Mbajtja e seancave në Pallatin e Drejtësisë në Prishtinë po bëhet gjithnjë e më e vështirë për shkak të temperaturave të larta në sallat gjyqësore, ndërsa në disa raste kjo situatë ka çuar edhe në shtyrjen e tyre.

Shkaku kryesor i kësaj gjendjeje mbetet mosfunksionimi siç duhet i sistemit të klimatizimit. Sipas Këshillit Gjyqësor të Kosovës, rregullimi i plotë i këtij problemi kërkon shpenzime të mëdha, raporton KosovaPress.

Për këtë çështje ka reaguar edhe kryetari i Sindikatës së Punëtorëve në Gjykatën Themelore në Prishtinë, Besim Spahiu, i cili për KosovaPress ka thënë se ka zhvilluar takime me menaxhmentin e gjykatës, sekretariatin dhe Këshillin Gjyqësor të Kosovës.

Sipas tij, pas kërkesave të paraqitura, është bërë vetëm një ndërhyrje e vogël në sistemin e klimatizimit.

“Me datë 10 qershor i jam drejtuar me shkrim menaxhmentit të gjykatës, sekretariatit dhe Këshillit Gjyqësor për mungesë të klimatizimit por nga ta nuk marrë asnjë përgjigje, kurse me datë 17 kam shkuar në Këshill Gjyqësor për të kërkuar sqarim rreth problemit ku u takova me kryesuesin e këshillit dhe më informojnë se kanë angazhuar një ekip për sanimin e problemit të klimatizimit dhe më premtojnë se brenda 20 ditësh do të rregullohet klimatizimi në një masë të konsiderueshme, pasi që për sanimin e plotë duhet kohë dhe mjete buxhetore të cilat për momentin nuk i kanë në dispozicion. Me 25 qershor kemi një sanim të vogël të klimatizimit. Unë si kryetar i sindikatës më 1 korrik jam drejtuar me kërkesë zyrtare menaxhmentit të gjykatës dhe KGJK-së duke kërkuar reduktimin e përkohshëm të orarit të punës. E përshëndes vendimin e KGJK-së, presim që këto masa të zbatohen sa më shpejt. Unë deri më tani nuk kam pranuar ndonjë njoftim zyrtar për këtë vendim”, tha Spahiu.

Për pasojat që po sjell kjo situatë në praktikë ka folur edhe avokati Arbër Jashari.

Ai ka treguar se gjatë kësaj jave një seancë e planifikuar të zhvillohej gjatë gjithë ditës në departamentin e të miturve nuk ka mundur të vazhdojë për shkak të kushteve të rënda në sallë, madje njëra nga palët është alivanosur. Si pasojë, seanca është shtyrë për një ditë tjetër.

Jashari ka bërë të ditur gjithashtu se Departamenti Special i Gjykatës Themelore në Prishtinë ka shtyrë pothuajse të gjitha seancat që janë vlerësuar si jo urgjente.

Sipas tij, shtyrja e seancave prek drejtpërdrejt të drejtat e palëve në procedurë penale dhe sjell shkelje të këtyre të drejtave.

“Hiç më larg se këtë javë e kishim një seancë që ishte e paraparë të mbahet gjatë gjithë ditës në departamentin për të mitur, por kur erdhi mesi i ditës ishte e pamundshme të qëndrohet në ato salla. Nuk është e lehtë si avokatia apo çështja e përcjelljeve të seancave, do shumë koncentrim, të jemi gjatë gjithë kohës në komoditet dhe temperaturat e larta e bëjnë të pamundur që truri të veproj. Siç thashë gjatë sesionit të pasdites, njëra prej palëve gati sa nuk u alivanos nga temperaturat e larta, ai objekt ka probleme edhe me ajrosjen, prania e oksigjenit në ato objekte është më e vogël sesa duhet.. Departamenti special i Gjykatës Themelore, pothuajse i ka shtyrë të gjitha seancat të cilat nuk janë urgjente.. 3:45 Shtyrja e seancave ndikon drejtpërdrejt në të drejtat e palëve në procedurë penale. Sa herë që një seancë shtyhet të drejtat e dikujt shkelën, të pandehurve kur janë në masën e paraburgimit, të drejtat e palës së dëmtuar”, tha Jashari.

Nga ana tjetër, zëdhënësja për media në Gjykatën Themelore në Prishtinë, Mirlinda Gashi, ka deklaruar me shkrim se së fundi është vërejtur një përmirësim i situatës me temperaturat në sallat gjyqësore dhe se, për momentin, gjykata nuk e konsideron të nevojshëm reduktimin apo pezullimin e punës.

“Gjykata Themelore në Prishtinë është në dijeni për vendimin e Këshillit Gjyqësor të Kosovës, me të cilin kryetarët e gjykatave autorizohen të ndërmarrin masa për reduktimin ose pezullimin e punës, nëse paraqitet nevoja si pasojë e temperaturave të larta. Megjithatë, në Pallatin e Drejtësisë, gjatë dy ditëve të fundit, është vërejtur një përmirësim i gjendjes sa i përket temperaturave në ambientet e punës, përkatësisht sistemi i klimatizimit ka filluar të funksionojë. Në këto rrethana, Gjykata aktualisht nuk e vlerëson të arsyeshme ndërmarrjen e masave për reduktimin ose pezullimin e punës. Megjithatë, Gjykata do të monitorojë në vazhdimësi situatën dhe, nëse paraqitet nevoja, do të zbatojë masat e përcaktuara në vendimin e Këshillit Gjyqësor të Kosovës, me qëllim të mbrojtjes së shëndetit dhe sigurisë së gjyqtarëve, stafit administrativ dhe palëve”, thuhet në përgjigje.

