Vetëm një ditë para se të shpallet vendimi për Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Rexhep Selimin dhe Jakup Krasniqin, tensioni publik është ngritur ndjeshëm nga protestat, paralajmërimet për destabilitet, thirrjet për “djegien” e Kosovës dhe inkurajimet që popullata të marrë armët.

Por çfarë peshe reale mund të kenë këto ngjarje në vendimmarrjen e trupit gjykues në Hagë?

Nga këndvështrimi ligjor, përgjigjja është e prerë: ato nuk duhet të kenë asnjë lloj influence në vërtetimin e fajësisë apo pafajësisë.

Aktgjykimi duhet të bazohet ekskluzivisht në materialet e administruara gjatë gjykimit – dëshmitë, provat dokumentare, përgjegjësia individuale e secilit prej të pandehurve dhe parashtrimet e fundit të Zyrës së Prokurorit të Specializuar dhe të mbrojtjes.

Një tubim i një individi, një deklaratë e një ish-pjesëtari të UÇK-së apo kërcënimi i dikujt që qëndron tërësisht jashtë procesit gjyqësor, nuk mund të shndërrohet në provë inkriminuese për të pandehurit. Kjo do të ishte e mundur vetëm nëse provohej një lidhje e drejtpërdrejtë dhe e dokumentuar me ta, gjë që deri më tani nuk rezulton nga të dhënat publike.

Vendimi, me shumë gjasa, tashmë është finalizuar

Vlen të kihet parasysh një aspekt praktik: një aktgjykim me këtë volum e kompleksitet nuk hartohet në momentet e fundit para shpalljes.

Ky dokument përfshin vlerësimin e një game të gjerë dëshmish, mijëra faqesh dokumentesh dhe argumentesh të ndërlikuara juridike. Rrjedhimisht, përmbajtja thelbësore e tij duhet të jetë finalizuar dhe aprovuar nga Trupi Gjykues shumë përpara se të shpërthenin protestat dhe retorika e nxehtë e ditëve të fundit.

Nga ana ligjore, gjyqtarët nuk mund të ndryshojnë gjetjen e fajësisë mbi bazën e paralajmërimeve për protesta apo shprehjeve kërcënuese që vijnë jashtë sallës së gjyqit.

Veprimi i kundërt do të minonte rëndë parimet e një procesi të rregullt dhe të përgjegjësisë penale individuale.

Protestat paqësore janë të drejtë legjitime, jo mekanizëm presioni

Tubimet e zhvilluara në Prishtinë dhe ai i paralajmëruar përpara ambienteve të Gjykatës Speciale mund të kenë impakt politik e mediatik, por jo fuqi provuese në gjykatë.

Shprehja e pakënaqësisë përmes mbledhjeve paqësore është një e drejtë demokratike elementare. Këto manifestime mund të pasqyrojnë përmasat e thella të revoltës së një pjese të qytetarëve ndaj institucionit të Gjykatës Speciale dhe reflektimin se sa delikate mbetet çdo përpjekje për ta shkëputur luftën e UÇK-së nga konteksti i agresionit dhe represionit të regjimit serb.

Megjithatë, as sasia e protestuesve dhe as intensiteti i reagimit publik nuk zëvendësojnë dot shqyrtimin e hollësishëm të provave. Prandaj, këto protesta nuk përbëjnë bazë për lirimin e të akuzuarve, por as pretekst për dënimin e tyre.

Kërcënimet mund të minojnë kauzën publike

Një situatë tjetër paraqitet me deklaratat për “djegie” të vendit, përshkallëzim të situatës apo thirrjet për armatosje.

Edhe këto shprehje nuk shndërrohen në prova kundër Thaçit, Veselit, Selimit e Krasniqit. Por ato mund të dëmtojnë seriozisht narrativën publike në favor të një procesi të paanshëm.

Gjykata Speciale e ka bazuar vijimësinë e paraburgimit, pjesërisht, mbi rrezikun e pengimit të drejtësisë dhe të ndikimit ndaj dëshmitarëve. Në të kaluarën, Hysni Gucati dhe Nasim Haradinaj u dënuan pikërisht për veprime që synonin intimidimin e dëshmitarëve dhe pengimin e administrimit të drejtësisë.

Në këtë mjedis, deklaratat kërcënuese ofrojnë argumente për mbështetësit e Gjykatës për të pretenduar se presioni dhe frikësimi mbeten probleme reale.

