The post VOA: Shqipëri, biznesi dhe nevoja për fuqi punëtorë të kualifikuar appeared first on Albeu.com.

Njoftimet e tilla hasen kryesisht në bare, restorante, por edhe në rrobaqepësi dhe sektorë të tjerë. Kjo, përkundër faktit se papunësia në këtë vend me mbi 2.7 milionë banorë është mbi 11 për qind.

Mungesa e fuqisë punëtore vendase ka kohë që është paralajmëruar nga ekspertët, ndërsa “importimi” i saj nga jashtë duket se nuk ka rezultuar edhe aq i suksesshëm.

Nga Qeveria nuk kanë ndonjë qëndrim zyrtar për këtë çështje, por kanë pranuar se nuk ka studim të tregut e as orientim të studimeve në bazë të nevojave.

Edvin Prençe është kryetar i Shoqatës Proexport Albania, që përfaqëson mbi 740 biznese të sektorit të rrobaqepësisë në Shqipëri, me mbi 70 mijë të punësuar.

Duke folur për Radion Evropa e Lirë, ai thotë se mungesa e fuqisë punëtore është problematika kryesore me të cilën përballet ky sektor.

“Kemi nevojë [edhe] për 25 mijë punëtorë”, thotë ai.

Mungesa e punëtorëve lidhet me një varg ankesash të raportuara – nga pagat deri te kushtet në punë, orari i stërzgjatur dhe mungesa e kontratave.

Sipas të dhënave zyrtare në Shqipëri, paga mesatare mujore bruto për një të punësuar gjatë tremujorit të parë të vitit 2022 ka qenë 59.242 lekë, apo rreth 508 euro.

Ka sektorë, si rrobaqepësia, ku thuhet se punëtorët paguhen deri në 25.000 lekë, apo rreth 212 euro.

Enri Jahaj, kryetar i Shoqatës së Bareve dhe Restoranteve, thotë se këto biznese janë në krizë për punëtorë që një vit e gjysmë.

“Na duhen 5 mijë punonjës dhe nuk po flasim më për stafe të trajnuara, por të papërgatitura, apo emergjente. Kjo situatë krize është e njëjtë si për klubet, baret dhe restorantet. Një pjesë e mirë po e përballon [mungesën] duke punësuar gjithë familjen dhe duke punuar nga 16 orë, por kjo nuk mund të vazhdojë për një kohë të gjatë”, thotë Jahaj për Radion Evropa e Lirë.

Akoma më e vështirë duket se është përballja me këtë problematikë e bizneseve të reja.

Savina Halili është një sipërmarrëse e re në qytetin e Shkodrës. Ajo ka një kompani pastrimi dhe po përpiqet ta ngrejë biznesin e saj. Vështirësia kryesore thotë se është gjetja e punëtorëve.

“Mungesa e fuqisë punëtore është një problematikë që ndjehet kudo në Shkodër. Sigurisht që këtë vështirësi e kam hasur edhe unë në kaq kohë sa kam ngritur biznesin tim – prej shkurtit të këtij viti. Aktualisht, pranë kompanisë sime po kryejnë praktikën 5 të rinj indianë, të cilët ndodhen në Shkodër me vizë studentore. Do të doja t’i punësoja pas përfundimit të studimeve, pasi e kryejnë shumë mirë punën”, thotë Halili.

Nga Nepali, Bangladeshi, Shri Lanka… në Shqipëri

Disa biznese kanë marrë punëtorë nga jashtë Shqipërisë dhe vazhdojnë ende të kërkojnë.

“Ne, si shoqatë, kemi kontaktuar direkt me ministritë përkatëse në shtete si: Nepali, Filipinet, Shri Lanka, për të bërë një filtrim të punonjësve që duam t’i marrim, për të mos u përballur me problematika, si largimi i tyre”, thotë Prençe.

Sipas tij, nisma për punëtorë nga Bangladeshi nuk ka pasur sukses.

“Kanë ikur pak ditë pasi kanë ardhur në Shqipëri dhe ne kemi menduar se e zgjodhëm problemin. Për këtë arsye, ne po kërkojmë që kontaktet me shtetet që përmenda, të bëhen direkt me institucionet dhe jo përmes kompanive. Po kërkojmë punonjëse gra, pasi rreziku për largim në mënyrë ilegale, do të ishte më i ulët”, sipas Prençes.

“Gjithashtu i kemi kërkuar Qeverisë liberalizim të vizave me këto shtete. Do të përshpejtonte ardhjen e këtyre punëtorëve, sepse aktualisht pajisja me dokumente kërkon rreth 120 ditë pritje”, thotë Prençe.

Edhe Jahaj, nga Shoqata e Bareve dhe Restoranteve, ngre shqetësim të ngjashëm.