Të hënën, Këshilli Gjyqësor i Kosovës u ka dhënë autorizim kryetarëve të Gjykatave të Supremes, Apelit, Administratives, Komerciales dhe Themelores në Prishtinë që të marrin masa për shkak të temperaturave të larta që po mbizotërojnë në Pallatin e Drejtësisë.

Në vijim, vendimmarrja për reduktimin ose pezullimin e punës mbetet në duart e kryetarëve të gjykatave që veprojnë në Pallatin e Drejtësisë, në varësi të vlerësimit të tyre.

The post Vapa në Pallatin e Drejtësisë pengon seancat, sistemi i klimës vazhdon të shkaktojë telashe appeared first on Albeu.com.

Pavarësisht kësaj, shumë persona vazhdojnë të kenë rezerva ndaj tij, disa të mbështetura në arsye reale dhe disa të tjera jo. Kjo ngre pyetjen nëse përdorimi i kondicionerit është i shëndetshëm dhe cilat shqetësime kanë bazë të vërtetë, raporton Index.hr, transmeton klankosova.tv.

Edhe pse studimet shkencore për këtë çështje nuk janë ende të mjaftueshme, një pjesë e tyre japin disa përgjigje dhe udhëzime të dobishme.

Në thelb, mund të thuhet se kondicioneri sjell kryesisht përfitime për shëndetin, megjithëse nuk përjashtohen edhe pasoja të caktuara negative. Përdorimi korrekt i tij ndihmon që anët pozitive të shtohen, ndërsa rreziqet të minimizohen.

Duhet theksuar fillimisht se nxehtësia ekstreme, menjëherë pas të ftohtit ekstrem, renditet si shkaku i dytë më i madh i vdekjeve nga fatkeqësitë e motit, madje më i lartë se përmbytjet.

Sipas një studimi të publikuar në revistën The Lancet, në periudhën 2000-2019, rreth 489,000 vdekje në vit lidhen me nxehtësinë, ku 45% regjistrohen në Azi dhe 36% në Evropë. Kjo do të thotë se ajri i kondicionuar, në kuptimin më të drejtpërdrejtë, shpëton jetë.

Një nga hulumtimet më të plota për ndikimin e ajrit të kondicionuar në shëndet është botuar në revistën BMC Public Health. Aty është shqyrtuar efekti i kontrollit të ajrit dhe temperaturës përmes sistemeve të ngrohjes, ventilimit dhe kondicionimit të ajrit, të njohura si HVAC, te pacientët në spitale, transmeton klankosova.tv.

Në përgjithësi, sistemet HVAC kanë rezultuar të dobishme për shërimin e pacientëve, sidomos duke përmirësuar shenjat jetësore, duke ulur stresin kardiak, duke përshpejtuar rikuperimin dhe duke rritur aktivitetin fizik. Po ashtu, përdorimi i tyre ka ndikuar në uljen e vdekshmërisë dhe në shkurtimin e qëndrimit në spital te pacientët me sëmundje të frymëmarrjes.

Ndikimi i ajrit të kondicionuar është studiuar edhe te të rinjtë e shëndetshëm. Një kërkim i realizuar nga Shkolla e Shëndetit Publik Harvard Chan tregoi se temperaturat e larta në dhomat pa kondicioner, gjatë një vale të të nxehtit, ndikuan negativisht në funksionin njohës.

Në këtë studim u përfshinë 44 studentë nga Massachusetts, disa që jetonin në ndërtesa me ajër të kondicionuar dhe të tjerë në ndërtesa pa të, përpara, gjatë dhe pas një vale të nxehti.

Rezultatet treguan se gjatë periudhës së temperaturave të larta, studentët që qëndronin në godina pa kondicioner dolën më dobët në teste sesa ata që banonin në konvikte me ajër të kondicionuar. Te grupi pa kondicioner u vu re rënie në pesë tregues të funksionit njohës, përfshirë kohën e reagimit dhe kujtesën e punës.

Gjatë valës së të nxehtit, studentët në ndërtesa pa ajër të kondicionuar kishin 13.4% kohë reagimi më të gjata në testet e fjalëve dhe ngjyrave, si dhe 13.3% rezultate më të dobëta në testet e mbledhjes dhe zbritjes, krahasuar me ata që jetonin në ambiente me kondicioner.

Të marra së bashku, këto të dhëna treguan se studentët në dhoma me ajër të kondicionuar jo vetëm u përgjigjeshin më shpejt pyetjeve, por ishin edhe më të saktë. U konstatua se kushtet termike të krijuara nga valët e të nxehtit në ndërtesat pa kondicioner çonin në mangësi të ndjeshme të funksionit njohës.

Sipas autorëve të studimit, kjo rënie e aftësive njohëse mund të lidhet me rritjen e stresit nga nxehtësia dhe me efektet e shtuara të faktorëve të tjerë mjedisorë.

Kondicioneri ndihmon në ruajtjen e temperaturës së trupit, gjë që është veçanërisht e rëndësishme në zonat e nxehta dhe me lagështi, ku goditja nga nxehtësia përbën një problem serioz gjatë verës. Ai gjithashtu e lehtëson gjumin, pasi dihet se pushimi është më komod në një dhomë të freskët sesa në një të nxehtë, transmeton klankosova.tv.

Një tjetër përfitim është se kondicionerët, nëse filtrat e tyre mirëmbahen siç duhet, mund të ulin shpeshtësinë e reaksioneve alergjike duke larguar alergjenët nga ajri.

Megjithatë, ndryshimet e menjëhershme të temperaturës mund të krijojnë probleme. Kalimi nga vapë e jashtme në një ambient shumë të ftohtë me kondicioner mund të shkaktojë stres për organizmin dhe të shoqërohet me simptoma si dhimbje koke, lodhje dhe dhimbje muskujsh.