Këto zhvillime mund të influencojnë në planet e sigurisë, mënyrën e organizimit të seancës dhe, mbase, në vendimmarrjet e ardhshme rreth masës së paraburgimit. Por nuk e ndryshojnë dot ligjërisht përgjigjen në pyetjen thelbësore: nëse krimet e pretenduara janë vërtetuar përtej çdo dyshimi të arsyeshëm.

A mund të ndikojnë këto zhvillime në masën e dënimit?

Teorikisht, as lartësia e dënimit nuk duhet të shtohet për shkak të sjelljeve të palëve të treta. Për të rënduar pozicionin ligjor të një të pandehuri, duhet të provohet implikimi i tij personal.

Gjykata nuk mund të penalizojë një njeri për deklaratat e mbështetësve të tij. Ngjarjet e fundit ka më tepër gjasa të reflektohen në arsyetimin për mbajtjen në paraburgim pas dhënies së aktgjykimit sesa në përmbajtjen e vetë këtij të fundit.

Nëse gjykata arrin në përfundimin se pas shpalljes së vendimit ka rrezik të lartë për trazira, pengim të procesit të apelit apo ndikim mbi të, ajo mund të tregohet më e matur në mundësinë e lirimit të tyre. Edhe këtu, megjithatë, argumentet duhet të jenë të mirëpërcaktuara dhe të lidhura ngushtë me secilin prej të akuzuarve.

Si mund të vendosë Trupi Gjykues?

Pa akses në tërësinë e provave konfidenciale dhe dëshmive të mbajtura me dyer të mbyllura, asnjë vëzhgues i jashtëm nuk mund të projektojë me saktësi aktgjykimin që do të shpallet.

Megjithatë, duke marrë parasysh gjatësinë e jashtëzakonshme të procesit, numrin e lartë të dëshmitarëve, natyrën e ndërlikuar të aktakuzës dhe dallimet thelbësore në rolet e pretenduara për secilin prej katër të pandehurve, skenari më i mundshëm mbetet ai i një vendimi të përzier.

Kjo nënkupton që gjykata mund të rrëzojë disa elementë të tezës së prokurorisë, por të pranojë disa të tjerë. Paralelisht, vendimi nuk do të jetë domosdoshmërisht i njëjtë për Thaçin, Veselin, Selimin dhe Krasniqin.

Prokuroria ka kërkuar dënim me 45 vjet burg për të katër, kurse mbrojtja lirimin e plotë. Këto përbëjnë dy skajet e procesit. Gjykata mund të dalë në një përfundim të ndërmjetëm: pafajësi për disa akuza dhe dënim për disa të tjera, apo rezultate të diferencuara për secilin të pandehur.

Sipas këtij vlerësimi, një dënim uniform prej 45 vjetësh për të katër duket më pak i mundshëm sesa një aktgjykim që individualizon përgjegjësitë penale. Njëkohësisht, lirimi i plotë i të gjithëve mbetet ende një mundësi, por jo rezultati më i sigurt.

Projeksioni më realist është që trupi gjykues do të kufizojë në masë të konsiderueshme pretendimet e Prokurorisë, por mund të konstatojë përgjegjësi për disa pika të veçanta apo incidente specifike. Pas këtij vendimi, apelimi nga pala që do të mbetet e pakënaqur është gati i sigurt.

Aktgjykimi nuk gjykon UÇK-në

Cilido qoftë rezultati, vendimi i nesërm duhet trajtuar si përcaktim mbi përgjegjësinë penale personale të katër individëve dhe jo si një verdikt mbi karakterin e luftës çlirimtare të UÇK-së.

Kjo luftë u zhvillua përballë një aparati brutal represioni serb dhe shumica absolute e viktimave dhe e të zhvendosurve me dhunë ishin shqiptarë. Asnjë aktgjykim kundër individëve nuk mund ta përmbysë këtë të vërtetë historike.

Pikërisht për këtë shkak, thirrjet për zjarr e trazira janë kaq të dëmshme. Ato nuk u vijnë në ndihmë të pandehurve, nuk kanë fuqi ta ndryshojnë vendimin gjyqësor dhe mund ta zhvendosin fokusin e debatit nga provat konkrete tek ankthi për rendin publik.

Të mërkurën, Dhomat e Specializuara do të komunikojnë përmes aktgjykimit zyrtar. Protesta paqësore mbetet një e drejtë demokratike; kërcënimi me dhunë, në të kundërt, i shërben vetëm dëmtimit të Kosovës dhe legjitimitetit të kërkesës për një proces të drejtë.

Shënim i redaksisë: Ky tekst është një analizë e bazuar në njohuritë mbi procedurën gjyqësore, informacionet e disponueshme publikisht dhe zhvillimet më të fundit. Nuk përçon informacion nga brenda Gjykatës, as parashikime definitive të rezultatit.

