështirë.

The post A po afrohet një Luftë e Tretë Botërore? Konfliktet që po bashkohen në një krizë globale appeared first on Albeu.com.

Lufta në Ukrainë po shkakton vuajtje të jashtëzakonshme njerëzore. Ne në Organizatën Botërore të Tregtisë, një institucion i bazuar në sundimin e ligjit dhe i krijuar për të ndihmuar në krijimin e paqes, e shohim dhunën si diçka të urryer për parimet tona themelore.

Ndaj i bëjmë jehonë thirrjes së Sekretarit të Përgjithshëm të Kombeve të Bashkuara António Guterres për ndalimin sa më parë të gjakderdhjes, dhe dëshirojmë një zgjidhje të shpejtë dhe paqësore të konfliktit.

Por, edhe pse mbetemi të tronditur nga imazhet tronditëse dhe tragjike të qyteteve të Ukrainës që ndodhen nën sulm, dhe ndonëse angazhohemi të bëjmë gjithçka që mundemi individualisht dhe kolektivisht për të ndihmuar popullin e Ukrainës, po bëhet gjithashtu e qartë se pasojat ekonomike dhe humanitare të luftës do të ndihen shumë përtej Evropës. Dhe ne kemi përgjegjësinë për t’i zbutur këto pasoja në mënyrë pro-aktive.

Edhe para luftës, rritja e çmimeve të ushqimit dhe energjisë i kishte varfëruar shumë buxhetet e familjeve dhe të qeverive në shumë vende më të vogla dhe më të varfra, ekonomitë e të cilave kishin qenë gjithashtu ndër më të ngadaltat në rimëkëmbjen nga pasojat e shkaktuar nga pandemia e Covid-19.

Rritjet e reja të çmimeve të shkaktuara nga konflikti në Evropën Lindore, kërcënojnë tani të shkaktojnë një rritje të re të varfërisë dhe pasigurisë ushqimore. Në këto rrethana, roli i OBT-së dhe i tregtisë në përgjithësi, sidomos për vendet që janë importuese neto të ushqimeve, është i një rëndësie të madhe në parandalimin e urisë.

Ndërsa Ukraina dhe Rusia përbëjnë së bashku vetëm 2.2 për qind të tregtisë globale të mallrave, sipas vlerësimeve të OBT-së, kjo shifër nënvlerëson rëndësinë e tyre në tregjet e drithërave dhe energjisë, por edhe si furnizues të plehrave kimikë, mineraleve dhe lëndës së parë kritike për një gamë të madhe produktesh për të cilat kanë nevojë shumë sektorë prodhues.

Për shembull në vitin 2020, të dyja vendet furnizuan 24 për qind të grurit të tregtuar në nivel global dhe 73 për qind të vajit të lulediellit. Importet e këtyre mallrave janë thelbësore për sigurinë ushqimore bazë në shumë vende ku u mungojnë kushtet e ujit, tokës dhe motit për të kultivuar të gjithë ushqimin që u nevojitet.

Gjatë 30 viteve të fundit, Ukraina dhe Rusia janë bërë burime kryesore të drithit për shumë vende, përfshirë Mongolinë, Sri Lankën, Libanin, Egjiptin, Malavinë, Namibinë dhe Tanzaninë. Programi Botëror i Ushqimit, agjencia e OKB-së që ofron ndihma ushqimore për njerëzit e prekur nga konfliktet dhe fatkeqësitë në më shumë se 80 vende, e blen zakonisht më shumë se gjysmën e grurit të saj nga Ukraina.

Bllokimi i porteve të Ukrainës nga lufta dhe sanksionet ndërkombëtare të vendosura ndaj Rusisë, e kanë ulur ndjeshëm vëllimin global të grurit në dispozicion. Frika se fermerët ukrainas do të pengohen të kultivojnë këtë vit të korrat pranverore, kanë shtuar shqetësimet për furnizimin, duke bërë që çmimi i grurit të rritet deri në 40 për qind, dhe të arrijë nivele rekord që në javën e parë të këtij muaji.

Rritja e çmimeve të energjisë dhe ushqimeve, ka nisur që të nxisë përgjigje të njohura nëpërmjet politikave. Disa qeveri po i kufizojnë eksportet e drithërave dhe produkteve të tjera kryesore ushqimore, në një përpjekje për të ruajtur furnizimet e brendshme dhe për të kufizuar rritjen e çmimeve.

Numri në rritje i ankesave në OBT nga eksportuesit në disa vende dhe organizma, nënvizon qartë përmasat e këtij problemi. Kontrolle të tilla mbi eksportet, mund të shkaktojnë një spirale të rritjes së çmimeve dhe kufizime të reja.

Banka Botërore vlerëson se 40 për qind e rritjes së çmimeve globale të grurit gjatë krizës së fundit të çmimeve të ushqimit në vitet 2010-2011, u shkaktua nga përpjekjet e qeverive për të izoluar tregjet e brendshme. Por bota ka mundësi që t’i zbusë këto rreziqe.