Po ashtu, problematik mund të jetë edhe kalimi i shpejtë nga një hapësirë me ajër të kondicionuar në një mjedis të nxehtë. Kjo mund të shkaktojë bronkokonstriksion, sidomos te personat me astmë ose sëmundje kronike obstruktive pulmonare (SPOK). Ajri i ftohtë mund të irritojë rrugët e frymëmarrjes, ndërsa ekspozimi i menjëhershëm ndaj ajrit të nxehtë mund ta përkeqësojë më tej këtë irritim, duke sjellë kollë dhe vështirësi në frymëmarrje.

Luhatjet e menjëhershme të temperaturës mund të jenë të rënda edhe për sistemin kardiovaskular. Personat që kanë probleme të mëparshme me zemrën mund të vërejnë përkeqësim të simptomave, si dhimbje gjoksi dhe gulçim. Temperaturat e larta rrisin ngarkesën mbi zemrën dhe tendosin enët e gjakut, çka mund të jetë e rrezikshme për njerëzit me hipertension ose sëmundje të zemrës.

Përdorimi i saktë dhe mirëmbajtja e rregullt e kondicionerit mund të forcojnë efektet pozitive dhe të zvogëlojnë rreziqet e mundshme për shëndetin. Për këtë arsye, ia vlen të rikujtohen disa rregulla të njohura, transmeton klankosova.tv.

Mirëmbajtja periodike e kondicionerit është thelbësore. Kjo nënkupton pastrimin ose zëvendësimin e filtrit çdo disa muaj, si dhe servisimin profesional të pajisjes të paktën një herë në vit. Në këtë mënyrë zvogëlohet rreziku i grumbullimit të baktereve dhe mykut.

Po ashtu, këshillohet që temperatura e vendosur në kondicioner të jetë disa gradë më e ulët se ajo e jashtme, idealisht midis 22 °C dhe 26 °C. Diferencat e mëdha të temperaturës mund të ushtrojnë stres të panevojshëm mbi trupin.

The post Çfarë i ndodh organizmit kur qëndrojmë gjithë ditën në ambiente me kondicioner? appeared first on Albeu.com.

Një studim i ri nga shkencëtarët e Universitetit të Helsinkit ka zbuluar se guanoja, përzierja e jashtëqitjeve të zogjve detarë, mund të ndikojë ndjeshëm në klimën e Antarktidës duke stimuluar formimin e reve që ndihmojnë në uljen e temperaturave.

Guanoja e pinguinëve, e pasur me amoniak dhe dimetilaminë, lëshon gazra që ndikojnë drejtpërdrejt në atmosferë.

Këto substanca nxisin formimin e grimcave aerosoli dhe reve, të cilat pasqyrojnë rrezatimin diellor dhe kontribuojnë në ftohjen e klimës në këtë rajon të ndjeshëm.

Studimi, i drejtuar nga kërkuesi Mattheë Boyer, përfshiu matje të kryera pranë Bazës Marambio në Gadishullin Antarktik, gjatë verës së vitit 2023.

Në këtë zonë, afër një kolonie me rreth 60,000 pinguinë Adelie, u vu re një rritje drastike e amoniakut në atmosferë, deri në 1,000 herë më shumë se nivelet bazë.

“Kolonitë e pinguinëve janë një burim kryesor i amoniakut në bregdetin e Antarktidës, ndërsa kontribuimi nga Oqeani Jugor është i papërfillshëm”, theksoi Boyer.

Ai shtoi se dimetilamina, një tjetër komponent me origjinë nga guanoja, rrit ndjeshëm formimin e grimcave deri në 10,000 herë më shumë.

Edhe pasi pinguinët emigruan nga zona, nivelet e larta të amoniakut u mbajtën për më shumë se një muaj, për shkak të ‘ujitjes’ së tokës me guano, që mbeti aktive si burim kimik për atmosferën.

Përgjatë bregdetit të Antarktidës, studiuesit identifikuan ‘pika të nxehta’ të emetimeve të amoniakut, të krahasueshme me ato të tokave bujqësore në verë.

Kjo tregon se kolonitë bregdetare të pinguinëve mund të jenë një burim i rëndësishëm aerosoli edhe për zonat përtej brigjeve.

Ky zbulim merr rëndësi të veçantë në një kohë kur Antarktida po ngrohet me ritme dy herë më të shpejta se pjesa tjetër e botës.

Humbja e akullit detar po kërcënon habitatet, ushqimin dhe ciklet riprodhuese të shumë specieve të pinguinëve, disa prej të cilave mund të zhduken deri në fund të këtij shekulli.

Megjithatë, ky rol i ri i guanos si ‘agjent klimatik’ jep një perspektivë të re për mënyrat se si jeta e egër dhe ekosistemet lokale ndikojnë në klimën globale.

Pinguinët, nëpërmjet jashtëqitjeve të tyre, mund të ndihmojnë në ngadalësimin e disa prej efekteve më të rënda të ngrohjes globale në rajonin polar.

The post Klima e Antarktidës varet nga jashtëqitjet e pinguinëve, thonë shkencëtarët appeared first on Albeu.com.

Rreziqet e lidhura me klimën dhe mjedisin mund të kenë një ndikim të drejtpërdrejtë në veprimtarinë e biznesit të bankave.

Bankat duhet të identifikojnë rreziqet që vijnë nga ndryshimet klimatike dhe degradimi mjedisor në nivel sektorësh kryesorë, apo zonash gjeografike si dhe në nivel produktesh e shërbimesh që ofron ose planifikon të ofrojë, duke marrë në konsideratë që disa nga këto rreziqe mund të materializohen gjatë një periudhe kohe afatmesme ose afatgjatë.