Burimet: Dhomat e Specializuara të Kosovës; Reuters – mbi vendimin dhe kërkesën e Prokurorisë; AP – lidhur me protestat dhe çështjen e katër të pandehurve; Ambasada e Shteteve të Bashkuara – njoftimi për demonstratat

The post Thirrjet për dhunë para vendimit të Hagës – a rrezikojnë ato pozitën e të akuzuarve? appeared first on Albeu.com.

Vetëm 24 orë para shpalljes së aktgjykimit ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit, atmosfera publike është rënduar nga protesta, paralajmërime për trazira, deklarata për “kalljen” e Kosovës dhe thirrje që qytetarët të armatosen.

Por sa mund të ndikojnë këto zhvillime në vendimin e gjyqtarëve në Hagë?

Përgjigjja juridike është: nuk duhet të ndikojnë fare në përcaktimin e fajësisë ose pafajësisë së të akuzuarve.

Aktgjykimi duhet të mbështetet vetëm në provat e administruara gjatë procesit, dëshmitë, dokumentet, përgjegjësinë individuale të secilit të akuzuar dhe argumentet përfundimtare të Prokurorisë e të mbrojtjes.

Protesta e një qytetari, deklarata e një ish-luftëtari ose kërcënimi i një personi jashtë procesit nuk mund të përdoret si provë kundër të akuzuarve, përveç nëse do të ekzistonte një lidhje konkrete dhe e provuar ndërmjet tyre. Deri tani nuk ka të dhëna publike që katër të akuzuarit t’i kenë urdhëruar apo koordinuar deklaratat e fundit.

Aktgjykimi, me shumë gjasë, është përfunduar

Duhet pasur parasysh edhe një fakt praktik: një aktgjykim i kësaj madhësie nuk shkruhet gjatë natës së fundit.

Ai përmban vlerësimin e mijëra dokumenteve, dëshmive dhe argumenteve juridike. Për këtë arsye, pjesa thelbësore e vendimit duhet të jetë përfunduar dhe miratuar nga trupi gjykues shumë përpara protestave dhe deklaratave të ditëve të fundit.

Gjyqtarët nuk mund ta ndryshojnë ligjërisht konstatimin për fajësinë vetëm sepse jashtë sallës janë paralajmëruar protesta apo janë përdorur fjalë kërcënuese.

Nëse do ta bënin këtë, do ta cenonin rëndë parimin e gjykimit të drejtë dhe përgjegjësisë individuale.

Protestat paqësore janë e drejtë, jo presion juridik

Protestat në Prishtinë dhe ajo e paralajmëruar para Gjykatës Speciale në Hagë mund të kenë ndikim politik dhe mediatik, por jo peshë provuese.

Tubimet paqësore janë e drejtë demokratike. Ato mund të tregojnë sa e thellë është pakënaqësia ndaj Gjykatës Speciale dhe sa e ndjeshme mbetet në Kosovë çdo përpjekje për ta paraqitur luftën e UÇK-së jashtë kontekstit të agresionit dhe represionit serb.

As numri i protestuesve dhe as fuqia e reagimeve publike nuk mund ta zëvendësojnë analizën e provave.

Prandaj, protestat nuk mund t’i lirojnë të akuzuarit, por as nuk mund të përdoren si arsye për t’i dënuar.

Kërcënimet mund ta dëmtojnë kauzën publike

Ndryshe qëndron çështja me deklaratat për “kalljen” e Kosovës, për përshkallëzim ose me thirrjet që njerëzit të armatosen.

Edhe këto deklarata nuk janë prova kundër Thaçit, Veselit, Selimit apo Krasniqit. Megjithatë, ato mund ta dëmtojnë rëndë kauzën publike për një gjykim të drejtë.

Gjykata Speciale e ka arsyetuar vazhdimisht paraburgimin edhe me rrezikun e ndikimit te dëshmitarët dhe pengimit të procesit. Në të kaluarën, Hysni Gucati dhe Nasim Haradinaj janë dënuar për vepra që lidheshin me pengimin e administrimit të drejtësisë dhe frikësimin e dëshmitarëve.

Në këtë klimë, deklaratat kërcënuese u japin mundësi mbështetësve të Gjykatës të pretendojnë se presioni dhe frikësimi vazhdojnë të jenë problem.

Ato mund të ndikojnë në masat e sigurisë, në mënyrën e organizimit të seancës dhe, potencialisht, në vlerësimet e ardhshme për paraburgimin. Por nuk mund ta ndryshojnë ligjërisht përgjigjen në pyetjen nëse krimet e pretenduara janë provuar përtej dyshimit të arsyeshëm.

