Nga vargmali i Pirenejeve, që shënon kufirin natyror mes Spanjës dhe Francës, janë zhdukur 28 akullnaja që nga viti 1984.

Shkencëtarët e Institutit Pirenejan të Ekologjisë (IPE) thonë se 17 shtresat e mbetura të akullit pësuan rënie prej dy metrash në trashësinë e akullit gjatë verës së kaluar, që arriti temperatura të larta rekord.

Shkencëtarët fajësojnë ndryshimin klimatik për tkurrjen e akujve, dhe në veçanti rritjen e temperaturave me 1.5 gradë Celcius në rajonin e Pireneve gjatë shekullit të 19-të.

“Në vitin 1984, një studim konkludoi se kishte 45 akullnaja në Pireneje. Tashmë kanë mbetur 17. Këtë vit hoqëm katër nga lista dhe pesë të tjerë po i ndjekim në vazhdim”, thotë shkencëtari spanjoll Juan Ignacio Lopez Moreno.

Matja e thellësisë së dëborës në Pireneje filloi në mesin e viteve 1980 dhe tregon rënie domethënëse, në veçanti gjatë pranverës në lartësitë mbi 2 mijë metra.

Pasi studiuan imazhet satelitore me rezolucion të lartë dhe fotografitë e marra nga avionët, vera e vitit 2022 rezultoi me humbje deri në pesë metra të trashësisë së akujve.

“Nuk është e ekzagjeruar të themi se përballemi me një situatë ekstreme dhe kritike. Akujt e Pirenejeve janë në pjesën më jugore të Evropës. I janë nënshtruar klimës ekstreme prej kohësh tashmë. Dhe po arrijnë limitin. Rritjet e temperaturave që kanë përjetuar gjatë shekullit të fundit, dhe në veçanti gjatë dy-tre dekadave të fundit, i kanë vendosur në kushte ku nuk mund të mbijetojnë. Nuk krijojnë më akull të ri, dhe akulli ekzistues po shkrin gradualisht”, thotë zoti Moreno.

Në korrik 2022, në pjesë e madhe akulli alpin u shkëput dhe rrëshkiti përgjatë maleve italiane, duke sjellë me vete dëborë dhe shkëmbinj. Të paktën shtatë alpinistë u vranë dhe pesëmbëdhjetë u plagosën.

Zoti Moreno thotë se akujt e Pirenejeve nuk paraqesin rreziqe të tilla për banorët spanjollë, të cilët edhe janë mësuar me akullin. Por, ai thotë se zhdukja e akujve sjell të tjera probleme.

“Banorët e këtyre maleve janë mësuar të jetojnë mes maleve me akull. Tashmë shohin se ai po zhduket. Pamja e akullnajave mesdhetare, një pamje unike për botën, është në prag të zhdukjes”, thotë ai.

Shkencëtarët thonë se akullnajat në malet Pireneje mund të zhduken tashmë edhe brenda pak viteve.

“Jemi shumë të vonuar për t’i shpëtuar akullnajat e Pirenejeve. Kur na pyesnin disa vite më parë, për kohën që do të duhej, thonim se akujt mund të zhdukeshin në 30-50 vite. Por tashmë mendojmë se në 10 vjet nuk do të kenë mbetur me akullnaja në Pireneje”, thotë zoti Moreno.

E ashtuquajtura “epoka e vogël e akullnajave”, që ndodhi mes shekujve 14 dhe 19, është faza e fundit globale gjatë së cilës akullnajat përparuan.

Që nga ajo kohë, rënia në masën e akujve ka qenë e vazhdueshme, e ndërprerë vetëm nga periudha të shkurtra stabilizimi dhe e pasuar nga tkurrja e përshpejtuar e akullnajave./VOA/

The post Ngrihet alarmi, akujt në malet Pireneje do të zhduken brenda dekadës së ardhshme appeared first on Albeu.com.

Shkrirja e akullit rreth Antarktidës do të shkaktojë një ngadalësim të shpejtë të një rryme të madhe globale të thellë oqeanike deri në vitin 2050 që mund të ketë ndikime shkatërruese në shëndetin e oqeanit dhe rrjetin ushqimor detar.