Rreziqet e lidhura me klimën dhe mjedisin mund të ndikojnë, për shembull, në rritjen ekonomike, punësimin ose çmimet e pronave në nivel kombëtar, rajonal ose lokal.

Ngjarjet e motit mund të shkaktojnë thatësira ose përmbytje që ndikojnë në prodhimin bujqësor të një rajoni, kërkesën për banesa ose në vlerën e kolateralit, në nivel kombëtar, rajonal ose lokal.

Paralelisht, konkurrenca ndikohet nga zhvillimi i një tregu financimi të gjelbër dhe preferencat e konsumatorëve zhvendosen nga mallrat dhe shërbimet me emetim të lartë karboni ose ndryshe ndotëse, drejt produkteve dhe shërbimeve me emetim të ulët karboni ose ndryshe “të gjelbra”.

Në identifikimin e rreziqeve, një bankë mund të kategorizojë klientët ose portofolet e saj sipas ekspozimeve ndaj rrezikut klimatik.

Për shembull, grupimi gjeografik mund të ndihmojë në identifikimin e ekspozimeve që janë të ekspozuara ndaj rreziqeve të larta fizike, si rreziku i lartë i përmbytjeve ose thatësirës.

Bankat duhet të marrin në konsideratë edhe ndikimin që mund të kenë në mjedis strategjia e zhvillimit dhe modeli i tyre i biznesit, për shembull, nëpërmjet matjes dhe kufizimit të emetimeve të gazrave serë ose efikasitetin e burimeve të portofoleve të saj kryesore, ose që rrjedhin nga aktivitetet e tyre.

Bankat duhet të vlerësojnë nëse do të zhvillojnë produkte të qëndrueshme, që konsiderohen të jenë më rezistente ndaj rreziqeve të lidhura me klimën dhe mjedisin.

Këto përfshijnë produkte të emërtuara zakonisht si “të gjelbra”.

Bankat mund të përdorin produkte të tilla, si një mjet për të arritur objektivat e saj të rrezikut të lidhura me klimën dhe mjedisin dhe të rregullojë modeline saj të biznesit dhe përbërjen e portofolit.

Për shembull, banka mund të vendosë objektiva strategjikë ose limite në lidhje me ekspozimet e saj ndaj aktiviteteve ose sektorëve të caktuar ekonomikë.

Më tej, banka duhet të ketë parasysh se vendosja e objektivave strategjik ka të ngjarë të ndryshojë profilin e saj të përgjithshëm të rrezikut, duke rezultuar në nevojën për të rishikuar oreksin e saj ndaj rrezikut.

The post Banka e Shqipërisë përgatit udhëzuesin e parë për rreziqet financiare të lidhura me klimën dhe mjedisin, ja çfarë përfshin appeared first on Albeu.com.

E ashtuquajtura Koha Universale e Koordinuar, ose UTC, është një llogaritje komplekse ((@TheBIPM/YouTube)) e bërë nga Byroja Ndërkombëtare e Peshave dhe Masave dhe bëhet në përputhje me shpejtësinë e rrotullimit të tokës, që ka një prirje të ndryshojë.

“Në vitet 1970 bota vendosi që ndryshimi midis kohës atomike dhe rrotullimit të tokës të mos jetë më i madh se një sekondë. Shtojmë një sekondë në orën tonë globale kur dallimi mes dy njësive matëse është rreth një sekondë”, thotë Patrizia Tavella, drejtore e Byrosë Ndërkombëtare të Peshave dhe Masave.

Kohëmatësit kanë shtuar nga një sekondë në sistemin e matjes së kohës 27 herë që nga viti 1972.

Por prej disa vitesh ka patur spekulime se mund të jetë e nevojshme edhe zbritja e një sekonde.

Në një botë që mbështetet tek ora, këto ndryshime mund të shkaktojnë probleme.

“Në disa raste këto probleme kanë qenë të mëdha, të ngjashme me ato të uljes së avionëve, sepse kompjuterët pushuan së funksionuari. Dhe ne nuk e dimë nëse ky problem do të përkeqësohej nëse zbresim një sekondë në sistemin aktual të matjes së kohës”, thotë Demetrios Matsakis, ish punonjës i Observatorit Detar të Shteteve të Bashkuara.

Por një studim i ri në revistën “Nature” thotë se ndryshimi i klimës mund të ketë shtyrë nevojën për kthimin mbrapa me një sekondë të orës globale.

“Në Arktik është bërë më ngrohtë dhe kjo ka shkaktuar një shkrirje të madhe të akullit që rrjedh nëpër oqeanet në të gjithë botën. Ngrohja globale ka shkaktuar një ngadalësim në ritmin e rrotullimit të tokës”, thotë Duncan Agnew, studiues në Universitetin e Kalifornisë në San Diego.

Ky ngadalësim krijon nevojën për kthimin mbrapa me një sekondë të orës globale mes viteve 2026 dhe 2029. Megjithatë, ky efekt në dukje pozitiv, nuk mund të krahasohet me efektet negative të ndryshimeve klimatike, duke përfshirë rritjen e nivelit të detit, thotë studiuesi Duncan Agnew. Gjeofizikani i Universitetit Yale, Jeffrey Park është dakord me këtë vlerësim.

“Kjo është një dëshmi se në fakt proceset e ngrohjes globale përmes shkrirjes së shtresave të akullit polar po ndikojnë në këtë veçori shumë themelore të planetit tonë: rrotullimin e tij. Ndryshimet janë shumë të vogla, por ato mund të maten”, thotë ai.