“Ka disa raste në këtë sektor që këta punonjës vijnë me dy pasaporta, njërën e paraqesin te punëdhënësi, tjetrën e përdorin për të ikur drejt BE-së. Të dytën e sigurojnë në lloj-lloj mënyrash, e deklarojnë të humbur, apo të vjedhur pasaportën e parë dhe pajisen sërish me këtë dokument. Neve na duhet garanci që do ta kemi për një kohë të gjatë këtë fuqi punëtore të importuar”, thotë Jahaj.

Ai tregon se shumë punonjës nga Bangladeshi apo Filipinet kanë ikur, pa ardhur mirë, sipas tij.

“Para pak ditësh, një biznesmen i këtij sektori më tregoi se kishte punësuar 15 persona nga Bangladeshi. Punuan dhjetë ditë dhe ikën. Biznesi dëmtohet shumë, sepse ka paguar kompaninë e punësimit, ka paguar për strehimin e tyre dhe ngelet prapë pa punonjës”, thotë Jahaj.

Ka pasur disa herë raporte, edhe nga Bashkimi Evropian, se shtetet e Ballkanit Perëndimor shërbejnë shpesh si rrugë transit drejt BE-së për migrantët e paligjshëm.

Bizneset kërkojnë punëtorë – papunësia në Shqipëri 11 %

Eksperti i punësimit në Shqipëri, Erion Muça, sugjeron që kjo situatë – kur biznesi vuan për punëtorë, ndërkohë që ka mijëra vende të lira pune dhe mijëra të papunë – duhet të shihet në një aspekt më të gjerë.

“Papunësia në Shqipëri sipas INSTAT-it [Instituti i Statistikave] është 11%, që përllogaritet në 162 mijë të papunë, ndërkohë që ka 350-400 mijë vende të lira pune. Por, ato nuk përshtaten me kërkesat e tregut të punës”.

“Emigrimi ka një rol të madh, krijohet një boshllëk, që duhet të shërbejë si mësim për punëdhënësit për të parë me më shumë seriozitet motivimin e punonjësve, ku çdo kërkesë për punë të shoqërohet me avantazhe konkurruese, se çfarë ofron ndryshe apo më shumë. Pagat e ulëta, kushtet e punës dhe mosrespektimi i kontratave janë faktorë të lidhur zinxhir”, thotë Muça.

Nëse një punëdhënës ofron një pagë shumë të ulët, ndërsa fitimi i tij është shumë i lartë, kjo situatë tregon mungesë standardesh dhe mentaliteti në menaxhim, shton ai.

“Në 90% të rasteve tregon mungesë solidariteti kundrejt punonjësve, të cilët i sheh si leva në përmbushje të qëllimeve të fitimit”, thekson Muça.

Kreu i Shoqatës së Bareve dhe Restoranteve, Jahaj, thotë po ashtu se kjo krizë vjen edhe për faj të punëdhënësve.

“Investitorët duhet të mendojnë për kushte dhe paga më të kënaqshme, pasi në nivelin aktual nuk janë tërheqës”, thotë ai, duke kërkuar edhe nga institucionet shtetërore që të marrin masa për ta zbutur apo zgjidhur këtë problem.

Jahaj sugjeron krijimin e akademive të mirëfillta dhe investim në arsimin profesional.

Instituti i Statistikave i Shqipërisë, INSTAT, në anketën e fundit për forcën e punës në këtë vend, thekson se gjatë tremujorit të dytë të vitit 2022, 10.5 % e popullsisë në grup-moshën 15-64 vjeç deklaruan se nuk po kërkonin punë, pasi besonin se nuk ka punë të disponueshme – pra, klasifikohen si të papunë të dekurajuar. Kjo edhe mund ta shpjegojë faktin se përse ka vende të lira të punës.

Të dhënat e INSTAT-it, po ashtu, tregojnë se në janar të vitit 2022, popullsia e Shqipërisë ka rënë për 1.3 %, krahasuar me të njëjtën periudhë të një viti më parë. Një ndër faktorët kryesorë thuhet të jetë emigrimi.

Në një tjetër raport të INSTAT-it theksohet se në fund të vitit 2021, numri i të huajve me leje qëndrimi në Shqipëri ka qenë 14.921, apo 9.6 % më i lartë se në vitin 2020.

Të huajt rezidentë me origjinë nga Irani, Italia dhe Kosova përbënin numrin më madh të të huajve me leje qëndrimi në Shqipëri në vitin 2021.

Punësimi, arsyeja kryesore e qëndrimit të të huajve në Shqipëri

Mbi 47% e lejeve të qëndrimit të të huajve në Shqipëri në vitin 2021 lidheshin me punësimin.

Faktin se punësimi është ndër arsyet kryesore të shtimit të numrit të të huajve në Shqipëri e vërtetojnë edhe të dhënat e Agjencisë së Punësimit dhe Aftësive në këtë vend.