Ai gjithashtu mund të ndryshojë klimën e botës për shekuj me radhë dhe të përshpejtojë ngritjen e nivelit të detit, sugjeron një studim i ri. Shkencëtarët paralajmërojnë se nëse emetimet e gazeve serrë vazhdojnë në nivelet e tyre ekzistuese, rryma në pjesët më të thella të oqeanit mund të ngadalësohet me 40 për qind në vetëm 30 vjet.  Efekti i goditjes do të privonte jetën detare nga lëndët ushqyese jetike, do të ndryshonte modelet e motit dhe do të rriste më tej nivelin e detit.

Emetimet do të duhet të bien me shpejtësi këtë dekadë për të shmangur këto pasoja potencialisht të rënda, tha ekipi i studiuesve australianë.

Nëse nuk e bëjnë këtë, më shumë jetë detare mund të shuhet, oqeani do të luftojë për të thithur dhe mbajtur nxehtësinë dhe humbja e akullit do të përshpejtohet edhe më shumë. “Prej këtu vjen urgjenca,” tha Dr Steve Rintoul, një oqeanograf dhe ekspert për Oqeanin Jugor në Organizatën e Kërkimeve Shkencore dhe Industriale të Komonuelthit të qeverisë Australiane.

“Sapo e ngadalësojmë qarkullimin, është e vështirë ta rikthejmë përsëri. Pasi ta fillojmë këtë, nuk mund të ndryshojmë vërtet mendje.

“Këto ndryshime janë të pakthyeshme në shkallët kohore të shumë e shumë shekujve.”

Bota ka shumë pak vende që prodhojnë ujë mjaftueshëm të ftohtë dhe të dendur sa të zhytet në pjesët më të thella të oqeanit, por Antarktida ka katër vende të tilla.

Rreth 250 trilion ton ujë fundoset në thellësi nën 13,100 metra (4,000 metra) afër kontinentit çdo vit, duke u bërë  ujë shumë i ftohtë, shumë i kripur dhe i pasur me oksigjen.

Megjithatë, rritja e shkrirjes së akullit të detit Antarktik po redukton nivelet e kripësisë, gjë që e bën ujin më pak të dendur dhe më pak të aftë për t’u fundosur.

Kjo është e rëndësishme sepse do të thotë se uji i pasur me lëndë ushqyese që ndodhet shumë më poshtë nuk zhvendoset në mënyrën normale dhe nuk përhapet në vende të tjera në thellësinë e Oqeanit Indian, Paqësor dhe Atlantik.

E tillë është pasoja dramatike, që ekosistemet sipërfaqësore në të gjithë globin u grabiten më pas nga lëndët ushqyese të atij uji.

“Nëse i kufizojmë ato flukse të rritjes së lëndëve ushqyese dhe nuk sigurojmë lëndë ushqyese të mjaftueshme në bazën e zinxhirit ushqimor … është e qartë se kjo ka ndikim në ushqimin e popullatave në dekadat e ardhshme, në shekullin 21,” tha bashkëautori Profesor. Matthew England, i Qendrës Kërkimore të Ndryshimeve Klimatike në Universitetin e Uellsit të Ri Jugor.

Ai shtoi se e gjithë rryma e thellë oqeanike po shkonte drejt kolapsit në trajektoren e saj aktuale.

Dr Rintoul, i cili e ka kaluar karrierën e tij duke studiuar se si Oqeani Jugor rreth Antarktidës ndikon në sistemet e Tokës, tha se modelimi i ri ishte shumë më i sofistikuar se çdo punë e mëparshme e fokusuar në Antarktidë.

Kjo, shtoi ai, u jep shkencëtarëve edhe më shumë besim në parashikimet e tyre.

Simulimet tregojnë një ngadalësim të qarkullimit të përmbysjes, i cili më pas çon në ngrohjen e shpejtë të oqeanit të thellë.

The post Studimi: Shkrirja e akullit të Antarktidës, mund të ndryshojë klimën e botës për shekuj appeared first on Albeu.com.