A mund të ndikojnë në lartësinë e dënimit?

Në parim, as masa e dënimit nuk duhet të rritet për shkak të sjelljeve të personave të tretë.

Për ta rënduar pozitën e një të akuzuari, duhet të provohet përgjegjësia e tij personale. Një gjykatë nuk mund ta ndëshkojë dikë për deklaratat e mbështetësve të tij.

Zhvillimet e fundit mund të kenë më shumë ndikim në vendimet për vazhdimin e paraburgimit pas aktgjykimit sesa në vetë aktgjykimin. Nëse gjykata vlerëson se pas shpalljes ekziston rrezik trazirash, pengimi ose ndikimi te procesi i apelit, ajo mund të tregohet më e kujdesshme për çështjen e lirimit.

Edhe këtu, megjithatë, duhet të ekzistojnë arsye konkrete dhe të individualizuara.

Si mund të vendosë gjykata?

Pa pasur qasje në të gjitha materialet konfidenciale dhe dëshmitë e mbyllura, askush jashtë trupit gjykues nuk mund ta parashikojë me siguri aktgjykimin.

Megjithatë, duke parë kohëzgjatjen e procesit, numrin e madh të dëshmitarëve, kompleksitetin e aktakuzës dhe dallimet në rolet e pretenduara të katër të akuzuarve, skenari më i mundshëm duket të jetë një vendim i përzier.

Kjo do të thotë se gjykata mund t’i rrëzojë disa pjesë të teorisë së Prokurorisë, por t’i pranojë disa të tjera. Po ashtu, vendimi nuk është e domosdoshme të jetë identik për Thaçin, Veselin, Selimin dhe Krasniqin.

Prokuroria ka kërkuar nga 45 vjet burgim për secilin, ndërsa mbrojtja ka kërkuar lirimin e plotë. Këto janë dy skajet e procesit. Gjykata mund të përfundojë ndërmjet tyre: me pafajësi për disa akuza dhe dënim për disa të tjera, ose me rezultate të ndryshme për secilin të akuzuar.

Sipas vlerësimit tim, një dënim identik prej 45 vjetësh për të katër duket më pak i mundshëm sesa një aktgjykim që e individualizon përgjegjësinë. Po ashtu, lirimi i plotë i të katërve nga të gjitha pikat mbetet i mundshëm, por nuk mund të konsiderohet rezultati më i sigurt.

Parashikimi më realist është se gjykata do ta kufizojë ose rrëzojë një pjesë të gjerë të pretendimeve të Prokurorisë, por mund të konstatojë përgjegjësi për disa pika ose ngjarje të veçanta. Pas kësaj, pothuajse me siguri do të pasojë apelimi nga pala e pakënaqur.

Verdikti nuk është gjykim ndaj UÇK-së

Pavarësisht rezultatit, aktgjykimi duhet të trajtohet si vendim për përgjegjësinë individuale të katër personave dhe jo si vendim mbi karakterin e luftës së Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.

Lufta e UÇK-së u zhvillua përballë represionit të forcave serbe, ndërsa shumica dërrmuese e viktimave dhe të dëbuarve ishin shqiptarë. Asnjë vendim ndaj individëve nuk mund ta ndryshojë këtë realitet historik.

Pikërisht për këtë arsye, deklaratat për zjarr, armatim dhe trazira janë të rrezikshme. Ato nuk i ndihmojnë të akuzuarit, nuk e ndryshojnë aktgjykimin dhe mund ta zhvendosin vëmendjen nga provat te frika për sigurinë.

Nesër gjykata do të flasë përmes aktgjykimit të saj. Protesta paqësore mbetet e drejtë demokratike; kërcënimi me dhunë, përkundrazi, vetëm e dëmton Kosovën dhe argumentin për drejtësi.

Shënim redaksional: Ky është një vlerësim analitik i bazuar në procedurën gjyqësore, informacionet publike dhe zhvillimet e fundit. Nuk paraqet informacion nga brenda Gjykatës dhe as parashikim të sigurt të rezultatit.

Burimet: Dhomat e Specializuara të Kosovës; Reuters – aktgjykimi dhe kërkesa e Prokurorisë; AP – protestat dhe procesi ndaj katër të akuzuarve; Ambasada amerikane – njoftimi për demonstratat

The post Sa ndikojnë protestat dhe kërcënimet në vendimin e gjykatës për ish-udhëheqësit e UÇK-së? appeared first on Albeu.com.