Vendimi i shkallës së parë të Dhomave të Specializuara kundër Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit dhe Rexhep Selimit ka dokumentuar shifra të rënda: të paktën 385 persona u arrestuan në mënyrë arbitrare, 303 iu nënshtruan torturave dhe 96 u vranë.

Por përtej këtyre shifrave shtrohet një pyetje qendrore: cila ishte përbërja etnike e viktimave, respektivisht sa prej tyre ishin shqiptarë, serbë apo romë? Përmbledhja publike prej 39 faqesh e aktgjykimit nuk ofron një ndarje të tillë. Ajo nuk specifikon se ç’pjesë e të arrestuarve, të torturuarve dhe të vrarëve i takon secilit komunitet.

Trupi gjykues deklaron në mënyrë të përgjithshme se krimet për të cilat u gjykuan të pandehurit kishin në shënjestër “serbët, romët dhe, në mënyrë të veçantë, shqiptarët e Kosovës”. Formulimi “në mënyrë të veçantë shqiptarët e Kosovës” sinjalizon se pikërisht viktimat shqiptare zënë vendin qendror në gjetjet e gjykatës, por përmbledhja nuk jep përqindje ose raporte numerike ndërmjet grupeve.

Në dokumentin publik, serbët dhe romët përmenden si kategori të dëmtuarish, megjithatë nuk gjendet asnjë emër konkret i një serbi të torturuar apo të vrarë. Nuk përshkruhet as ndonjë familje me origjinë serbe dhe nuk dokumentohet asnjë rast individual që të tregonte se një person i caktuar serb u arrestua, keqtrajtua ose vra në një vend e rrethana të specifikuara. Kjo nuk dëshmon mungesën e viktimave serbe – do të ishte gabim të nxirrej një përfundim i tillë vetëm nga përmbledhja – por njëkohësisht mbetet fakt se materiali nuk e mundëson verifikimin e numrit të serbëve të prekur dhe as të rasteve konkrete që u takojnë atyre. Një pamje më e plotë pritet të shfaqet vetëm me botimin e variantit të redaktuar të aktgjykimit të plotë, të cilin gjykata ka paralajmëruar se do ta publikojë në një fazë të mëvonshme.

Në kontrast me përmendjen e përgjithshme të serbëve dhe romëve, episodet konkrete të përshkruara në vendim nxjerrin në pah shqiptarë të Kosovës që kishin lidhje me LDK-në, FARK-un, strukturat e udhëhequra nga Ibrahim Rugova, ose me grupe të tjera politike shqiptare. Këta persona etiketoheshin si “spiunë”, “tradhtarë”, “bashkëpunëtorë të Serbisë”, si mbështetës të LDK-së, anëtarë të FARK-ut, “ushtarë të Rugovës” dhe si kundërshtarë të UÇK-së apo udhëheqjes së saj.

Një episod veçanërisht i dokumentuar është ai i aktivistit Behajdin Allaqi. Sipas konstatimit të trupit gjykues, Thaçi ishte i përfshirë personalisht në kapjen, mbajtjen, transferimin dhe vrasjen e tij. Allaqi nuk ishte serb, por një veprimtar shqiptar i angazhuar në lëvizjen kombëtare, i konsideruar megjithatë kundërshtar nga struktura që e ndaloi.

Një tjetër ngjarje e gjykuar është ndalimi i 13 anëtarëve të një delegacioni parlamentar shqiptar në Qirez dhe Baicë në shtator të vitit 1998. Delegacioni ishte politikisht i lidhur kryesisht me LDK-në dhe institucionet e udhëhequra nga Rugova. Gjykata konstatoi pjesëmarrjen personale të Thaçit në arrestimin, ndalimin arbitrar dhe marrjen në pyetje të parlamentarëve, ndërsa Selimi u përfshi në kapjen dhe mbajtjen e tyre në Qirez. Në deklaratat e mëhershme për këtë rast ishin përmendur me emër edhe Gjergj Dedaj, Agim Krasniqi, Sokol Bllakaj, Kurtesh Devaja, Mehdi Bardhi dhe Jusuf Telaku si persona që pësuan lëndime nga keqtrajtimi. Më vonë, gjatë dëshmisë në Hagë, Dedaj e zbuti versionin e tij dhe disa pohime i quajti të ekzagjeruara. Pavarësisht këtij ndryshimi, trupi gjykues, duke u mbështetur në tërësinë e provave, e mbajti si fakt të provuar angazhimin e Thaçit në ndalimin dhe marrjen në pyetje të 13 përfaqësuesve.

