Që prej fillimit të qershorit, aktivistja dhe ekspertja e komunikimit Alesia Burnazi, e shndërroi profilin e saj në Instagram në një kanal informimi nga bulevardi “Dëshmorët e Kombit” në Tiranë.

E pajisur me një telefon celular dhe një mikrofon të vogël “mizë”, ajo filloi të transmetonte zhvillimet nga “Revolucioni i Flamingove”, duke synuar të plotësonte sadopak mungesën e informacionit të shkaktuar nga bojkoti i mediave tradicionale.

Raportimet e saj drejtpërdrejt tërhoqën një publik të ri në Instagram. Për të ofruar një pamje sa më të gjerë të protestës, Burnazi ngjitej shpesh mbi blloqe betoni ose vazo lulesh të vendosura përgjatë bulevardit.

Megjithatë, reagimet sulmuese ndaj saj nisën shpejt.

Në fillim, përfaqësues të qeverisë dhe profile anonime e akuzuan se po manipulonte videot për ta paraqitur numrin e protestuesve më të madh nga sa ishte. Burnazi e cilëson këtë pretendim qesharak.

Në fund të gushtit, Instagrami i fshiu dhjetë video me pamje nga protesta, me arsyetimin se cenonin të drejtat e autorit. Më 3 shtator, pa dhënë asnjë shpjegim, platforma çaktivizoi të gjithë llogarinë e saj.

Sipas Burnazit, veprimi përbënte një goditje të drejtpërdrejtë kundër gazetarisë së pavarur dhe lirisë së shprehjes.

“Revolucioni i Flamingove” filloi spontanisht si kundërshtim ndaj planeve të qeverisë për ndërtimin e një resorti turistik masiv në zonën e mbrojtur të Zvërnecit.

Brenda një kohe të shkurtër, ai u shndërrua në protestën më të madhe kundër qeverisë në Shqipëri që nga rrëzimi i regjimit komunist në fillim të viteve ’90.

Përballja, sidoqoftë, nuk mbeti vetëm në sheshe dhe bulevarde, pasi një front tjetër u hap në hapësirën virtuale të platformave sociale.

Të dhënat e mbledhura nga BIRN tregojnë se gjatë protestave maratonë u vunë në përdorim një sërë mekanizmash për të dobësuar zërat kritikë. Mes tyre ishin qindra llogari anonime, Inteligjenca Artificiale, teknologjia deepfake dhe operacione të sofistikuara censurimi që prekën online dhjetëra aktivistë, gazetarë, politikanë të opozitës, platforma qytetare dhe profilet në Instagram të mediave të mëdha.

“Repro Uncensored”, organizatë globale që monitoron censurën digjitale kundër lirisë së shprehjes, e konsideron “Revolucionin e Flamingove” rastin më të qartë të një përpjekjeje për të heshtur kritikët brenda një shoqërie. Megjithatë, aktorët përgjegjës për këto veprime vazhdojnë të jenë të paidentifikuar.

Drejtoresha ekzekutive e “Repro Uncensored”, Martha Dimitratou, thotë se Shqipëria mund të përfaqësojë shembullin më të dukshëm të dokumentuar nga organizata, por problematika nuk kufizohet vetëm te një shtet.

Sipas saj, nëse grupe të koordinuara arrijnë të shfrytëzojnë mekanizmat e platformave për të larguar nga debati publik aktivistë, gazetarë, media të mëdha dhe përfaqësues të zgjedhur, atëherë krijohet një skemë që mund të përsëritet në çdo vend. Dimitratou e vlerëson këtë si një zhvillim negativ për demokracinë, jo vetëm në Shqipëri, por edhe më gjerë.

Inteligjenca Artificiale si mjet me dy kahe

“Revolucioni i Flamingove” po zhvillohet në Shqipëri në të njëjtën periudhë me hovin e Inteligjencës Artificiale. Aktivistët e kanë përdorur gjerësisht këtë teknologji për të krijuar materiale ironike dhe përmbajtje kreative drejtuar klasës së vjetër politike, e cila e ka dominuar vendin gjatë tri dekadave të fundit.

Por përdorimi i IA-së ka shfaqur dy anë, pasi e njëjta teknologji është shfrytëzuar edhe për të përhapur dezinformim dhe pretendime të pavërteta për protestën dhe pjesëmarrësit e saj.

Nga kërkimet online, BIRN evidentoi dhjetëra raste ku përmbajtje të rreme të prodhuara me Inteligjencë Artificiale u shpërndanë dhe më pas u amplifikuan nga faqe ose profile anonime.

Edhe eksperti i sigurisë kibernetike Besmir Semanaj e konfirmon këtë prirje, duke nënvizuar se sistemet e IA-së e kanë renditur “Revolucionin Flamingo” ndër zhvillimet kryesore në Shqipëri.

Semanaj, i cili mbështet protestën, shpjegon se Inteligjenca Artificiale është bërë pjesë e komunikimit online rreth saj, veçanërisht në krijimin dhe përpunimin e materialeve.

Ai kërkon që të ndahet përdorimi i IA-së për komunikim dhe prodhim përmbajtjeje nga shfrytëzimi i saj si instrument censurimi ose sulmi ndaj protestuesve. Sipas Semanajt, protestuesit e përdorin teknologjinë për krijimtari, ndërsa qeveria për dezinformim.