Duke pasur parasysh problemet që mund të shkaktojë ndryshimi i orës me një sekondë, autoritetet globale të matjes së kohës votuan për shtyrjen e saj deri në vitin 2035. Diskutimet mbi përputhjen e Kohës së Koordinuar Universale me rrotullimin e Tokës pritet të bëhen në konferencën e ardhshme, që do të mbahet në vitin 2026./VOA

The post Studimi: Ndryshimi i klimës mund të ndikojë në matjen e kohës appeared first on Albeu.com.

Shpenzimet që duhet të përballojnë prodhuesit e mëdhenj për të mbështetur ndikimin e ndryshimeve klimatike do të kenë në mënyrë të pashmangshme një ndikim në çmimin e paguar në bar dhe në supermarket.

Ky është alarmi i ngritur në një studim të Ethos Agriculture and Conservation International dhe Solidaridad, organizata ndërkombëtare aktive në mbrojtjen e mjedisit dhe monitorimin e sektorit.

Industria, sipas studimit, duhet të përballet me kërkesën në rritje, të ardhurat e reduktuara dhe kërcënimin klimatik që mund të përgjysmojë tokën e përshtatshme për kultivim deri në vitin 2050.

Prodhimi do të migrojë në rajone të tjera krahasuar me ato aktuale edhe sepse, sipas studimit, do të detyrohet të përshtatet me rregulloren evropiane për shpyllëzimin e cila nga viti 2025 do të ndalojë shitjen në BE të kafesë së korrur në zonat e pastruara nga pyjet.

Një fenomen që ka shkaktuar humbjen e 130 mijë hektarëve pyje çdo vit gjatë dy dekadave të fundit.

Për më tepër, bazuar në analizën e kryer, rregullat e reja evropiane kryesisht do të nxjerrin nga tregu prodhuesit e vegjël afrikanë, të paaftë për të përballuar kostot e nevojshme dhe të mbështetur dobët nga qeveritë e tyre për t’u përshtatur me standardet e kërkuara nga Brukseli.

Prodhimi, veçanërisht ai i emrave të mëdhenj të sektorit, do të shkojë drejt rajoneve më të zhvilluara. Brazili para së gjithash, ku fermerët kanë më shumë burime për t’u përgatitur për më të keqen dhe për të lulëzuar.

The post Ndryshimet klimatike do të rrisin dhe çmimin e kafesë appeared first on Albeu.com.

“Ju lutem, ua përsëris thirrjen time udhëheqësve botërorë të bëjnë diçka më konkrete për të kufizuar emetimet ndotëse”, ka thënë papa më 23 korrik, në fund të një adresimi para turmave në sheshin e Shën Pjetrit, në Vatikan.

“Është sfidë urgjente, nuk mund të shtyhet, i prek të gjithë. Le ta mbrojmë shtëpinë tonë të përbashkët”, është shprehur ai, raporton Reuters.

Françesku i ka bërë thirrje botës të heqë dorë sa më parë nga karburantet fosile, dhe e ka bërë mbrojtjen e mjedisit objektiv kyç të papatit të tij.

Ai ka thënë më 2015, në enciklikën e tij “Ti qofsh lëvduar o Zot”, se planeti “ka nisur t’i ngjasojë gjithnjë e më shumë një grumbulli të madh mbeturinash”.

Të dielën, papa ka shprehur solidaritetin e tij me ata që po vuajnë nga kriza klimatike dhe me ata që po u ndihmojnë atyre.

Disa pjesë të jugut të Shteteve të Bashkuara të Amerikës janë goditur nga një valë rekorde e të nxehtit, përderisa temperatura ekstreme janë regjistruar edhe në Kinë dhe në Evropën jugore, përfshirë Italinë dhe Greqinë.

Një zjarr i egër në ishullin grek të Rodosit detyroi mijëra turistë dhe banorë të strehohen në shkolla dhe në stadiume të mbyllura, të dielën, pasi ata u evakuuan nga fshatrat dhe qendrat pushimore bregdetare.

The post Përballja me ndryshimet ekstreme të motit, Papa apel botës: Bëni diçka për klimën appeared first on Albeu.com.

Një raport i UN në bashkëpunim me Institutin e Shëndetit Publik kanë identifikuar pasojat në shëndet që sjellin ndryshimet klimatike. Në një analizë të kryer në 3 qarqet e marra në studim, në qarkun e Gjirokastrës, Fierit dhe Vlorës, konstatohen një shkallë më e lartë se mesatarja kombëtare e vdekshmërisë nga infarkti (aksidentet cerebrovaskulare), me një tejkalim gati 50% në Gjirokastër. Vlora dhe Gjirokastra kanë vdekshmëri më të lartë se mesatarja kombëtare e vdekshmërisë nga sëmundjet ishemike të zemrës dhe infarkti i miokardit.

Të 3 këto qarqe kanë shkallë më të ulët të vdekshmërisë për sëmundjet pulmonare. Profili i vdekshmërisë pasqyron faktin se rajonet e basenit të Vjosës, veçanërisht Gjirokastrës dhe Vlorës, kanë popullsi relativisht të plakur ku dobësitë kryesore shëndetësore lidhen me sëmundjet jo të transmetueshme. Nga ana tjetër, Fieri është më shumë i ekspozuar ndaj sëmundjeve infektive në krahasim me dy rajone të tjera, ndoshta për shkak të një proporcioni më të madh të fëmijëve në popullsi dhe ekspozim më i lartë ndaj kontaminimit, të shkaktuar nga përmbytjet.

“7.6% e fëmijëve në qarkun e Fierit kishin diarre në çdo kohë të vitit. Qarku i Vlorës regjistron një nga normat më të larta të astmës në vend. Një në pesë fëmijë në rajonin e Vjosës ka shenja të anemisë. Një në 4 gra të rritura dhe më shumë se një në 3 burra të rritur në qarkun e Vjosës kanë hipertension. Gjirokastra ka normat më të larta të paaftësisë së të rriturve në vend (8.7% e popullsisë mbi 15 vjeç), dhe shkallën më të lartë të të moshuarve në vend (18.4%). Ndërsa rreth gjysma e popullsisë shqiptare është mbipeshë ose obeze ku Fieri dhe Gjirokastra kanë normat më të larta në vend”, shkruhet në raport.