Për vitin 2021, rezulton se 5.034 shtetas të huaj – ose 1.693 më shumë se një vit më parë – janë pajisur me leje pune dhe vërtetime deklarimi për punësim. Ky është edhe numri më i lartë në pesë vjetët e fundit.

Pjesa më e madhe e këtyre lejeve dhe vërtetimeve – rreth 43% – janë në rajonin e Tiranës, 13% në rajonin e Lezhës dhe 13% në rajonin e Durrësit.

Cilët janë sektorët në Shqipëri që “importojnë” fuqi punëtore?

Sipas të dhënave të Agjencisë së Punësimit dhe Aftësive në Shqipëri, sektorët kryesorë që importojnë fuqinë punëtore, janë: industria përpunuese, ndërtimi, bujqësia dhe peshkimi, si dhe grupimi “arte, zbavitje, çlodhje”.

Sa i përket shtetësisë, për vitin 2021, pjesa më e madhe janë turq, më pas vijnë egjiptianët, filipinezët, indianët, kinezët etj.

Një vit më parë, autoritetet kanë fuqizuar ndryshimet në Ligjin për të huajt, që lehtësuan marrjen e lejes së punës në Shqipëri, përkatësisht me lejen e qëndrimit, ata marrin edhe lejen e punës.

Të huajt që duan të pajisjen me këtë leje në Shqipëri mund të aplikojnë online në portalin e-Albania.

Sipas ligjit, aplikuesi, përveç kërkesës në gjuhën shqipe, duhet të dorëzojë online dokumente të përkthyera në gjuhën shqipe dhe të njësuara me origjinalin nga noteri, të tilla si: kontrata e punës, kualifikimet profesionale, prokurën nga i huaji apo punëdhënësi, si dhe kërkesën e paraqitur në institucionet përkatëse për t’u siguruar në skemat e detyrueshme të sigurimeve shoqërore dhe shëndetësore.

Nëse dokumentacioni është i plotë, shtetasi i huaj pajiset me leje pune brenda dhjetë ditësh. E njëjta procedurë ndiqet edhe në rastin e shqyrtimit të dokumentacionit për ripërtëritjen e lejes së punës. REL

The post Nga pagat te mungesa e kontratave, REL: Bizneset në Shqipëri vuajnë për mijëra punëtorë appeared first on Albeu.com.

“Ata përmendin korrupsionin endemik, përfshirë gjyqësorin dhe prokurimet publike, konkurrencën e pandershme, ekonominë informale, ndryshimet e shpeshta të legjislacionit fiskal dhe zbatimin e dobët të kontratave si sfida të vazhdueshme për investimet dhe biznesin në Shqipëri” thuhet në deklaratën përmbledhëse të DASH.

Më tej vihet në dukje se, raportimet për korrupsion në prokurimet qeveritare janë të zakonshme. Përdorimi i vazhdueshëm i kontratave të partneritetit publik privat (PPP) ka reduktuar mundësitë për konkurrencë, përfshirë nga investitorët e huaj, në infrastrukturë dhe sektorë të tjerë.

“Analizat e dobëta kosto-përfitim dhe mungesa e ekspertizës teknike në hartimin dhe monitorimin e kontratave PPP janë shqetësime të vazhdueshme. Investitorët amerikanë sfidohen nga korrupsioni dhe përjetësimi i praktikave informale të biznesit. Disa investitorë nga SHBA janë përballur me mosmarrëveshje tregtare të diskutueshme si me entet publike ashtu edhe me ato private dhe disa shkuan në arbitrazh ndërkombëtar. Në vitin 2019 dhe 2020, tentativa për investim të një kompanie amerikane dyshohet se u pengua nga disa vendime gjyqësore dhe veprime të dyshimta të palëve të interesuara të përfshira në një mosmarrëveshje mbi investimin. Çështja tani është në arbitrazh ndërkombëtar” thuhet në raportin e DASH.

Raporti i konsideron të drejtat e pronësisë sfiduese në Shqipëri, sepse një titull pronësie i qartë është i vështirë për t’u marrë. ‘Ka pasur raste të individëve që dyshohet se kanë manipuluar sistemin gjyqësor për të marrë tituj të paligjshëm të tokës. Mbivendosja e titujve të pronësisë është një çështje serioze dhe e zakonshme. Procesi i kompensimit për tokat e konfiskuara nga ish-regjimi komunist vazhdon të jetë joefikas dhe i pamjaftueshëm”, thuhet në raport.