Një dimension kyç i vendimit ka të bëjë me arsyetimin e përdorur për arrestimet. Shumë viktima akuzoheshin si “spiunë”, “tradhtarë” ose “bashkëpunëtorë të Serbisë”. Sipas gjetjeve të gjykatës, me përjashtime të kufizuara, nuk kishte prova që personat e ndaluar të kishin kryer krime, të ishin përfshirë në luftime apo të përbënin rrezik real për sigurinë. Kjo e ndryshon mënyrën se si duhen përshkruar viktimat: ato nuk mund të paraqiten si “individë me lidhje me autoritetet serbe”, pasi kjo do ta shndërronte një etiketim të pavërtetuar në fakt. Formulimi korrekt është se bëhej fjalë për persona të akuzuar apo të perceptuar si kolaboracionistë, shpesh pa prova të besueshme. Në disa raste, etiketimi si “spiun” ose “tradhtar” duket të ketë shërbyer thjesht si instrument për të identifikuar, arrestuar dhe eliminuar kundërshtarët politikë shqiptarë.

Gjykata konstatoi se arrestimet dhe keqtrajtimet u shtrinë në 14 komuna të Kosovës dhe në dy qarqe në veri të Shqipërisë. Në territoret shqiptare, popullsia dhe formacionet e pranishme ishin thuajse tërësisht shqiptare, çka përforcon domosdoshmërinë që viktimat të mos identifikohen automatikisht si serbë apo si kolaboracionistë të vërtetë të Serbisë. Dëshmitë përshkruajnë të ndaluar që mbaheshin të lidhur, rriheshin, nuk ushqeheshin siç duhet dhe nuk merrnin ndihmë mjekësore. Një dëshmitar i krahasoi me “kafshë” për shkak të zinxhirëve, ndërsa një tjetër tregoi se kishte qëndruar me duar të lidhura për një periudhë të gjatë. Megjithatë, përmbledhja publike nuk tregon etninë e secilit dëshmitar, prandaj nuk mund të pohohet me siguri se të gjithë ishin shqiptarë, por as se ishin serbë.

Duke u bazuar në dokumentin publik, mund të formulohen katër konkluzione të sigurta. Së pari, gjykata i përmend serbët dhe romët si viktima, por nuk ofron as numrat, as emrat e tyre. Së dyti, shqiptarët e Kosovës paraqiten si kategoria kryesore e viktimave, duke u shfaqur në raste konkrete me identitete, përkatësi politike dhe rrethana të hollësishme. Së treti, një pjesë e viktimave shqiptare ishin përkrahës të LDK-së, FARK-ut dhe linjës së Rugovës, ose persona që konsideroheshin kundërshtarë politikë. Së katërti, shumica e akuzave për “spiunazh” dhe “bashkëpunim me Serbinë” nuk u mbështetën me prova se të akuzuarit kishin kryer krime ose ishin përfshirë në luftime.

Si përfundim, aktgjykimi nuk mund të paraqitet thjesht si një proces për krime kundër serbëve. Përmbledhja publike tregon se një pjesë thelbësore e çështjes kishte të bënte me ndalimin, torturën dhe eliminimin e shqiptarëve që perceptoheshin si kundërshtarë politikë. Shifrat e sakta sipas përkatësisë etnike ende mungojnë. Deri në publikimin e aktgjykimit të plotë të redaktuar, çdo pretendim se të gjitha viktimat ishin shqiptarë ose se nuk pati fare viktima serbe do të jetë përtej asaj që provojnë dokumentet e derisotme publike.

Burimet: përmbledhja zyrtare e aktgjykimit, njoftimi i Dhomave të Specializuara dhe agjencia Reuters.

The post Haga fsheh emrat e viktimave serbe; 385 të ndaluar dhe 303 të torturuar, shqiptarët të detajuar në aktgjykim appeared first on Albeu.com.