Përvoja na tregon se bashkëpunimi ndërkombëtar, mund të ndihmojë në menaxhimin e efekteve të dëmshme të rritjes së çmimeve të ushqimeve. Gjatë dekadës së fundit, ndarja e informacionit rreth furnizimeve dhe rezervave ushqimore përmes Sistemit të Informacionit të Tregut Bujqësor u ka dhënë mundësi eksportuesve dhe importuesve kryesorë që të parandalojnë panikun dhe garantimin e funksionimit pa probleme të tregjeve.

Me sistemin global të tregtisë që tashmë e ka të vështirë të përballet me kostot e larta të transportit dhe portet e mbipopulluara, një koordinimi më i ngushtë midis vendeve, mund të ndihmojë në stabilizimin e tregjeve ndërkombëtare për ushqim, energji dhe mallra, dhe në minimizimin e ndërprerjeve shtesë në zinxhirët e furnizimit.

Më e rëndësishmja:funksioni i monitorimit dhe transparencës i OBT-së mund të ndihmojë në sigurimin që zinxhirët e furnizimit me ushqim dhe bujqësi të mos preken drejtpërdrejt nga sanksionet, duke mbetur të hapura dhe duke funksionuar me efikasitet.

Një vizibiliteti më i mirë në lidhje me ndërprerjen e tregut, do t’i jepte mundësi komunitetit ndërkombëtar që të identifikojë dhe mobilizojë ndihma financiare dhe të formave të tjera për vendet e varfra të prekura shumë rëndë nga rritja e çmimeve të ushqimeve.

Dhe kjo është veçanërisht emergjente, pasi edhe përpara luftës në Ukrainë, rimëkëmbja ekonomike pas pandemisë kishte lënë prapa të tjerëve një pjesë të madhe të botës. Rritja ekonomike në vendet më të varfra, ishte shumë larg prirjeve të para vitit 2020, duke reflektuar kapacitetin e tyre të dobët fiskal dhe qasjen e pabarabartë ndaj vaksinave kundër Covid-19.

Ndërsa bota po sheh tragjedinë që po ndodh në Ukrainë, ne të gjithë duhet të përqendrohemi urgjentisht mbi mënyrat se si mund ta mbështesim popullin ukrainas. Dhe është e natyrshme dhe e përshtatshme që qeveritë të përqendrohen edhe në adresimin e problemeve në ekonomitë e tyre.

Por ne gjithashtu duhet të veprojmë që tani për t’u siguruar që disa nga njerëzit më të varfër dhe më të cënueshëm në botë – larg konfliktit dhe që nuk shfaqen në titujt kryesorë të lajmeve -të mos bëhen dëmi anësor i kësaj lufte. /abcnews.al

The post Si mund të shmanget një krizë tjetër ushqimore globale appeared first on Albeu.com.

Fatmirësisht nuk jemi pranë kësaj pike; megjithatë, ndërprerjet e furnizimeve me ushqime,nuk do të mbeten të izoluara. Ajo që po ndodh tani në Ukrainë, do të ketë pasoja të gjera në shumë vende, dhe po e kërcënon që tani disponueshmërinë e ushqimit në vendet më pak të zhvilluara, të cilat kanë filluar që të varen nga eksportet e drithërave dhe produkteve të tjera ushqimore, si nga Ukraina ashtu edhe Rusia.

Rajoni i Detit të Zi, është sot një qendër shumë e rëndësishme e prodhimit dhe tregtisë globale të produkteve bujqësore, dhe Ukraina është një nga “hambarët” që ka sot bota. Pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik, Ukraina dhe Rusia ishin importuese të rëndësishme të grurit.

Sot këto 2 vende përbëjnë 29 për qind të eksporteve globale të grurit. Po ashtu ato kontribuojnë me 19 për qind të prodhimit global të misrit, dhe 80 për qind të eksporteve globale të vajit të lulediellit. Pas vetëm disa ditë luftimesh, janë tronditur tregjet globale të produkteve ushqimore.

Javën e shkuar u ndalua transporti në Detin Azov. Çmimet në kontratat e reja të blerjes së grurit u rritën me 12 për qind në Bordin e Tregtisë në Çikago. Kjo rritje i tejkaloi çmimet tashmë të fryra. Drithërat kryesore, përbëjnë pjesën më të madhe të dietës ushqimore për banorët më të varfër të botës.

Dhe çmimet më të larta kërcënojnë të krijojnë jo pak vështirësi për vendet e varfra si Bangladeshi, Sudani dhe Pakistani, të cilat në vitin 2020 importuan afro gjysmën ose më shumë të grurit të tyre nga Rusia ose Ukraina, por edhe nga Egjipti dhe Turqia.

Vendet e Lindjes së Mesme dhe Afrikës së Veriut, përjetuan një rritje të ndjeshme të çmimeve të ushqimeve në vitin 2010, kur Ukraina kufizoi eksportet e saj të grurit, duke pakësuar furnizimet e vazhdueshme me ushqime për këto vende, dhe duke kontribuar në destabilitetinpolitik që shpërtheu në të gjithë rajonin.