Më tej DASH vë në dukje se, në përpjekje për të kufizuar mundësitë për korrupsion, Qeveria Shqiptare filloi një reformë gjithëpërfshirëse për dixhitalizimin e të gjitha shërbimeve publike. Që nga marsi 2021, 1200 shërbime ose 95 për qind e të gjitha shërbimeve publike për qytetarët dhe bizneset ishin të disponueshme online nëpërmjet Portalit E-Albania . Megjithatë, Shqipëria vazhdon të ketë rezultate të dobëta në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit të Transparency International. Në vitin 2021, Shqipëria ra në vendin e 110-të nga 180 vende, një rënie prej gjashtë vendesh nga viti 2020. Shqipëria vazhdon të renditet e ulët në Indeksin Global të Inovacionit, duke u renditur në 84 nga 132 vende.

Për të trajtuar korrupsionin endemik, Qeveria e Shqipërisë miratoi amendamente gjithëpërfshirëse kushtetuese për të reformuar sistemin gjyqësor të vendit dhe për të përmirësuar sundimin e ligjit në vitin 2016.DASH vlerëson se, zbatimi i reformës në drejtësi është duke u zhvilluar, e mbështetur shumë nga Shtetet e Bashkuara dhe BE, duke përfshirë verifikimin e gjyqtarëve dhe prokurorët për pasuri të pashpjegueshme.

“Më shumë se gjysma e gjyqtarëve dhe prokurorëve që i janë nënshtruar verifikimit janë shkarkuar për pasuri të pashpjegueshme ose lidhje me krimin e organizuar. BE pret që Shqipëria të tregojë progres në ndjekjen penale të gjyqtarëve dhe prokurorëve, verifikimi i të cilëve zbuloi sjellje të mundshme kriminale. Zbatimi i reformës në drejtësi është në vazhdim dhe përfundimi i saj pritet të përmirësojë klimën e investimeve në vend. Kuvendi i Shqipërisë votoi me shumicë dërrmuese dhe pa kundërshtim për zgjatjen e këtij mandati të vetingut në shkurt 2022”, thuhet me tej në raport.

Në vitin 2020, ekonomia u tkurr me 4 për qind në kulmin e COVID-19 dhe në vitin 2021 u rikufizua me një normë rritjeje prej 8.7 për qind. Rritja u nxit nga ndërtimi, lehtësimi i kufizimeve të lidhura me pandeminë, rimëkëmbja e sektorit të turizmit, rritja e sektorit të pasurive të paluajtshme, prodhimi vendas i energjisë elektrike dhe mbështetja e vazhdueshme e politikave buxhetore, monetare dhe fiskale, duke përfshirë mbështetjen e FMN-së dhe BE-së lidhur me pandeminë dhe tërmetet. . Projeksioni fillestar i rritjes për vitin 2022 ishte 4.1 për qind, pavarësisht pasigurive që lidhen me pandeminë, deficitet fiskale të larta dhe borxhin publik, si dhe presionet e jashtme dhe të brendshme inflacioniste. Megjithatë, pasiguritë për shkak të pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022, rritjes së çmimeve të energjisë dhe presioneve inflacioniste,

Shqipëria u anëtarësua në NATO në 2009 dhe është anëtare e OBT-së që nga viti 2000. Vendi nënshkroi Marrëveshjen e Stabilizim Asociimit me Bashkimin Evropian në 2006, mori statusin e vendit kandidat në BE në 2014 dhe filloi negociatat e anëtarësimit me BE në korrik. 2022 .

Kuadri ligjor i Shqipërisë është në përputhje me standardet ndërkombëtare për mbrojtjen dhe inkurajimin e investimeve të huaja dhe nuk diskriminon investitorët e huaj. Ligji për Investimet e Huaja i vitit 1993 përshkruan mbrojtje specifike për investitorët e huaj dhe lejon pronësinë e huaj 100 për qind të kompanive në të gjithë sektorët, përveç disa sektorëve.

Traktati Dypalësh i Investimeve SHBA-Shqipëri, i cili hyri në fuqi në 1998, siguron që investitorët amerikanë të marrin trajtim kombëtar dhe trajtim të kombit më të favorizuar. Shqipëria dhe Shtetet e Bashkuara nënshkruan një Memorandum të Bashkëpunimit Ekonomik në tetor 2020 me qëllim rritjen e tregtisë dhe investimeve mes dy vendeve. Që nga nënshkrimi, shumë kompani amerikane kanë nënshkruar marrëveshje për projekte madhore në vend.

DAH vlerëson se, sii një vend në zhvillim, Shqipëria ofron potencial të madh të pashfrytëzuar për investime të huaja në shumë sektorë duke përfshirë energjinë, turizmin, kujdesin shëndetësor, bujqësinë, naftën dhe minierat, dhe teknologjinë e informacionit dhe komunikimit (TIK)./Monitor/

The post DASH: Korrupsioni në Shqipëri endemik, vend i vështirë për të bërë biznes appeared first on Albeu.com.