Gjirokastra ka një akses relativisht të dobët në kujdesin shëndetësor ku 57.4% e grave atje raportuan të paktën një problem në aksesin e kujdesit shëndetësor. Ky tregues është 37% për Fierin dhe 24% për Vlorën. Analiza specifike e ekspozimit demonstron vdekshmëri të tepërt të lidhur me valët e nxehtësisë. Incidenca e gastroenteritit lidhet me temperaturat më të larta të verës në Shqipëri. Gjatë dy valëve të të nxehtit në 2017, pati rritje në shkallën totale të vdekshmërisë (9%-16%) si dhe vdekshmërisë së shkaktuar nga sëmundjet kardiovaskulare.(16-17%), veçanërisht nga goditjet ose sëmundjet cerebrovaskulare (50%) dhe ataku i zemrës (20%-36%). Ndërkohë nuk u vu re asnjë ndryshim në vdekshmërinë për shkak të tumorit. Analiza dokumentoi një korrelacion të fortë dhe të qëndrueshëm midis rrezikut të gastroenteritit dhe temperaturat e verës gjatë periudhës së studimit, 2006-2018.

Në mënyrë sistematike, vitet me temperaturat më të larta të verës, kanë shkallë më të lartë të gastroenteritit dhe anasjelltas. Incidenca vjetore e gastroenteritit me temperatura më të larta mbetet e fortë dhe nuk ndryshon me metrika të ndryshme të temperaturës së ajrit të aplikuara. Për ndryshimet në ekspozimet ndaj rreziqeve shëndetësore që lidhen me ndryshimet klimatike, shkalla e një ndikimi shëndetësor lidhur me ekspozimin e caktuar mjedisor është një faktor prej tre vlerash: norma bazë e ndikimi në shëndet, ndryshimi i pritshëm i ekspozimit dhe funksioni ekspozim-përgjigje. Tendenca kryesore në demografinë shqiptare është plakja e shpejtë e popullsisë, pasojat në cënueshmërinë shëndetësore lidhur me klimën dhe ndryshimin e saj. Përqindja e të moshuarve është më shumë se trefishuar që nga fillimi i viteve ’90. Trendi do të vazhdojë, dhe parashikimet tregojnë dallime të rëndësishme midis rajoneve. Popullsia e atyre mbi 80 vjeç është kategoria me rritjen më të madhe dhe veçanërisht Gjirokastra dhe Vlora do të përjetojnë shifrat më të larta. Gjirokastra do të ketë 45 të moshuar për 100 banorë deri në vitin 2031.

Ndikimet e ndryshimeve klimatike në shëndetin e njeriut do të shkaktojnë një barrë shtesë mbi këto tendenca para-ekzistuese. Disa probleme themelore shëndetësore mund të rrisin ndjeshmërinë ndaj efekteve të ndryshimeve klimatike, të tilla si valët e të nxehtit. Mund të vlerësohet se deri në vitin 2031, 10.000 në 50.000 individë me presion të lartë gjaku do të kenë nevojë të marrin kujdes shëndetësor shtesë për shkak të temperaturave të larta dhe Fieri parashikohet të jetë më i prekuri. Raporti i OKB thotë se prevalenca e regjistruar e diabetit ka qenë në rritje në Shqipëri për më shumë se 10 vjet.

Tendencat demografike dhe të stilit të jetesës do të ndikojë në rritjen e incidencës gjithashtu, nga rreth 6,500 raste të reja në 2017 në të paktën 10,000 raste të reja në periudhën 2030-2050. Diabeti rritet si pasojë dhe e ndjeshmërisë ndaj stresit të nxehtësisë; Nëse tendencat e fundit vazhdojnë, parashikohet se më shumë se 300.000 shqiptarë do të regjistrohet me diabet nga një mjek deri në vitin 2050. Qarku i Vjosës do të ketë pjesën e tij ku do të rritet me të paktën 10% të popullsisë së regjistruar me diabet. Është vlerësuar se më shumë se 10,000 prej tyre të kenë nevojë për kujdes shëndetësor shtesë dhe përjetojnë probleme shtesë shëndetësore gjatë ngjarjeve ekstreme të motit të shkaktuara nga ndryshimet klimatike. Fieri dhe Gjirokastra parashikohet të jenë më të prekurit ndër rajonet.

Prevalenca e mbipeshës dhe obezitetit te femrat është rritur nga 39% në 2008 në 45% në 2018. Obeziteti rritet dhe ka ndjeshmëri ndaj temperaturave të larta. Pa një ndryshim drastik të trendit, ajo pritet që deri në vitin 2031, 50% ose më shumë e popullsisë shqiptare do të vazhdojë të jetë mbipeshë ose obez. Gjithashtu, popullsia në Shqipëri po plaket dhe pritet që prevalenca e kushtet mendore dhe vecanërisht demenca do të trefishohet në vitin 2050. Personat me demencë janë të ekspozuar ndaj ekstremeve të motit. Ata kanë nevojë për kujdes të vazhdueshëm nga personel të specializuar ose nga familjarët.