Ndërprerjet e zinxhirit të furnizimit për shkak të pandeminë, i kanë rritur tashmë çmimet e ushqimeve dhe produkteve të tjera bazë. Shumë vende importuese të ushqimeve, që kanë të ardhura të ulëta, kanë përjetuar një rritje të niveleve të kequshqyerjes.

Si për t’i bërë përkeqësuar më tej gjërat, Rusia dhe Bjellorusia, një trampolinë shtesë për pushtimin e Ukrainës dhe një aleat e ngushtë i Rusisë, janë gjithashtu eksportuesit kryesorë të plehrave kimikë, me Rusinë në krye të listës. Çmimet, që ishin në nivele historikisht të larta para luftës, janë rritur akoma më shumë.

Mungesa e plehrave kimikë, e rrezikon prodhimin global të të korrave, në një kohë kur mund të humbasë 13 për qind prodhimit të misrit dhe 12 për qind e eksporteve globale nga Ukraina.

Programi Botëror i Ushqimit i Kombeve të Bashkuara, paralajmëroi që në nëntorin e vitit 2021, se bota po përballej me “urinë katastrofike” të qindra miliona njerëzve, ndërsa organizata humanitare ndodhet në pamundësi financiare për të ofruar ndihmë për vendet që po hasin më shumë probleme.

Kjo është veçanërisht e vërtetë në Afganistan, ku uria ka prekur miliona njerëz. “Kostot e karburantit janë rritur, çmimet e ushqimeve po rriten, plehrat kimikë janë më të shtrenjtë, dhe e gjitha kjo ushqen kriza të reja”– deklaroi në atë kohë drejtori ekzekutiv i programit, DavidBeasley.

Tani pushtimi rus i Ukrainës i ka thelluar ndjeshëm këto probleme, duke kërcënuar sigurinë e vendeve që tashmë mezi po arrijnë të ushqejnë popullsinë e tyre. Komuniteti ndërkombëtar,duhet të marrë sa më parë hapa për të parandaluar krizën e përshpejtuar ushqimore, që mund të shkaktohet nga lufta në Ukrainë.

Vendet – përfshirë Shtetet e Bashkuara, Kanadanë, Francën dhe Australinë – duhet të shmangin kufizimin e eksporteve të grurit, dhe të punojnë për të garantuar që tregtia të kontribuojë në disponueshmërinë globale të ushqimit. Vendet që mbështeten tek Ukraina dhe Rusia për drithërat e tyre, duhet të bashkëpunojnë me prodhuesit e tjerë të grurit për të diversifikuar zinxhirët e tyre të furnizimit me produkte bujqësore.

Sanksionet kundër Rusisë duhet të vlerësohen me kujdes, për të siguruar që ato të mos e përkeqësojnë mungesën e ushqimit në vendet më të brishta. Përpjekjet ndërkombëtare për të ulur çmimet e plehrave kimikë, duke mbajtur të ulëta çmimet e energjisë dhe hapur tregtinë në këtë sektor, do të ndihmonin fermerët në mbarë botën që të shtonin të korrat.

Çmimet e ushqimeve kanë qenë të larta jo vetëm për shkak të pandemisë aktuale, por edhe sepse vajrat e palmës dhe të sojës, po përdoren më shumë si karburant në Bashkimin Evropian, dhe misri për prodhimin e etanolit në Shtetet e Bashkuara.

Devijimi i kësaj sasie drithi drejt furnizimi ushqimor, mund të ndihmojë në uljen e çmimeve,duke zëvendësuar humbjet e pashmangshme nga Ukraina dhe Rusia. Ndërkaq, është e qartë se duke pasur parasysh sfidat financiare të Programit Botëror të Ushqimit, nevojiten strategji të reja për financimin e ndihmës humanitare.

Siguria ushqimore është thelbësore për sigurinë e një kombi. Përgjatë gjithë historisë, ne kemi parë që konfliktet i ndërpresin furnizimet ushqimore dhe ç’është më shqetësuese, eshndërrojë ushqimin në një armë lufte. Prioriteti i sigurisë ushqimore për vendet që varen nga Ukraina dhe Rusia është jetik.

NATO dhe aleatët e saj, duhet që veprojnë me shpejtësi për të stabilizuar furnizimetushqimore, dhe të sigurojnë pajisjen me sasitë e duhura të ushqimeve për misionet humanitare që veprojnë në Ukrainë. Integrimi dhe zhvillimi global që nga Lufta e Dytë Botërore, e ka reduktuar në mënyrë dramatike urinë në mbarë botën.

Por konflikti mbetet një nga nxitësit kryesorë të urisë, dhe i ndërprerjeve të furnizimit, që mund ta përkeqësojnë sigurinë e kombeve. Komuniteti ndërkombëtar duhet të veprojë tani,që të mbajë në nivele të ulëta çmimet e ushqimeve, dhe të garantojë shkuarjen e furnizimeveme drithëra në vendet më të cenueshme. Ne duhet të ndërmarrim veprime që të parandalojmëpërdorimin e urisë si një armë luftë në shekullin XXI, në Ukrainë dhe gjetkë./bota.al/

The post A do të ketë një krizë globale të furnizimit me ushqime? appeared first on Albeu.com.