Një vlerësim të ngjashëm jep edhe ekspertja e Politikave Digjitale, Alba Brojka. Ajo thotë se Inteligjenca Artificiale është përdorur nga të dyja palët, por jo për të njëjtat qëllime.

Sipas Brojkës, përdorimi i IA-së gjatë protestës ka qenë masiv. Kjo nuk lidhet vetëm me zgjedhjen e protestuesve dhe aktorëve të tjerë për ta përdorur, por edhe me prirjen globale në këtë drejtim.

Ajo sjell në vëmendje shpërndarjen, përmes kanaleve të komunikimit, të imazheve të falsifikuara deepfake, me të cilat u ushqye narrativa se në protestë kishin ndërhyrë aktorë të huaj.

Brojka përmend fotografinë ku pretendohej se shfaqeshin njerëz të ardhur me autobusë nga Greqia. Sipas saj, imazhi ishte një deepfake i publikuar posaçërisht për të ndikuar opinionin publik dhe për të mbështetur një narrativë e një argument të përhapur si nga qeveria, ashtu edhe nga përkrahësit e kampit tjetër joprotestues.

Përtej deepfake-ve, dezinformimit dhe goditjeve digjitale, Brojka identifikon një problem më të gjerë: boshllëkun në rregullimin ligjor. Shqipëria, sipas saj, nuk ka një kuadër të plotë rregullator që të garantojë transparencë dhe llogaridhënie për mënyrën e përdorimit të këtyre sistemeve.

Ajo thekson se aktualisht përdorimi i IA-së përfshihet vetëm në strategjinë kombëtare të digjitalizimit 2022-2026, ndërsa vendi ende nuk ka një strategji të posaçme për Inteligjencën Artificiale.

Për këtë fushë janë paraqitur për konsultim edhe dy drafte ligjore. Por, për sa kohë nuk ka legjislacion të miratuar, sigurimi i transparencës mbi përdorimin e Inteligjencës Artificiale mbetet i vështirë.

Çaktivizimet dhe censura në platformat digjitale

Në ditët e para të shtatorit, kompania Meta mbylli pa paralajmërim dhjetëra profile në Instagram. Mes llogarive të prekura ishin ato të aktivistëve, gazetarëve dhe përfaqësuesve të opozitës, si edhe faqet e Euronews Albania dhe Citizens.al.

“Repro Uncensored” ka mundur të verifikojë të paktën 70 raste, të gjitha të lidhura me “Revolucionin e Flamingove”. Organizata vlerëson se numri real mund të jetë disa qindra.

Qeveria shqiptare ka hedhur poshtë mundësinë e përfshirjes në këto veprime. Dimitratou sqaron gjithashtu se hetimet e kryera deri tani nuk kanë prodhuar prova konkrete që lidhin qeverinë ose ndonjë institucion publik me fushatën.

Pavarësisht kësaj, elementet e evidentuara tregojnë shenja të një goditjeje të koordinuar. Të gjitha rastet e konfirmuara lidhen me të njëjtën protestë, ankesat për shkelje të së drejtës së autorit janë përsëritur brenda intervaleve të shkurtra dhe, pasi llogaritë origjinale janë çaktivizuar, janë sulmuar edhe profilet që i zëvendësuan ato.

Dimitratou i tha BIRN se organizata ka siguruar komunikime në të cilat një raportues pranon se kishte marrë 1,800 dollarë në kriptomonedhë për të shënjestruar disa llogari. Për këtë aktivitet ishte përdorur një numër telefoni i regjistruar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Personat e prekur dyshojnë se operacioni mund të ketë pasur motive politike. Megjithatë, sipas Dimitratou, hetimet vijojnë për të përcaktuar se kush e porositi dhe kush e financoi fshirjen nga Instagrami të llogarive që mbështesnin protestën.

Shqetësimi nuk kufizohet vetëm te identifikimi i autorëve dhe as vetëm te rasti shqiptar.

Dimitratou kërkon që Meta të mos i shohë këto ngjarje si gabime të veçuara në zbatimin e rregullave, por si pjesë të një skeme të koordinuar. Sipas saj, kompania duhet të ruajë të gjitha të dhënat përkatëse dhe të hetojë se kush e ka porositur dhe financuar operacionin e raportimeve.

Ajo paralajmëron se, në mungesë të transparencës, mekanizmave realë mbrojtës dhe llogaridhënies, infrastruktura e platformave mund të shndërrohet në një instrument të gatshëm për të goditur opozitën politike, gazetarinë e pavarur dhe pjesëmarrjen demokratike.

Edhe Semanaj e interpreton çaktivizimin e llogarive në Instagram si një targetim të organizuar, që synonte të shtypte zërat kritikë në përkrahje të “Revolucionit të Flamingove”.

Përveç dimensionit teknik, ai evidenton edhe ndryshimin e madh në reagimin e institucioneve shtetërore kur preken interesat e qeverisë, krahasuar me rastet kur goditen kritikët e saj.

Semanaj e cilëson shqetësues standardin e dyfishtë të qeverisë. Ai kujton se, kur komentet në Google prekën biznese pranë saj, u angazhuan institucionet dhe u kontaktua Google. Ndërsa pas mbylljes së llogarive të protestuesve, sipas tij, nuk u ndërmor asnjë veprim dhe Rama u mjaftua duke deklaruar se “nuk e kemi bërë ne”.

The post BIRN: Beteja digjitale e “Revolucionit të Flamingove”, mes censurës, IA-së dhe deepfake-ve appeared first on Albeu.com.