Në Rajonet e Basenit të Vjosës pritet të jenë më shumë se 5.000 njerëz me probleme kognitive deri në vitin 2050. Ata dhe familjet/kujdestarët e tyre do të përbëjnë një kategori jashtëzakonisht vulnerabël përballë ekstremeve të motit. Gjirokastra pritet të jetë rajoni më i prekur dhe në veçanti gratë do të jenë grupi më i cenueshëm. Edhe pse rreziku është i lartë edhe në mesin e të rinjve, tendencat demografike tregojnë dyfishim të numrit të moshuarve me probleme mendore në 3 dekadat e ardhshme. Depresioni është i lidhur me rrezikun kardiovaskular dhe për pasojë rriten medikamentet dhe ndjeshmëria ndaj stresit të nxehtësisë.

Temperaturat përkeqësojnë pasojat shëndetësore dhe rrisin nevojat shëndetësore në 10% deri në 20% të njerëzit që vuajnë nga depresioni. Ky vlerësim do të shtohejë deri në vitin 2030, çdo vit nga 1000-2000 vizitat shëndetësore, si dhe numrin e problemeve kardiovaskulare. Edhe pse vdekshmëria nuk është rritur ndjeshëm, incidenca e regjistruar e melanomës malinje dhe kanceri i lëkurës është shumëfishuar gjatë 20 viteve të fundit (në mesatarisht 20% rritje vetëm në 5 vitet e fundit).

Rrezatimi ultravjollcë diellor është një faktor rreziku për melanomën dhe kanceret.

Ndërsa melanoma është relativisht e rrallë në Shqipëri, mbetet vdekjeprurëse dhe vlerësohet se deri në vitin 2030, në rajonet e Vjosës, nga 10-30 raste me kancer lëkure do t’i atribuohet rritjes së ekspozimit ndaj diellit./GazetaSi

The post Këto janë qarqet më të ekzpozuara nga i nxehti në Shqipëri appeared first on Albeu.com.

Ndër shkaqet që kanë çuar në këto temperatura të larta është sasia e madhe e dyoksidit të karbonit në atmosferë. Në këtë sasi kontribuojnë edhe Kosova dhe vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor  më së shumti Serbia. Sipas agjencisë për klimën në Administratën Kombëtare Oqeanike dhe Atmosferike (NOAA) të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, sasia e rritur e dyoksidit të karbonit në atmosferë shkakton “ngritjen e temperaturës globale”.

“Duke shtuar më shumë dyoksid të karbonit në atmosferë, njerëzit janë bërë katalizatorë të efektit serrë”, thuhet në ueb-faqen e kësaj agjencie. Ndërkaq, Agjencia Kombëtare Aeronautike dhe Hapësinore (NASA) e SHBA-së pohon se efekti serrë është “proces që ndodh kur gazrat në atmosferën e Tokës e mbajnë brenda nxehtësinë e Diellit”, dhe shkaktohet nga “djegia e lëndëve djegëse fosile, si thëngjilli dhe nafta”.

Ndonëse vendet e Ballkanit Perëndimor nuk janë ndotësit më të mëdhenj të ambientit me dyoksid të karbonit, edhe ato kanë ndikuar në përkeqësimin e situatës ndër vite. Serbia është vendi që emeton ndjeshëm më shumë dyoksid të karbonit nga të gjitha vendet e rajonit brenda një viti, e ndjekur nga Bosnje e Hercegovina dhe Maqedonia e Veriut.

Sipas të dhënave të Administratës Ndërkombëtare për Tregti (ITA) të SHBA-së, rreth 70 për qind e energjisë në Serbi prodhohet nga thëngjilli. Problem thelbësor, sipas Kornizës së Konventës së Organizatës së Kombeve të Bashkuara për Ndryshimet Klimatike (UNFCCC), mbetet sistemi i ngrohjes në Serbi.

UNFCCC-ja parashikon që përditësimi i sistemit të ngrohjes të Serbisë do të “eliminonte rreth 252.270 tonë dyoksid karboni, të emetuar gjatë tridhjetë vjetëve”.

Por, rreth 31 milionë tonët e dyoksidit të karbonit që emetohen nga Serbia nuk janë shumë, në krahasim me ndotësit më të mëdhenj në botë: Kina, SHBA-ja, India dhe Rusia. Këto shifra paraqesin vetëm emetimin e dyoksidit të karbonit, por jo të të gjithë gazrave serrë, si metani, oksidi nitrik, hidrofluorokarbonet, e të tjera. Pamja, po ashtu, ndryshon ndjeshëm, kur merret parasysh madhësia e popullsive të vendeve të ndryshme.

Edhe pse Serbia mbetet sërish vendi që liron më së shumti dyoksid të karbonit në atmosferë, nga vendet e rajonit, dallimi mes saj dhe vendeve të tjera të Ballkanit Perëndimor është dukshëm më i vogël. Përderisa në rajon radhitet e treta, Kosova është e 92-ta, nga gjithsej 197 shtete të botës, në listën e vendeve që emetojnë më së shumti dyoksid të karbonit për kokë banori.

Sipas të dhënave të Organizatës së Kombeve të Bashkuara (OKB), lëndët djegëse, si thëngjilli, nafta dhe gazi, janë kontribuuesit më të mëdhenj në ndryshimet klimatike, duke qenë “përgjegjëse për mbi 75 për qind të emetimit global të gazrave serrë, dhe pothuajse 90 për qind të emetimit total të dyoksidit të karbonit”.

Në Kosovë, rreth 95 për qind e energjisë elektrike prodhohet nga thëngjilli. Kjo varësi mbetet problematike, pasi që Kosova synon të jetë e dekarbonizuar deri në vitin 2050, ndërsa mëton që deri më 2031 ta rrisë kapacitetin e energjisë së prodhuar nga burimet e ripërtërishme në 35 për qind./REL

The post Temperatura rekorde në botë. Si ndikon Ballkani Perëndimor në ndryshimet klimatike appeared first on Albeu.com.

Të enjten, Administrata amerikane për Oqeane dhe Atmosferë, ka deklaruar se El Nino është duke ardhur.

Në tre vjetët e fundit, ky fenomen është dominuar nga fenomeni tjetër, La Nina.

Shkencëtarët besojnë se ky vit është shqetësues.

Herën e fundit kur El Nino është shtirë në kapacitet të plotë ka qenë viti 2016, kur bota e ka regjistruar vitin më të nxehtë ndonjëherë.

Meteorologët presin që El Nino këtë vit, i përzier me ndryshimet klimatike, do ta përballë botën me temperatura edhe më të larta.

Ekspertët janë të shqetësuar edhe se çfarë mund të ndodhë me oqeanet.

Shtrirja e El Ninos nënkupton që ujërat në lindje të Paqësorit janë më të nxehta sesa zakonisht.

Mirëpo, edhe para se të niste El Nino, në maj, temperatura mesatare në det ka qenë 0.1 për qind më e lartë.

Ky fenomen mund t’i bëjë kushtet klimatike edhe më ekstreme.

“Ne jemi në një territor të pashembullt”, ka thënë Michelle L’Heureux, meteorologe në Qendrën për Parashikime Klimatike.

Këtë vit, El Nino mund të rezultojë me humbje prej 3 trilionë dollarëve në nivel global, sipas një studimi të publikuar muajin e kaluar në gazetën shkencore Science, pasi moti ekstrem ndikon në prodhimet bujqësore, në prodhim të mallrave tjera dhe ndihmon në përhapjen e sëmundjeve.

Qeveritë në shtetet e cenueshme janë duke marrë shënime.

Peruja i ka ndarë 1.06 miliard dollarë për t’u përballur me dëmet e shkaktuara nga El Nino, derisa Filipinet – të rrezikuara nga ciklonet – e kanë krijuar një qeveri speciale për t’u përballur me atë që mund të ndodhë.

Çfarë e shkakton El Ninon?

El Nino është fenomen natyror klimatik, i cili ngroh ujërat në temperatura jonormale në lindje të Paqësorit.

Ai krijohet kur erërat që fryjnë në drejtimin lindje-perëndim, e ulin intensitetin, apo marrin drejtim të kundërt, duke e ndryshuar presionin e ajrit.

Megjithatë, shkencëtarët nuk janë 100 për qind të bindur që këto kushte rezultojnë me një fenomen të tillë.

Në periudhën 2015-2016 – kur është regjistruar El Nino-ja më e fuqishme në histori – gjallesat dhe bimët nënujore e kanë pësuar keq.

Ujërat e ngrohta në lindje të Paqësorit barten më pas të atmosferë, duke nxitur stuhi.

“Kur El Nino lëviz me ujëra të ngrohta, lëviz ku ndodhin stuhitë”, ka thënë meteorologu Affil DiLiberto.

“Kjo është dominoja e parë atmosferike që bie”.

Si ndikon El Nino në motin global?

Ky ndryshim në aktivitetin e stuhive ndikon në ajrin që lëviz nëpër gjithë botën, duke ndikuar që mot të ngjashëm të kenë edhe shumë rajone tjera që janë në atë gjerësi gjeografike.

Në kohën e aktivitetit të El Ninos, jugu i Shteteve të Bashkuara përjeton mot të ftohtë dhe të lagësht, derisa pjesë tjera në perëndim të SHBA-së dhe Kanadasë, janë më të nxehta dhe më të thata.

Aktiviteti i uraganeve bëhet më i lëkundshëm, pasi stuhitë nuk arrijnë të formohen në Atlantik, për shkak të ndryshimit të drejtimit të erës.

Mirëpo, ciklonet tropikale forcohen.

Disa pjesë në qendër dhe jug të kontinentit amerikan përballen me reshje të rëmbyeshme shiu, ndonëse rajoni i Amazonës, zakonisht vuan nga kushtet e thata klimatike.

Australia, në anën tjetër, përballet me të nxehtë ekstrem, thatësi dhe zjarre pyjore.

Por, El Nino mund ta gëzojë Gadishullin e Somalisë, i cili është përballur me pesë sezone të dështuara të shiut.

El Nino mund t’i sjellë atij rajoni më shumë shi, për dallim prej La Nina-s.

Historikisht, si El Nino, si La Nina, aktivizohen përafërsisht çdo dy deri në shtatë vjet.

El Nino zgjat 9-12 muaj.

La Nina, që zakonisht ndodh kur ujërat janë më të ftohta në lindje të Paqësorit, mund të zgjasë një deri në tre vjet.

A ndikon El Nino në ndryshimet klimatike?

Si mund të ndikojë El Nino në ndryshimet klimatike, është “pyetje e madhe kërkimore”, ka thënë DiLiberto.

Ndonëse ndryshimet klimatike bëhen më të dukshme kur ndodh El Nino – me temperatura të larta, apo shira të rrëmbyeshme – ende nuk dihet saktë nëse ndryshimet klimatike ndikojnë në vetë fenomenin.

Shkencëtarët nuk janë të sigurt nëse ndryshimet klimatike do ta ndryshojnë balancën në mes të El Ninos dhe La Ninas, për ta bërë më të shpeshtë, apo më të rrallë ndonjërin prej tyre.

Shkencëtarët kanë thënë se nëse temperaturat e oqeaneve janë duke u rritur në vazhdimësi, ka pak mundësi që cikli të ndryshojë, pasi baza mbrapa fenomenit është e njëjtë.

Megjithatë, nëse disa pjesë të oqeanit janë më të ngrohta sesa tjerat, atëherë kjo mund të ndikojë se si El Nino luan rol në ndryshim të temperaturave.

The post Si do të ndikojë fenomeni “El Nino” në motin e gjithë botës appeared first on Albeu.com.